Ο υπουργός Οικονομικών της Βρετανίας, Τζον Χίλι, υπερασπίστηκε τον πρώτο προϋπολογισμό της κυβέρνησης του Άντι Μπέρναμ, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι τα μέτρα που περιλαμβάνονται σε αυτόν δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν πλήρως τις πιέσεις που προκαλεί η ακρίβεια. Σε συνεντεύξεις του σε βρετανικά μέσα ενημέρωσης, παρουσίασε τον προϋπολογισμό ως μια προσωρινή οικονομική ανάσα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ παραδέχθηκε ότι οι πιο δύσκολες αποφάσεις για τις κοινωνικές δαπάνες και την άμυνα μετατίθενται για αργότερα.
Ο Χίλι συνέδεσε την αύξηση του κόστους ενέργειας, των καυσίμων και των στεγαστικών δανείων με τις διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις, τον πόλεμο στο Ιράν και τις εμπορικές εντάσεις που επηρεάζουν την παγκόσμια οικονομία. Όπως υποστήριξε, ο τερματισμός των πολέμων θα μπορούσε να προσφέρει άμεση και σημαντική ανακούφιση από τις οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι πολίτες.
Ο τερματισμός των πολέμων ως οικονομική ανάσα
Σύμφωνα με τον Βρετανό υπουργό, η ειρήνη στη Μέση Ανατολή θα αποτελούσε τη μεγαλύτερη δυνατή οικονομική ανακούφιση για τη Βρετανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η αποκλιμάκωση της έντασης θα μπορούσε να περιορίσει τις διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές της ενέργειας, να μειώσει το κόστος μεταφορών και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη στις αγορές.
Ο Χίλι χαρακτήρισε ιδιαίτερα κρίσιμο τον τερματισμό τόσο του πολέμου με το Ιράν όσο και της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Οι δύο αυτές συγκρούσεις έχουν επηρεάσει σημαντικά την ενεργειακή ασφάλεια, τις τιμές βασικών προϊόντων και τις εμπορικές ροές. Παράλληλα, η αβεβαιότητα που προκαλούν επιβαρύνει τις επιχειρήσεις και περιορίζει τις επενδύσεις, ενώ αυξάνει το κόστος δανεισμού για κυβερνήσεις, εταιρείες και νοικοκυριά.
Ο υπουργός απέφυγε να ασκήσει ευθεία κριτική στον Ντόναλντ Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να διαδραματίσει ρόλο στις διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό των συγκρούσεων. Η στάση αυτή αντανακλά την προσπάθεια της βρετανικής κυβέρνησης να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας με την Ουάσινγκτον, σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς συμμαχίες και οι εμπορικές σχέσεις επηρεάζουν άμεσα την οικονομική πολιτική.
Προσωρινή στήριξη για τα νοικοκυριά
Κεντρικό μέτρο του προϋπολογισμού είναι η έκτακτη ενίσχυση των 100 λιρών, η οποία αφορά περίπου 20 εκατομμύρια νοικοκυριά. Ο Χίλι υπερασπίστηκε την επιλογή αυτή, υπογραμμίζοντας ότι η ενίσχυση μπορεί να προσφέρει άμεση βοήθεια σε οικογένειες που δυσκολεύονται να καλύψουν τις καθημερινές τους ανάγκες.
Παράλληλα, παραδέχθηκε ότι το μέτρο δεν αποτελεί ολοκληρωμένη λύση. Η εφάπαξ οικονομική στήριξη μπορεί να περιορίσει προσωρινά τις πιέσεις, δεν αντιμετωπίζει όμως τα βαθύτερα προβλήματα που σχετίζονται με την άνοδο των τιμών, το κόστος στέγασης, τους λογαριασμούς ενέργειας και τη στασιμότητα των εισοδημάτων. Για πολλούς πολίτες, η ενίσχυση θα λειτουργήσει περισσότερο ως προσωρινό «μαξιλάρι» παρά ως ουσιαστική αλλαγή στην οικονομική τους κατάσταση.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι ο προϋπολογισμός δημιουργεί τον απαραίτητο χρόνο για να σχεδιαστούν πιο μακροπρόθεσμες πολιτικές. Ωστόσο, οι επικριτές της θεωρούν ότι η αναβολή των δύσκολων αποφάσεων ενδέχεται να επιτείνει την αβεβαιότητα και να αφήσει τα νοικοκυριά εκτεθειμένα στις οικονομικές πιέσεις.
