Τα τελευταία δέκα χρόνια, αυξάνεται συνεχώς η ανησυχία για τη λεγόμενη «φωτοχρωματική απειλή». Πολλοί ειδικοί έχουν υποστηρίζει ότι οι σύγχρονες συσκευές, όπως τα κινητά τηλέφωνα, οι τηλεοράσεις, οι υπολογιστές, οι ταμπλέτες και ο φωτισμός LED, μας εκθέτουν σε αυξημένα επίπεδα μπλε φωτός. Όπως λένε, αυτό διαταράσσει τον ύπνο μας, επηρεάζοντας τους φυσικούς ρυθμούς του φωτός της ημέρας που ρυθμίζουν το βιολογικό μας ρολόι. Αν και υπάρχει κάποια επιστημονική βάση για αυτό, πρόσφατες μελέτες και αναλύσεις δείχνουν ότι το θέμα είναι πολύ πιο περίπλοκο.
Τα ερευνητικά δεδομένα είναι αντικρουόμενα. Οι λειτουργίες που υποτίθεται ότι μειώνουν το μπλε φως στα κινητά πριν τον ύπνο πιθανότατα έχουν μικρή έως μηδαμινή επίδραση στη βελτίωση του ύπνου. Ωστόσο, ο συνολικός φωτισμός της σύγχρονης ζωής μπορεί πράγματι να τον επηρεάζει.
Οι ανησυχίες για την επίδραση του μπλε φωτός εμφανίστηκαν μετά τη δημοσίευση μιας μελέτης το 2014. Οι μισοί από τους 12 συμμετέχοντες διάβαζαν από iPad πριν κοιμηθούν, ενώ οι υπόλοιποι διάβαζαν βιβλία. Οι χρήστες iPad χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για να αποκοιμηθούν, ένιωθαν πιο κουρασμένοι την επόμενη μέρα και ο οργανισμός τους παρήγαγε λιγότερη μελατονίνη.
Οι ερευνητές απέδωσαν το φαινόμενο στη λάμψη της οθόνης LED, η οποία εκπέμπει περισσότερο φως στο μπλε άκρο του φάσματος. Υπό συγκεκριμένες συνθήκες, το μπλε φως μπορεί να διαταράξει τον κιρκάδιο ρυθμό — το «εσωτερικό ρολόι» του σώματός μας που βασίζεται στο φως της ημέρας για να ρυθμίσει την αίσθηση του ύπνου. Μετέπειτα έρευνες φάνηκαν να επιβεβαιώνουν αυτά τα ευρήματα. Ωστόσο, αν και ακούγεται απλό, δεν είναι.
«Ήταν μια ιδιαίτερα παραπλανητική μελέτη», λέει στο BBC ο Τζέιμι Ζάιτσερ, καθηγητής ψυχιατρικής και συμπεριφορικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, ο οποίος μελετά την επίδραση του φωτός στο κιρκάδιο σύστημα. Το πρόβλημα δεν ήταν η ποιότητα της έρευνας, αλλά τα λανθασμένα συμπεράσματα που προέκυψαν από αυτήν.
Πόσο επηρεάζει τον ύπνο το μπλε φως
Είναι γεγονός ότι οι σύγχρονες οθόνες εκπέμπουν μεγαλύτερη ποσότητα μπλε φωτός. Οι σημερινές οθόνες και τα συστήματα φωτισμού χρησιμοποιούν τεχνολογία LED, η οποία δεν μπορεί να παράγει καθαρό λευκό φως από μόνη της. Αντί γι’ αυτό, βασίζεται σε μπλε LED που συνδυάζονται με μια χημική επίστρωση, τον λεγόμενο κίτρινο φωσφόρο. Ο συνδυασμός του μπλε και του κίτρινου δημιουργεί την αίσθηση του λευκού φωτός στον ανθρώπινο εγκέφαλο, όμως ένα μέρος του μπλε φωτός εξακολουθεί να «διαφεύγει». Παρ’ όλα αυτά, η ποσότητα αυτού του διαρρέοντος μπλε φωτός δεν είναι τόσο καθοριστική όσο συχνά θεωρείται.
Το μπλε φως πράγματι μπορεί πράγματι να επηρεάσει τον ύπνο. Ο Ζάιτσερ εξηγεί ότι αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι στα μάτια μας υπάρχει μια φωτοευαίσθητη πρωτεΐνη που ονομάζεται μελανοψίνη και παίζει βασικό ρόλο στο σύστημα του ύπνου.
«Η μελανοψίνη είναι μια πρωτεΐνη ευαίσθητη στο μπλε φως, πράγμα που σημαίνει ότι είναι πιο ευαίσθητη σε αυτό το μήκος κύματος», λέει.
Η μελανοψίνη αντιδρά και σε άλλα χρώματα φωτός, αλλά η επίδραση του μπλε είναι λίγο ισχυρότερη.
«Ωστόσο, η ποσότητα φωτός που εκπέμπουν οι οθόνες μας είναι στην πραγματικότητα αμελητέα», λέει ο Ζάιτζερ.
Οι ερευνητής επισημαίνει ότι οι συνθήκες των εργαστηριακών μελετών δεν αντικατοπτρίζουν την καθημερινή ζωή, καθώς εκεί οι συμμετέχοντες εκτίθενται σε ειδικά ελεγχόμενο φωτισμό. Επίσης, μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι οι οθόνες καθυστερούν τον ύπνο κατά μόνο περίπου 9 λεπτά στην χειρότερη περίπτωση. Επίσης, η συνολική ποσότητα μπλε φωτός από τις οθόνες είναι πολύ μικρή σε σύγκριση με το ηλιακό φως.
Ο πραγματικός παράγοντας
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τον ύπνο μας περισσότερο από το μπλε φως των συσκευών. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η συνολική έκθεση στο φως κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ιδανικά, χρειαζόμαστε πολύ φως το πρωί και λιγότερο το βράδυ. Αυτό είναι καθοριστικό για τον κιρκάδιο ρυθμό.
Η έκθεση στο φυσικό φως της ημέρας — ακόμη και με συννεφιασμένο καιρό — είναι πολύ ισχυρότερη από οποιαδήποτε οθόνη. Αντίθετα, οι εσωτερικοί χώροι είναι πολύ πιο σκοτεινοί από όσο νομίζουμε, κάτι που απορρυθμίζει το βιολογικό μας ρολόι.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αντιμετώπιση δεν περιορίζεται στα φίλτρα μπλε φωτός ή στα ειδικά γυαλιά. Σημαντικότερο ρόλο έχει η έντονη έκθεση στο φως κατά τη διάρκεια της ημέρας και η μείωση του φωτισμού τις βραδινές ώρες. Απλές συνήθειες, όπως η πρωινή έκθεση στο φυσικό φως και η αποφυγή έντονου τεχνητού φωτισμού τη νύχτα, φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη επίδραση. Όπως σημειώνει ο Ζάιτζερ, όταν μια συνήθεια εντάσσεται στη ρουτίνα πριν τον ύπνο, μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό ψυχολογικό σήμα που προετοιμάζει το σώμα. Έτσι, ο ύπνος δεν επηρεάζεται μόνο βιολογικά, αλλά και συμπεριφορικά, μέσα από επαναλαμβανόμενα μοτίβα.
Πηγή: BBC
