της συριακής κυβέρνησης και της λιβανέζικης Χεζμπολάχ πραγματοποίησαν τον περασμένο μήνα μυστικές συνομιλίες στην Τουρκία, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι εντάσεις μεταξύ των δύο πλευρών. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters την Πέμπτη 1 Οκτωβρίου, το οποίο επικαλείται έξι πηγές με γνώση της υπόθεσης, πρόκειται για την πρώτη γνωστή απευθείας επαφή μεταξύ της νέας συριακής κυβέρνησης και της οργάνωσης.
Οι συζητήσεις πραγματοποιήθηκαν τον Σεπτέμβριο, κατόπιν πρόσκλησης των τουρκικών υπηρεσιών ασφαλείας και πληροφοριών. Παρότι δεν υπήρξε επίσημη ανακοίνωση, η συνάντηση θεωρείται ενδεικτική της προσπάθειας να δημιουργηθεί ένας δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα σε δύο πλευρές που έχουν βρεθεί τα τελευταία χρόνια σε αντίπαλα στρατόπεδα.
Ποιοι συμμετείχαν
Στη συνάντηση συμμετείχαν εκπρόσωποι της Χεζμπολάχ, αξιωματούχοι των συριακών υπηρεσιών πληροφοριών και στελέχη του υπουργείου Εξωτερικών. Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι στη διαδικασία συμμετείχαν τουλάχιστον δύο Σύροι αξιωματούχοι, ένας Αμερικανός αξιωματούχος, καθώς και ανώτερη λιβανέζικη πηγή ασφαλείας που θεωρείται ότι πρόσκειται στη Χεζμπολάχ.
Η επιλογή της Τουρκίας ως τόπου διεξαγωγής των συνομιλιών δεν θεωρείται τυχαία. Η Άγκυρα διατηρεί σημαντική επιρροή στις εξελίξεις στη Συρία και έχει ενεργό ρόλο στις περιφερειακές διαπραγματεύσεις. Η φιλοξενία μιας τέτοιας συνάντησης θα μπορούσε να εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της Τουρκίας να αποτρέψει νέα κλιμάκωση και να ενισχύσει τη θέση της ως διαμεσολαβητή στην περιοχή.
Ωστόσο, οι συνομιλίες παρέμειναν ανεπίσημες και πραγματοποιήθηκαν υπό καθεστώς αυστηρής μυστικότητας. Οι πηγές μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, επικαλούμενες την ευαισθησία της συνάντησης και το γεγονός ότι δεν είχε προηγηθεί δημόσια προετοιμασία.
Η στάση του Ιράν και τα εμπόδια στη συμφωνία
Σύμφωνα με λιβανέζικη πηγή ασφαλείας, η Χεζμπολάχ συμμετείχε στη συνάντηση εν γνώσει του Ιράν. Η Τεχεράνη, ωστόσο, φέρεται να ήταν δυσαρεστημένη επειδή δεν συμμετείχε άμεσα στις συνομιλίες. Η ίδια πηγή υποστήριξε ότι η συριακή πλευρά, υπό τον Σαράα, είχε απορρίψει προς το παρόν οποιαδήποτε ιδέα για απευθείας επαφές με το Ιράν.
Η διαφωνία αυτή φέρεται να αποτέλεσε τον βασικό λόγο για τον οποίο δεν επιτεύχθηκε τελική συμφωνία. Παράλληλα, δεν εκδόθηκε καμία επίσημη ανακοίνωση για τη συνάντηση, γεγονός που ενισχύει την εικόνα μιας διερευνητικής επαφής χωρίς συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Δεν υπήρξε άμεσο σχόλιο από τη μόνιμη αντιπροσωπεία του Ιράν στη Γενεύη σχετικά με τις πληροφορίες. Η απουσία δημόσιας τοποθέτησης από την Τεχεράνη δεν επιβεβαιώνει ούτε διαψεύδει τις αναφορές, αλλά υπογραμμίζει τη λεπτή ισορροπία που χαρακτηρίζει τις σχέσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών.
Από τη συνεργασία στη σύγκρουση
Οι μυστικές συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν έπειτα από χρόνια έντασης και αμοιβαίας καχυποψίας. Κατά τη διάρκεια του συριακού εμφυλίου πολέμου, η Χεζμπολάχ έστειλε μαχητές στη Συρία για να στηρίξει την κυβέρνηση του πρώην προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ. Η οργάνωση αποτέλεσε σημαντικό σύμμαχο της Δαμασκού, συνεργαζόμενη με τις συριακές κυβερνητικές δυνάμεις και άλλους υποστηρικτές του καθεστώτος.
Μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ στα τέλη του 2014, οι σχέσεις μεταξύ της νέας συριακής κυβέρνησης και της υποστηριζόμενης από το Ιράν Χεζμπολάχ επιδεινώθηκαν. Η Δαμασκός κατηγόρησε την οργάνωση ότι χρησιμοποιούσε συριακό έδαφος για τη μεταφορά όπλων και στρατιωτικού εξοπλισμού, ενώ η Χεζμπολάχ παρέμενε συνδεδεμένη με το ευρύτερο δίκτυο επιρροής του Ιράν στην περιοχή.
Η παρουσία της οργάνωσης στη Συρία, επομένως, δεν αποτελεί μόνο ζήτημα διμερών σχέσεων. Συνδέεται με τις περιφερειακές αντιπαραθέσεις, την ασφάλεια των συνόρων, τις ιρανικές στρατηγικές επιδιώξεις και τη διαχείριση των ένοπλων ομάδων που δραστηριοποιούνται στη Μέση Ανατολή.
Ένα πρώτο, αλλά αβέβαιο βήμα
Η πραγματοποίηση των μυστικών συνομιλιών μεταξύ της συριακής κυβέρνησης και της Χεζμπολάχ δεν σημαίνει ότι έχει επιτευχθεί συμφιλίωση ή ότι οι διαφωνίες έχουν ξεπεραστεί. Ωστόσο, η ύπαρξη ενός απευθείας διαύλου επικοινωνίας μπορεί να θεωρηθεί σημαντική εξέλιξη, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι περιφερειακές ισορροπίες παραμένουν εύθραυστες.
Το αν θα ακολουθήσουν νέες συναντήσεις θα εξαρτηθεί από τη στάση της Δαμασκού, τη θέση της Χεζμπολάχ και τον βαθμό εμπλοκής του Ιράν. Για την ώρα, η απουσία συμφωνίας και επίσημων δηλώσεων δείχνει ότι οι επαφές βρίσκονται σε αρχικό και διερευνητικό στάδιο. Παρ’ όλα αυτά, οι μυστικές συνομιλίες μεταξύ της συριακής κυβέρνησης και της Χεζμπολάχ ενδέχεται να αποτελέσουν την απαρχή μιας δύσκολης διαδικασίας αποκλιμάκωσης, με ευρύτερες συνέπειες για την ασφάλεια και τις πολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
