Σε ηλικία 74 ετών έφυγε από τη ζωή ο Νίκος Καλογερόπουλος, ένας πολυσχιδής δημιουργός που άφησε έντονο αποτύπωμα στο ελληνικό θέατρο και τον κινηματογράφο. Η απώλειά του δεν αφορά μόνο έναν ηθοποιό με σπουδαίες ερμηνείες, αλλά έναν καλλιτέχνη που κινήθηκε με την ίδια άνεση ανάμεσα στην υποκριτική, τη σκηνοθεσία, το σενάριο, την ποίηση και το τραγούδι. Με μια διαδρομή που συνδύασε το λαϊκό βλέμμα με την καλλιτεχνική τόλμη, ο Νίκος Καλογερόπουλος κατάφερε να αγαπηθεί από το κοινό και να αναγνωριστεί από τους θεσμούς, κερδίζοντας σημαντικά βραβεία και συνεργαζόμενος με κορυφαίες προσωπικότητες του χώρου.
Γεννημένος στα Φιλιατρά Μεσσηνίας, την 1η Αυγούστου 1952, βρέθηκε από νωρίς στην Αθήνα για σπουδές, επιλέγοντας τη σχολή θεάτρου του Κωστή Μιχαηλίδη. Η εκπαίδευσή του δεν λειτούργησε ως τυπική αφετηρία, αλλά ως έδαφος για να αναπτύξει μια προσωπική καλλιτεχνική γλώσσα: λιτή, ουσιαστική, με έντονη παρατήρηση του ανθρώπου και του κοινωνικού πλαισίου.
Από τα πρώτα βήματα στο θέατρο και την τηλεόραση
Η πρώτη του εμφάνιση στο θέατρο συνδέθηκε και με τη συγγραφή, δείχνοντας από νωρίς ότι δεν θα περιοριστεί σε έναν μόνο ρόλο μέσα στο καλλιτεχνικό οικοσύστημα. Το πρώτο του θεατρικό έργο, «Ο μπαμπούλας» (1976), ανέβηκε στο θέατρο ΚΑΒΑ, σηματοδοτώντας μια περίοδο δημιουργικής εξωστρέφειας και αναζήτησης.
Στην τηλεόραση, το ντεμπούτο του ήρθε νωρίς, το 1975, στη μεταφορά του έργου του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται». Ακολούθησαν συμμετοχές σε σειρές που έμειναν στη μνήμη των τηλεθεατών, όπως «Ο φωτογράφος του χωριού» (1977), «Οι παραστρατημένοι» και «Μεθυσμένη πολιτεία» (1980). Αργότερα, θα εμφανιστεί και σε άλλες παραγωγές, όπως «Χαίρε Τάσο Καρατάσο» (1985), «Όλη η δόξα όλη η χάρη» (1989), «Στο κάμπινγκ» (1989) και «Ερασιτέχνης άνθρωπος» (1999), αποδεικνύοντας συνέπεια και παρουσία σε διαφορετικές τηλεοπτικές εποχές και αισθητικές.
Ρόλοι που έγιναν σημείο αναφοράς
Αν η τηλεόραση τον σύστησε σε ένα ευρύτερο κοινό, ο κινηματογράφος ήταν εκείνος που τον καθιέρωσε. Το 1980 συμμετείχε στην ταινία «Θανάση σφίξε κι άλλο το ζωνάρι», σε μικρό ρόλο, όμως η ουσιαστική εκκίνηση της κινηματογραφικής του διαδρομής ήρθε το 1981 με το «Μάθε παιδί μου γράμματα». Η ταινία αποδείχθηκε κομβική: ο Νίκος Καλογερόπουλος ξεχώρισε για την ερμηνεία του και τιμήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ανοίγοντας τον δρόμο για μια σειρά από δυνατές παρουσίες.
Το 1982 συμμετείχε στην ταινία «Άρπα Colla», ενώ το 1983 ακολούθησε το «Ρεμπέτικο», μια παραγωγή που άφησε ιστορία. Εκεί, η ερμηνεία του αναγνωρίστηκε με βραβείο Εξαιρετικής Ερμηνείας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, σε μια χρονιά όπου η ταινία απέσπασε και άλλες σημαντικές διακρίσεις, μεταξύ των οποίων και της Καλύτερης Ταινίας. Η συμμετοχή του στο «Ρεμπέτικο» δεν ήταν απλώς ακόμη ένας ρόλος· ήταν μια απόδειξη ότι μπορούσε να υπηρετήσει απαιτητικό υλικό με πειθαρχία, συναίσθημα και ακρίβεια.
