Με μήνυμα δημοσιονομικής σύνεσης ολοκληρώθηκε η συνεδρίαση του Eurogroup στο Λουξεμβούργο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξάνονται και οι τιμές της ενέργειας παραμένουν υψηλές. Στο επίκεντρο βρέθηκαν τα αιτήματα της Ελλάδας και της Ιταλίας για πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία, με τον Επίτροπο Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις να τηρεί επιφυλακτική στάση, χωρίς ωστόσο να αποκλείει πλήρως την εξέταση των προτάσεων.
Η συζήτηση για τις νέες δημοσιονομικές ευελιξίες πραγματοποιείται σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό οικονομικό περιβάλλον. Οι κυβερνήσεις καλούνται να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, να αντιμετωπίσουν τις αυξημένες αμυντικές ανάγκες και να περιορίσουν τις επιπτώσεις από το ενεργειακό κόστος, χωρίς να υπονομεύσουν την αξιοπιστία των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων.
Τα αιτήματα Ελλάδας και Ιταλίας για δημοσιονομικές ευελιξίες
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη διευρύνει την εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, ώστε να καλύπτει και μέτρα που συνδέονται με την ενεργειακή ασφάλεια. Στο πλαίσιο αυτό, αξιολόγησε θετικά τα αιτήματα της Αθήνας και της Ρώμης για αξιοποίηση της συγκεκριμένης δυνατότητας.
Ωστόσο, το αίτημα για νέες δημοσιονομικές ευελιξίες αντιμετωπίζεται με μεγαλύτερη προσοχή. Ο Βάλντις Ντομπρόβσκις προειδοποίησε ότι μια περαιτέρω χαλάρωση των κανόνων θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση τη συλλογική δέσμευση των κρατών-μελών. Όπως υπογράμμισε, η αξιοπιστία του δημοσιονομικού πλαισίου αποτελεί «ζωτικό κεφάλαιο» για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας στις αγορές.
Ερωτηθείς αν η θέση του συνιστά κατηγορηματικό «όχι», ο Ευρωπαίος Επίτροπος διευκρίνισε ότι η συζήτηση δεν έχει κλείσει. Υπενθύμισε ότι το υφιστάμενο πλαίσιο λαμβάνει ήδη υπόψη τις επιπτώσεις του υψηλότερου πληθωρισμού και σημείωσε ότι η Επιτροπή θα εξετάσει αναλυτικά τα αιτήματα της Ελλάδας και της Ιταλίας.
Ο κ. Ντομπρόβσκις ανέφερε επίσης ότι είχε επικοινωνία για το ζήτημα με τον πρόεδρο του Eurogroup και υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη, καθώς και με τον Ιταλό υπουργό Οικονομικών Τζανκάρλο Τζορτζέτι.
Από την πλευρά του, ο κ. Πιερρακάκης, διευκρινίζοντας ότι τοποθετείται ως πρόεδρος του Eurogroup και όχι ως εκπρόσωπος της ελληνικής κυβέρνησης, ανέφερε ότι οι υπουργοί Οικονομικών εμφανίστηκαν διχασμένοι. Ορισμένοι αντιμετώπισαν θετικά τις ελληνοϊταλικές προτάσεις, ενώ άλλοι εξέφρασαν επιφυλάξεις.
Όλοι, πάντως, συμφωνούν στην ανάγκη προστασίας των πολιτών, αλλά και στη διατήρηση της αξιοπιστίας του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου. Το ζητούμενο είναι η επίτευξη μιας ισορροπίας μεταξύ κοινωνικής στήριξης, ενεργειακής ασφάλειας και δημοσιονομικής πειθαρχίας. Η συζήτηση αναμένεται να συνεχιστεί και σε επίπεδο Ευρωπαίων ηγετών.
Ενέργεια, πληθωρισμός και αποδόσεις ομολόγων
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης σημείωσε ότι από τα τέλη Αυγούστου οι τιμές της ενέργειας έχουν επιστρέψει σε υψηλά επίπεδα. Ιδιαίτερα έντονες είναι οι πιέσεις στο ντίζελ και στα καύσιμα αεροσκαφών, εξαιτίας των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή και της συνεχιζόμενης πολεμικής σύγκρουσης της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Οι υπουργοί Οικονομικών επανέλαβαν ότι τα μέτρα στήριξης θα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα στις ανάγκες κάθε οικονομίας. Παράλληλα, θα πρέπει να αποφεύγουν τη δημιουργία μόνιμων δημοσιονομικών επιβαρύνσεων ή κινήτρων που θα μπορούσαν να ενισχύσουν περαιτέρω τον πληθωρισμό.
Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, Πιερ Γκραμένια, εκτίμησε ότι το ενεργειακό σοκ είναι σήμερα μικρότερο σε σύγκριση με το 2022. Ωστόσο, όπως τόνισε, ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος είναι σαφώς περιορισμένος, γεγονός που δυσκολεύει την υιοθέτηση νέων οριζόντιων μέτρων.
