Οι ΗΠΑ επιχειρούν να επεκτείνουν την οικονομική πίεση προς το Ιράν, στρέφοντας πλέον την προσοχή τους και στις χερσαίες εμπορικές οδούς που συνδέουν την Τεχεράνη με τις γειτονικές χώρες. Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, η Ουάσιγκτον πιέζει το Ιράκ, την Τουρκία και το Πακιστάν να ενισχύσουν τους ελέγχους στα σύνορά τους και να περιορίσουν τη λειτουργία ορισμένων συνοριακών περασμάτων.
Η αμερικανική πρωτοβουλία εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική οικονομικού αποκλεισμού του Ιράν. Μετά τις κυρώσεις και τις προσπάθειες περιορισμού της πρόσβασης της χώρας σε θαλάσσιες εμπορικές διαδρομές, οι χερσαίες μεταφορές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία για την Τεχεράνη. Μέσω αυτών διακινούνται εμπορεύματα, πρώτες ύλες, τεχνολογίες και, σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για στρατιωτικούς σκοπούς.
Οι χερσαίες εμπορικές οδοί του Ιράν στο επίκεντρο
Οι χερσαίες εμπορικές οδοί αποτελούν κρίσιμο στοιχείο για την οικονομία του Ιράν, καθώς επιτρέπουν στη χώρα να διατηρεί εμπορικές σχέσεις με γειτονικά κράτη και να περιορίζει τις επιπτώσεις των διεθνών κυρώσεων. Τα σύνορα με το Ιράκ, την Τουρκία και το Πακιστάν λειτουργούν ως βασικοί κόμβοι για τη μεταφορά προϊόντων και τη διακίνηση εμπορευμάτων.
Στο πλαίσιο της νέας πολιτικής της, η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση, CENTCOM, ανακοίνωσε τη δημιουργία της ειδικής ομάδας Task Force Iron Gate. Η αποστολή της είναι να συντονίσει τις προσπάθειες των αμερικανικών υπηρεσιών για τον περιορισμό της μεταφοράς προηγμένων όπλων, τεχνολογιών διττής χρήσης, υλικών που υπόκεινται σε κυρώσεις και παράνομων εσόδων.
Η ομάδα θα εξετάζει τις δραστηριότητες στα χερσαία σύνορα του Ιράν, καθώς και στην περιοχή της Κασπίας Θάλασσας. Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανό στρατιωτικό αξιωματούχο που επικαλούνται οι New York Times, η Task Force Iron Gate δεν θα πραγματοποιεί στρατιωτικές επιχειρήσεις. Ο ρόλος της θα είναι κυρίως συντονιστικός και διπλωματικός, με στόχο να ενθαρρύνει τις γειτονικές χώρες να εφαρμόσουν αυστηρότερους τελωνειακούς και συνοριακούς ελέγχους.
Οι αντιδράσεις του Ιράκ, της Τουρκίας και του Πακιστάν
Η αμερικανική πίεση φαίνεται να συναντά σημαντικές αντιστάσεις. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Ουάσιγκτον ζήτησε από τη Βαγδάτη να διατηρήσει ανοιχτά μόνο δύο συνοριακά περάσματα με το Ιράν. Ιρακινοί αξιωματούχοι φέρονται να απέρριψαν το αίτημα, επισημαίνοντας τη σημασία των εμπορικών σχέσεων με την Τεχεράνη.
Παρότι έχουν καταγραφεί προσωρινά κλεισίματα ορισμένων περασμάτων, αυτά αποδόθηκαν κυρίως σε ζητήματα ασφαλείας ή σε πρακτικές και διοικητικές ανάγκες. Το Ιράκ εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από το διασυνοριακό εμπόριο με το Ιράν, ενώ πολλές τοπικές κοινωνίες και επιχειρήσεις στηρίζουν τη λειτουργία τους στις καθημερινές εμπορικές μετακινήσεις.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, δεν φαίνεται διατεθειμένη να προχωρήσει σε ουσιαστική αλλαγή της πολιτικής της στα σύνορα. Οι σχέσεις Άγκυρας και Τεχεράνης περιλαμβάνουν σημαντικές εμπορικές και ενεργειακές συναλλαγές, γεγονός που καθιστά δύσκολη την υιοθέτηση μέτρων τα οποία θα μπορούσαν να πλήξουν την τουρκική οικονομία.
Στο Πακιστάν, ορισμένα συνοριακά περάσματα έχουν κλείσει προσωρινά. Οι πακιστανικές αρχές επικαλούνται λόγους ασφαλείας, αλλά και την εφαρμογή νέων διαδικασιών για τις εισαγωγές. Ωστόσο, οι εξελίξεις αυτές προκαλούν ανησυχία στις περιοχές που εξαρτώνται από το εμπόριο με το Ιράν και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αυξημένες οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις.
Η οικονομική πίεση ως εναλλακτική στις στρατιωτικές επιχειρήσεις
Το δημοσίευμα των New York Times παρουσιάζει την οικονομική πίεση ως ένα από τα βασικά εργαλεία της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στο Ιράν. Η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να αποσκοπεί στην αποδυνάμωση των εσόδων της Τεχεράνης και στον περιορισμό των δυνατοτήτων της να προμηθεύεται τεχνολογίες και υλικά που η Ουάσιγκτον θεωρεί ευαίσθητα.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, έχει υποστηρίξει ότι οι κυρώσεις μπορούν να επιτύχουν τους στόχους της αμερικανικής πολιτικής χωρίς την ανάγκη νέων στρατιωτικών πληγμάτων. Η προσέγγιση αυτή επιδιώκει να αυξήσει το κόστος για την Τεχεράνη, αποφεύγοντας παράλληλα μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει ακόμη περισσότερο τη Μέση Ανατολή.
Το Ιράν, από την πλευρά του, προσπαθεί να διατηρήσει ανοιχτές τις εμπορικές του σχέσεις με τις γειτονικές χώρες. Παράλληλα, αναζητά τη στήριξη της Ρωσίας για την αντιμετώπιση των νέων αμερικανικών μέτρων και τη διατήρηση εναλλακτικών διαδρομών εμπορίου.
Η προσπάθεια των ΗΠΑ να περιορίσουν τις χερσαίες εμπορικές οδούς του Ιράν αναμένεται να δοκιμάσει τις σχέσεις της Ουάσιγκτον με τους συμμάχους και εταίρους της στην περιοχή. Παρότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν αυστηρότερους ελέγχους, οι γειτονικές χώρες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στις αμερικανικές απαιτήσεις, τα δικά τους οικονομικά συμφέροντα και την ανάγκη να αποφύγουν νέες εντάσεις στα σύνορά τους. Οι χερσαίες εμπορικές οδοί του Ιράν παραμένουν, επομένως, κρίσιμο πεδίο αντιπαράθεσης στη διαρκώς μεταβαλλόμενη πολιτική και οικονομική σύγκρουση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
