Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, απηύθυνε μια από τις τελευταίες μεγάλες εκκλήσεις της θητείας του προς τους παγκόσμιους ηγέτες, ζητώντας αποφασιστική δράση απέναντι στους πολέμους, την κλιματική αλλαγή, τους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης και την κρίση αξιοπιστίας των διεθνών θεσμών. Στο επίκεντρο της ομιλίας του στη Γενική Συνέλευση βρέθηκε, για ακόμη μία φορά, η ανάγκη να μη χαθεί η λύση των δύο κρατών στο Μεσανατολικό.
Ο πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, του οποίου η δεύτερη πενταετής θητεία ως επικεφαλής του ΟΗΕ ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου, χρησιμοποίησε την ομιλία του για να συνοψίσει τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η διεθνής κοινότητα. Παράλληλα, αποχαιρέτησε τους περισσότερους ηγέτες με τους οποίους συνεργάστηκε κατά τη διάρκεια της δεκαετούς παρουσίας του στο τιμόνι του Οργανισμού.
Η λύση των δύο κρατών δεν πρέπει να εξαφανιστεί
Οι αντιπρόσωποι των κρατών-μελών του ΟΗΕ χειροκρότησαν παρατεταμένα όταν ο Γκουτέρες αναφέρθηκε στη σύγκρουση μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων. Ο γενικός γραμματέας τόνισε ότι όλες οι πλευρές οφείλουν να σέβονται το διεθνές δίκαιο και τις αποφάσεις των αρμόδιων διεθνών δικαστηρίων.
«Δεν μπορούμε να αφήσουμε τη λύση των δύο κρατών να εξαφανιστεί μπροστά στα μάτια μας», ανέφερε χαρακτηριστικά, επαναλαμβάνοντας τη θέση του ΟΗΕ ότι η βιώσιμη ειρήνη στην περιοχή προϋποθέτει τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους, το οποίο θα συνυπάρχει με το Ισραήλ, με ασφάλεια και αμοιβαίο σεβασμό.
Η προειδοποίηση αυτή διατυπώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η κατάσταση στη Μέση Ανατολή παραμένει ιδιαίτερα εύθραυστη. Η συνέχιση των εχθροπραξιών, η ανθρωπιστική κρίση και η διεύρυνση της έντασης στην ευρύτερη περιοχή εντείνουν τον κίνδυνο οριστικής απομάκρυνσης από μια πολιτική λύση. Για τον Γκουτέρες, η διεθνής κοινότητα δεν πρέπει να επιτρέψει να επικρατήσει η λογική της διαρκούς σύγκρουσης.
Παράλληλα, ζήτησε να σταματήσουν οι μάχες, να εξασφαλιστεί η απρόσκοπτη ροή ανθρωπιστικής βοήθειας και να αποκατασταθεί πλήρως η ελεύθερη ναυσιπλοΐα, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Η επέκταση της κρίσης, με τους Χούθι να απειλούν τις θαλάσσιες μεταφορές στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας και τις εντάσεις στα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν υψηλές, καθιστά, όπως υπογράμμισε, αναγκαία την αποκλιμάκωση και τον διάλογο.
Έκκληση για παγκόσμιους κανόνες στην Τεχνητή Νοημοσύνη
Ένα ακόμη βασικό θέμα της ομιλίας ήταν η ταχύτατη ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ο Γκουτέρες προειδοποίησε ότι η τεχνολογική πρόοδος πρέπει να συνοδευτεί από σαφείς διεθνείς κανόνες και μηχανισμούς ελέγχου, ώστε να περιοριστούν οι κίνδυνοι για την ασφάλεια, τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Κάλεσε τις χώρες που πρωτοστατούν στην ανάπτυξη της ΤΝ να μοιραστούν πληροφορίες σχετικά με τους πιο επείγοντες κινδύνους, να συνεργαστούν στη διεξαγωγή δοκιμών και αξιολογήσεων και να συμφωνήσουν σε κοινές δικλείδες ασφαλείας. Όπως είπε, οι κανόνες αυτοί πρέπει να προστατεύουν όλους τους ανθρώπους και όχι μόνο τα κράτη ή τις επιχειρήσεις που διαθέτουν την πιο προηγμένη τεχνολογία.
Ο γενικός γραμματέας ζήτησε επίσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα να συνεργαστούν στον συγκεκριμένο τομέα, υπογραμμίζοντας ότι οι ανταγωνισμοί μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων δεν πρέπει να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτη τεχνολογική κούρσα.
Η κλιματική αλλαγή και η ευθύνη των ρυπαντών
Ο Γκουτέρες επανέφερε με έντονο τρόπο και το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής. Κατηγόρησε τις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες ότι για χρόνια αντιμετώπιζαν την ατμόσφαιρα ως «χωματερή του ουρανού», ενώ εξακολουθούσαν να επωφελούνται οικονομικά από τις συνέπειες της ρύπανσης.
«Όσοι ρυπαίνουν πρέπει να πληρώνουν», ήταν το μήνυμα που έστειλε, καλώντας τις κυβερνήσεις να υιοθετήσουν εθνικά σχέδια για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι τα συμφέροντα που συνδέονται με τα ορυκτά καύσιμα δεν πρόκειται να υποχωρήσουν από μόνα τους και ότι απαιτούνται πολιτικές αποφάσεις, επενδύσεις στις καθαρές μορφές ενέργειας και διεθνής συντονισμός.
Αναγκαία μεταρρύθμιση στους διεθνείς θεσμούς
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Γκουτέρες και στη λειτουργία του ΟΗΕ και των ευρύτερων διεθνών θεσμών. Όπως σημείωσε, οι μηχανισμοί συλλογικής δράσης δέχονται ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις, ενώ το σημερινό διεθνές σύστημα εξακολουθεί να αντανακλά ισορροπίες ισχύος και συμφέροντα μιας παλαιότερης εποχής.
Η κριτική αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία μετά τις αποχωρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών από ορισμένες υπηρεσίες του ΟΗΕ και τις περικοπές στη χρηματοδότηση του Οργανισμού. Ο Γκουτέρες υποστήριξε ότι οι διεθνείς οργανισμοί πρέπει να αναδιοργανωθούν, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις σύγχρονες κρίσεις, από τις ένοπλες συγκρούσεις και την κλιματική αλλαγή έως τις νέες τεχνολογίες και τις ανθρωπιστικές ανάγκες.
Κλείνοντας, ο Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε ότι, ακόμη και μετά την αποχώρησή του από τη θέση του γενικού γραμματέα, θα συνεχίσει να υπερασπίζεται την πεποίθηση ότι η ειρήνη είναι εφικτή. Υποσχέθηκε επίσης ότι θα παραμείνει προσηλωμένος στις αξίες του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και δεν θα εγκαταλείψει ποτέ τον αγώνα για ειρήνη.