Στο επίκεντρο βρέθηκε και η άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων, καθώς και η διεύρυνση των διαφορών μεταξύ των κρατών-μελών της ευρωζώνης, με τη Γαλλία να βρίσκεται στο επίκεντρο των ανησυχιών. Ο κ. Πιερρακάκης δήλωσε ότι η κατάσταση απαιτεί «εγρήγορση αλλά όχι συναγερμό». Παράλληλα, υποστήριξε ότι οι διαφοροποιήσεις στις αποδόσεις δεν συνιστούν ακόμη κατακερματισμό της αγοράς και εξέφρασε την εμπιστοσύνη του στον Γάλλο υπουργό Οικονομικών Ρολάν Λεσκίρ.
Ο Ντομπρόβσκις απέδωσε την άνοδο των αποδόσεων σε διεθνείς παράγοντες, όπως το υψηλό αμερικανικό έλλειμμα και οι αυξημένες εκδόσεις εταιρικών ομολόγων από επιχειρήσεις τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα, αναγνώρισε ότι οι χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος είναι περισσότερο ευάλωτες στις μεταβολές των αγορών και ζήτησε έναν δημοσιονομικά αξιόπιστο γαλλικό προϋπολογισμό για το 2027.
Καλύτερη ποιότητα και αποδοτικότητα στις δημόσιες δαπάνες
Οι υπουργοί εξέτασαν επίσης την ποιότητα των δημόσιων οικονομικών και τη δυνατότητα βελτίωσης της αποτελεσματικότητας των κρατικών δαπανών. Ο πρόεδρος του Eurogroup υπενθύμισε ότι το έλλειμμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, από 1,7% του ΑΕΠ το 2016, αναμένεται να φτάσει στο 3,5% φέτος. Την ίδια περίοδο, η μέση απόδοση του δεκαετούς κρατικού ομολόγου αυξήθηκε από 1,1% σε 4%.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η βελτίωση της σύνθεσης των προϋπολογισμών μπορεί να αποφέρει εξοικονόμηση ή πρόσθετο δημοσιονομικό όφελος έως και 3% του ΑΕΠ. Επιπλέον, η αποδοτικότερη αξιοποίηση των δημόσιων πόρων θα μπορούσε να προσθέσει άλλο 1,5% σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.
Ο Πιερ Γκραμένια αναφέρθηκε στην Ελλάδα ως παράδειγμα χώρας που έχει ενισχύσει τη φορολογική συμμόρφωση μέσω της ψηφιοποίησης. Η πρόοδος αυτή, όπως σημείωσε, συνδέεται με την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και την καλύτερη παρακολούθηση των οικονομικών συναλλαγών.
Παράλληλα, εκτίμησε ότι η επίτευξη του στόχου του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες στο 3,5% του ΑΕΠ θα επιβαρύνει την ευρωζώνη με περίπου 45 δισ. ευρώ επιπλέον κάθε χρόνο έως το 2035. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την ανάγκη για αυστηρή ιεράρχηση προτεραιοτήτων και αποτελεσματικότερη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων.
Η διαδοχή της Ιζαμπέλ Σνάμπελ στην ΕΚΤ
Στη συνεδρίαση ξεκίνησε, τέλος, η διαδικασία επιλογής του προσώπου που θα διαδεχθεί την Ιζαμπέλ Σνάμπελ στην Εκτελεστική Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η κ. Σνάμπελ αναμένεται να αποχωρήσει πρόωρα στις 3 Ιανουαρίου 2027.
Οι υποψηφιότητες θα υποβάλλονται έως τις 28 Οκτωβρίου, ενώ ο Κυριάκος Πιερρακάκης εξέφρασε την ελπίδα ότι η επιλογή θα ολοκληρωθεί κατά τη συνεδρίαση του Eurogroup τον Νοέμβριο. Σε ερώτηση για το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης δέσμης διορισμών, απάντησε ότι η πολιτική εμπειρία τον έχει διδάξει να μην κάνει προβλέψεις για διαδικασίες επιλογής.
Η συζήτηση για τις δημοσιονομικές ευελιξίες Ελλάδας και Ιταλίας θα συνεχιστεί, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καλείται να σταθμίσει τις ανάγκες στήριξης των οικονομιών απέναντι στην ανάγκη διατήρησης της δημοσιονομικής αξιοπιστίας. Σε ένα περιβάλλον υψηλών επιτοκίων, ακριβής ενέργειας και αυξημένων αμυντικών δαπανών, η τελική απόφαση θα κριθεί από το κατά πόσο μπορεί να διαμορφωθεί μια λύση που θα προστατεύει τους πολίτες χωρίς να αποδυναμώνει τους κοινούς ευρωπαϊκούς κανόνες.