Εκκρεμότητες στις αμυντικές δαπάνες
Ένα από τα σημαντικότερα ανοιχτά ζητήματα αφορά τη χρηματοδότηση των αυξημένων αμυντικών δεσμεύσεων της Βρετανίας. Ο Χίλι επιβεβαίωσε ότι οι λεπτομέρειες για την κάλυψη των σχετικών δαπανών θα παρουσιαστούν στην αναθεώρηση των δημοσίων δαπανών, η οποία αναμένεται το 2027.
Η καθυστέρηση αυτή εντείνει τα ερωτήματα σχετικά με το πώς θα εξισορροπηθούν οι ανάγκες της άμυνας με τη χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών, της υγείας και της κοινωνικής προστασίας. Η αύξηση των αμυντικών δαπανών θεωρείται αναγκαία από την κυβέρνηση λόγω της διεθνούς αστάθειας, όμως οι διαθέσιμοι δημοσιονομικοί πόροι παραμένουν περιορισμένοι.
Η απόφαση να μετατεθούν οι τελικές επιλογές για το 2027 επιτρέπει στην κυβέρνηση να αποφύγει άμεσες περικοπές ή αυξήσεις φόρων. Ταυτόχρονα, όμως, μεταφέρει το βάρος των αποφάσεων στο μέλλον και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων πιέσεων στον προϋπολογισμό.
Συγκρατημένη αντίδραση από την οικονομία
Οι ανεξάρτητες οικονομικές και κοινωνικές αξιολογήσεις άσκησαν αρκετές επικρίσεις στον προϋπολογισμό. Το Institute for Fiscal Studies, το Resolution Foundation και το Joseph Rowntree Foundation αναγνώρισαν ότι περιλαμβάνονται ορισμένα χρήσιμα μέτρα, αλλά συμφώνησαν πως το συνολικό σχέδιο δεν αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της υποχώρησης του βιοτικού επιπέδου.
Οι οργανισμοί υπογραμμίζουν ότι η κυβέρνηση προσφέρει περιορισμένη βραχυπρόθεσμη στήριξη, χωρίς να παρουσιάζει ακόμη ένα συνεκτικό σχέδιο για την ενίσχυση των εισοδημάτων, τη μείωση του κόστους στέγασης και τη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι οι πιο δύσκολες αποφάσεις μετατίθενται για το 2027, γεγονός που μπορεί να επιβαρύνει την αβεβαιότητα.
Παρά τις επιφυλάξεις, η αντίδραση των χρηματοπιστωτικών αγορών ήταν συγκρατημένα θετική. Η απουσία άμεσων και ιδιαίτερα επιθετικών δημοσιονομικών μέτρων φαίνεται να καθησύχασε προσωρινά τους επενδυτές. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη αξιολόγηση του προϋπολογισμού θα εξαρτηθεί από την πορεία της οικονομίας, τις διεθνείς εξελίξεις και τον τρόπο με τον οποίο θα χρηματοδοτηθούν οι μελλοντικές δεσμεύσεις.
Ο τερματισμός των πολέμων, όπως τόνισε ο Τζον Χίλι, θα μπορούσε να προσφέρει άμεση οικονομική ανακούφιση, μειώνοντας το ενεργειακό κόστος και την αβεβαιότητα. Μέχρι να επιτευχθεί, όμως, η βρετανική κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί τις πιέσεις με περιορισμένους πόρους και να παρουσιάσει πιο σαφείς λύσεις για τα προβλήματα που πλήττουν το βιοτικό επίπεδο των πολιτών.
