Η Μόσχα φέρεται να ζητά από τη Βρετανία και τη Γαλλία να αποδυναμώσουν τις πυρηνικές εγγυήσεις που παρέχουν στους Ευρωπαίους συμμάχους τους, ως μέρος των όρων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Σύμφωνα με έγγραφο της 10ης Νοεμβρίου, το οποίο περιήλθε στην κατοχή των New York Times, η Ρωσία επιδιώκει δεσμεύσεις ότι τα δύο ευρωπαϊκά πυρηνικά κράτη δεν θα χρησιμοποιήσουν τα οπλοστάσιά τους για την υπεράσπιση άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Η απαίτηση αυτή δεν αφορά μόνο την Ουκρανία. Αντίθετα, συνδέεται με μια ευρύτερη προσπάθεια της Μόσχας να επανακαθορίσει τους κανόνες ασφαλείας στην Ευρώπη. Το ρωσικό πακέτο προτάσεων φέρεται να περιλαμβάνει την αποχώρηση του ΝΑΤΟ από την ανατολική Ευρώπη, τον περιορισμό της δυτικής στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο και τον αποκλεισμό της μελλοντικής ένταξης της Ουκρανίας στη Συμμαχία.
Η ρωσική απαίτηση για τη βρετανική και γαλλική πυρηνική ομπρέλα
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, η Μόσχα ζητά από το Λονδίνο και το Παρίσι να αποκλείσουν το ενδεχόμενο χρήσης πυρηνικών όπλων για την προστασία συμμάχων τους στην Ευρώπη. Μια τέτοια δέσμευση θα επηρέαζε έναν από τους βασικούς πυλώνες της αποτρεπτικής στρατηγικής του ΝΑΤΟ.
Η Βρετανία και η Γαλλία αποτελούν, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις τρεις πυρηνικές δυνάμεις της Συμμαχίας. Τα οπλοστάσιά τους ενισχύουν την αποτροπή απέναντι σε μια πιθανή επίθεση εναντίον κράτους-μέλους, ακόμη και αν αυτό δεν διαθέτει δικά του πυρηνικά όπλα.
Η βρετανική πυρηνική αποτροπή βασίζεται κυρίως στους βαλλιστικούς πυραύλους Trident, οι οποίοι μεταφέρονται από πυρηνοκίνητα υποβρύχια. Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι το πυρηνικό της οπλοστάσιο προορίζεται για την προστασία τόσο της χώρας όσο και των συμμάχων της.
Η ρωσική πρόταση θα περιόριζε ακριβώς αυτή τη δυνατότητα. Οι ευρωπαϊκές χώρες που δεν διαθέτουν πυρηνικά όπλα δεν θα μπορούσαν πλέον να θεωρούν δεδομένη την προστασία του Λονδίνου και του Παρισιού στο πλαίσιο της συνολικής αποτροπής της Συμμαχίας. Πρόκειται, επομένως, για ζήτημα που ξεπερνά κατά πολύ τις διμερείς σχέσεις Ρωσίας και Ουκρανίας.
Επαναφορά των αξιώσεων του 2021
Οι νέες απαιτήσεις φαίνεται να επαναφέρουν βασικά σημεία των ρωσικών προτάσεων του Δεκεμβρίου του 2021, λίγους μήνες πριν από την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία. Τότε, η Μόσχα είχε ζητήσει τον τερματισμό των ρυθμίσεων πυρηνικής συμμετοχής του ΝΑΤΟ, στο πλαίσιο των οποίων αμερικανικά πυρηνικά όπλα βρίσκονται σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Παράλληλα, ζητούσε τον περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας της Συμμαχίας στην ανατολική της πτέρυγα, συμπεριλαμβανομένων της Πολωνίας και των χωρών της Βαλτικής. Ο στόχος, σύμφωνα με τη ρωσική θέση, θα ήταν η επιστροφή της παρουσίας του ΝΑΤΟ στα επίπεδα του 1997, πριν από τις μεταγενέστερες διευρύνσεις της Συμμαχίας.
Η Μόσχα φέρεται επίσης να απαιτεί τη διακοπή της αποστολής δυτικών όπλων, στρατιωτικού εξοπλισμού και αμυντικού υλικού στην Ουκρανία. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η απαίτηση να αποκλειστεί η ένταξη του Κιέβου στο ΝΑΤΟ, καθώς και να επιβληθούν περιορισμοί στην ανάπτυξη ξένων στρατευμάτων σε ουκρανικό έδαφος.
Οι προτάσεις προβλέπουν, σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές, τη διατήρηση του ρωσικού ελέγχου σε σημαντικά τμήματα των ουκρανικών εδαφών που έχουν καταληφθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου. Η Ρωσία θα μπορούσε να αποδεχθεί την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την προϋπόθεση ότι το Κίεβο δεν θα συμμετείχε στις κοινές αμυντικές δομές της Ένωσης.
Οι όροι αυτοί δείχνουν ότι η Μόσχα δεν επιδιώκει μόνο μια εδαφική διευθέτηση με την Ουκρανία. Ζητά μια συνολική αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας, με περιορισμό των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Δύσης και των εγγυήσεων που παρέχονται στα κράτη της ανατολικής Ευρώπης.