Το 1984 ήρθε η «Λούφα και παραλλαγή», όπου ενσάρκωσε τον φαντάρο Γιάννη Παπαδόπουλο. Η ερμηνεία του αγαπήθηκε ιδιαίτερα και του χάρισε το βραβείο Α’ Ανδρικού Ρόλου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Η ταινία απέκτησε διαχρονική απήχηση, και ο ίδιος συνδέθηκε με έναν χαρακτήρα που κατάφερε να είναι ταυτόχρονα κωμικός, ανθρώπινος και συμβολικός.
Κατά τη διάρκεια της καριέρας του συνεργάστηκε με σημαντικούς σύγχρονους σκηνοθέτες, όπως ο Νίκος Περάκης, ο Θόδωρος Μαραγκός, ο Κώστας Φέρρης και ο Νίκος Ζαπατίνας, επιβεβαιώνοντας ότι αποτέλεσε σταθερή επιλογή για δημιουργούς που αναζητούσαν ερμηνευτές με προσωπικότητα και εύρος.
Βραβεία, επιστροφές και ένα σπάνιο πολυτάλαντο αποτύπωμα
Η σχέση του με το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης υπήρξε καθοριστική, όχι μόνο λόγω των πρώτων διακρίσεων αλλά και επειδή επέστρεψε σε ώριμη φάση της πορείας του με νέα βραβεία. Η επιστροφή του στον κινηματογράφο στα τέλη της δεκαετίας του ’90 περιλάμβανε τη «Θηλυκή εταιρεία» (1999) και την ταινία «Ένας κι ένας» (2000), για την οποία τιμήθηκε για δεύτερη φορά με το βραβείο Α’ Ανδρικού Ρόλου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Η ίδια ταινία απέσπασε και άλλες διακρίσεις, μεταξύ των οποίων και της Καλύτερης Ταινίας, επιβεβαιώνοντας ότι ο Νίκος Καλογερόπουλος δεν ήταν «πρόσωπο μιας εποχής», αλλά καλλιτέχνης με διάρκεια.
Παράλληλα με την υποκριτική, υπήρξε δημιουργός που δεν σταμάτησε να γράφει και να αναζητά. Έγραψε θεατρικά έργα όπως το «Σατιρικό των Ελλήνων» και «Οι κυνικοί ξανάρχονται», ενώ καλλιέργησε συστηματικά την ποίηση. Η πρώτη του ποιητική συλλογή, «Θετή Ταυτότης», κυκλοφόρησε το 1981, και ακολούθησε το 1991 η δεύτερη συλλογή με τίτλο «Επιστρόφια». Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 παρουσίασε και τον μουσικό του κόσμο, κυκλοφορώντας το 1994 τον δίσκο «Τα δέοντα», με όλα τα κομμάτια σε μουσική και στίχους δικούς του—μια ακόμη απόδειξη της ανάγκης του να εκφραστεί με πολλούς τρόπους, όχι για εντύπωση, αλλά από εσωτερική δημιουργική συνέπεια.
Το 2011 έκανε το σκηνοθετικό του ντεμπούτο στον κινηματογράφο με την ταινία «Οι ιππείς της Πύλου», όπου υπέγραψε επίσης το σενάριο και τη μουσική, ενώ συμμετείχε και ως ηθοποιός. Ήταν ένα έργο-συμπύκνωση της ιδιοσυγκρασίας του: δημιουργία χωρίς διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στις τέχνες. Την επόμενη χρονιά συμμετείχε σε ντοκιμαντέρ για την Κατερίνα Γώγου, με τίτλο «Κατερίνα Γώγου: Για την αποκατάσταση του μαύρου», επιλέγοντας για ακόμη μία φορά έργα με έντονο αποτύπωμα και ουσία.
Ο Νίκος Καλογερόπουλος φεύγει αφήνοντας πίσω του μια σπάνια κληρονομιά: ερμηνείες που αντέχουν στον χρόνο, συνεργασίες που σφράγισαν την ελληνική κινηματογραφική ιστορία, και μια παράλληλη δημιουργική πορεία σε ποίηση, θέατρο και τραγούδι. Η απουσία του γίνεται αισθητή ακριβώς επειδή η παρουσία του ήταν ουσιαστική—όχι μόνο ως πρωταγωνιστής, αλλά ως άνθρωπος της τέχνης που έβλεπε την έκφραση ως ενιαίο σύνολο. Και κάπως έτσι, ο Νίκος Καλογερόπουλος παραμένει ζωντανός μέσα από το έργο του, τις λέξεις του, τις μελωδίες του και τους ρόλους που χάρισε στο κοινό με αλήθεια.