Η απάντηση του Λονδίνου για την πυρηνική αποτροπή
Η βρετανική κυβέρνηση έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να εγκαταλείψει τις δεσμεύσεις της έναντι των συμμάχων της στο ΝΑΤΟ. Σε επίσημη ενημέρωση για την πυρηνική στρατηγική του Ηνωμένου Βασιλείου, υπογράμμισε ότι οι απειλές εναντίον της χώρας και των συμμάχων της αυξάνονται σε κλίμακα, πολυπλοκότητα και ποικιλία.
Το Λονδίνο υποστηρίζει ότι η πυρηνική αποτροπή είναι πλέον σημαντικότερη από ποτέ και ότι η Βρετανία πρέπει να αποδεικνύει πως μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της και τους συμμάχους της «υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, ακόμη και τις πιο ακραίες».
Παράλληλα, η βρετανική κυβέρνηση έχει προειδοποιήσει ότι η Ρωσία εκσυγχρονίζει το πυρηνικό της οπλοστάσιο και αναπτύσσει συστήματα που μπορούν να φέρουν τόσο συμβατικές όσο και πυρηνικές κεφαλές.
Στις 13 Νοεμβρίου, μία ημέρα πριν από τη δημοσιοποίηση των νεότερων πληροφοριών για τις ρωσικές απαιτήσεις, η Βρετανία και η Ουκρανία επαναβεβαίωσαν την ανάγκη παροχής ισχυρών και νομικά δεσμευτικών εγγυήσεων ασφαλείας στο Κίεβο. Παράλληλα, απέρριψαν όρους που θα μπορούσαν να ισοδυναμούν με εξαναγκασμό της Ουκρανίας σε παράδοση.
Η Ευρώπη και οι συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες
Οι ρωσικές προτάσεις αποκαλύπτονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον επιχειρεί να προωθήσει τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Οι συζητήσεις δεν περιορίζονται πλέον στην κατάπαυση των εχθροπραξιών, αλλά αγγίζουν και τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης.
Στις συνομιλίες του Άμπου Ντάμπι, στις 10 και 11 Νοεμβρίου, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ συζήτησαν με τη ρωσική πλευρά ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας, παράλληλα με την προσπάθεια τερματισμού του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν ότι η Ευρώπη πρέπει να εκπροσωπείται στις μελλοντικές ειρηνευτικές συνομιλίες από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Πολωνία, μαζί με εκπροσώπους των ευρωπαϊκών θεσμών. Αναμένεται επίσης συμμετοχή του ΝΑΤΟ.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, τόνισε ότι η Ευρώπη πρέπει να μιλά με ενιαία φωνή για το μέλλον της Ουκρανίας και την ασφάλεια της ηπείρου. Από την πλευρά του, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς απέρριψε την προσπάθεια της Μόσχας να συνδέσει την επίλυση του ουκρανικού ζητήματος με μια συνολική αναθεώρηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δομών.
«Δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία και δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η προειδοποίηση Ζελένσκι για την ευρωπαϊκή ασφάλεια
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προειδοποίησε ότι μια συζήτηση για νέο σύστημα ευρωπαϊκής ασφάλειας θα μπορούσε να εξυπηρετήσει τους στόχους της Μόσχας. Όπως υποστήριξε, η Ρωσία θα μπορούσε να επαναφέρει ζητήματα σχετικά με τη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ, την κατανομή ισχύος και τα όρια της δυτικής υποστήριξης.
Ο Ζελένσκι τόνισε ότι η συζήτηση για τη μελλοντική ασφάλεια της Ευρώπης δεν πρέπει να προηγηθεί του τερματισμού των εχθροπραξιών. Σύμφωνα με τη θέση του Κιέβου, η σωστή σειρά είναι πρώτα η κατάπαυση του πυρός, στη συνέχεια ο τερματισμός του πολέμου και ακολούθως η παροχή αξιόπιστων εγγυήσεων ασφαλείας στην Ουκρανία.
Η εξέλιξη αναδεικνύει τη βαθιά διαφωνία ανάμεσα στη Μόσχα και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Η Ρωσία επιδιώκει μια ευρύτερη διαπραγμάτευση για τους κανόνες ασφαλείας στην Ευρώπη, ενώ οι Ευρωπαίοι υποστηρίζουν ότι προτεραιότητα πρέπει να είναι ο τερματισμός του πολέμου και ότι καμία απόφαση για την άμυνα της ηπείρου δεν μπορεί να ληφθεί χωρίς τη συμμετοχή των ίδιων των ευρωπαϊκών κρατών. Σε αυτό το πλαίσιο, το αίτημα του Πούτιν προς τη Βρετανία και τη Γαλλία να περιορίσουν την πυρηνική τους προστασία εξελίσσεται σε ένα από τα πιο κρίσιμα και αμφιλεγόμενα σημεία των διαπραγματεύσεων για το μέλλον της Ουκρανίας και της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
