Ο πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας, Χρίστιαν Μίτσκοσκι, ζήτησε τη μεσολάβηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επίλυση των διαφορών της χώρας του με τη Βουλγαρία. Οι διμερείς εντάσεις εξακολουθούν να αποτελούν το βασικό εμπόδιο στην ευρωπαϊκή πορεία των Σκοπίων, καθώς η έναρξη των επόμενων σταδίων των ενταξιακών διαπραγματεύσεων συνδέεται με την τροποποίηση του Συντάγματος της χώρας.
Το ζήτημα τέθηκε κατά τη συνάντηση του κ. Μίτσκοσκι στα Σκόπια με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Μετά τη συνάντηση, ο πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας υπογράμμισε ότι η κυβέρνησή του επιθυμεί την επίλυση των διαφορών μέσω διαλόγου, καλής θέλησης και αμοιβαίου σεβασμού.
«Συζητήσαμε ανοιχτά για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε στις σχέσεις με τον ανατολικό μας γείτονα, τη Βουλγαρία. Επιθυμία μας είναι τα θέματα αυτά να ξεπεραστούν μέσω του διαλόγου, με καλή βούληση και αμοιβαίο σεβασμό», ανέφερε ο Χρίστιαν Μίτσκοσκι σε συνέντευξη Τύπου.
Ο ίδιος τόνισε ότι τα Σκόπια δεν ζητούν από την Ευρωπαϊκή Ένωση να λάβει θέση υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς. Αντίθετα, όπως σημείωσε, ζητούν από τις Βρυξέλλες να συμβάλουν στη διαμόρφωση των κατάλληλων προϋποθέσεων για μια σταθερή και βιώσιμη ευρωπαϊκή λύση.
Μεσολάβηση της ΕΕ ζητά η Βόρεια Μακεδονία
Η έκκληση του πρωθυπουργού για μεσολάβηση της ΕΕ έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις μεταξύ των Σκοπίων και της Σόφιας παραμένουν ιδιαίτερα δύσκολες. Οι δύο χώρες διαφωνούν για ζητήματα που αφορούν την ιστορία, την εθνική ταυτότητα, τη γλώσσα και την αναγνώριση της βουλγαρικής μειονότητας στη Βόρεια Μακεδονία.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, από την πλευρά της, κατέστησε σαφές ότι η ευρωπαϊκή πορεία της Βόρειας Μακεδονίας μπορεί να προχωρήσει μόνο αφού εκπληρωθεί η υποχρέωση για συνταγματική αναγνώριση της βουλγαρικής μειονότητας. Η σχετική τροποποίηση αποτελεί μέρος συμφωνίας που επιτεύχθηκε στο πλαίσιο της γαλλικής πρότασης, την οποία παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Ένωση το καλοκαίρι του 2022.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπογράμμισε ότι η άρση της συγκεκριμένης εκκρεμότητας θα επιτρέψει στη χώρα να επιταχύνει τις ενταξιακές της προσπάθειες. «Μόλις αρθεί αυτό το αδιέξοδο, η ενταξιακή διαδικασία της Βόρειας Μακεδονίας μπορεί να προχωρήσει με ταχείς ρυθμούς, καθώς ήδη υλοποιούνται εντατικά οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις», δήλωσε.
Η συνταγματική τροποποίηση στο επίκεντρο
Η προηγούμενη κεντροαριστερή κυβέρνηση της Βόρειας Μακεδονίας είχε αποδεχθεί την ευρωπαϊκή πρόταση, χωρίς όμως να καταφέρει να εξασφαλίσει την απαιτούμενη πλειοψηφία των δύο τρίτων στη Βουλή. Το δεξιό VMRO-DPMNE, υπό την ηγεσία του Χρίστιαν Μίτσκοσκι, είχε αντιταχθεί στην αλλαγή του Συντάγματος και εξακολουθεί να απορρίπτει την υλοποίησή της υπό τις σημερινές συνθήκες.
Το κόμμα ανέλαβε τη διακυβέρνηση τον Ιούνιο του 2024, γεγονός που περιέπλεξε ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες για την επίτευξη συμφωνίας. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η συνταγματική τροποποίηση δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς σαφείς εγγυήσεις για την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας και χωρίς προηγούμενη αντιμετώπιση των ανησυχιών των Σκοπίων απέναντι στη Βουλγαρία.
Οι Βρυξέλλες και η Σόφια, ωστόσο, επαναλαμβάνουν ότι η αλλαγή του Συντάγματος αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για να ανοίξουν τα επόμενα κεφάλαια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Η Βουλγαρία δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να επαναδιαπραγματευτεί τη συγκεκριμένη απαίτηση.
Ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας, Ρούμεν Ράντεφ, έχει δηλώσει ότι η Βόρεια Μακεδονία οφείλει να σεβαστεί τα δικαιώματα της βουλγαρικής μειονότητας και να την εντάξει στο Σύνταγμά της. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή πορεία των Σκοπίων δεν αποτελεί διμερές ζήτημα, αλλά θέμα εκπλήρωσης των κριτηρίων που έχει θέσει η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η διαφωνία για το μέγεθος της βουλγαρικής μειονότητας
Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, στη Βόρεια Μακεδονία δήλωσαν Βούλγαροι περίπου 3.500 άνθρωποι, ποσοστό που αντιστοιχεί μόλις στο 0,2% του συνολικού πληθυσμού. Η επίσημη Σόφια αμφισβητεί τα στοιχεία αυτά και εκτιμά ότι ο αριθμός των Βουλγάρων στη χώρα είναι σημαντικά μεγαλύτερος.
Η Βουλγαρία υποστηρίζει ότι η απογραφή δεν διασφάλισε τη συμμετοχή όλων των πολιτών βουλγαρικής καταγωγής και κατηγορεί τα Σκόπια για υποβάθμιση της ιστορικής βουλγαρικής παρουσίας. Από την άλλη πλευρά, στη Βόρεια Μακεδονία εκφράζονται ανησυχίες ότι η συνταγματική αλλαγή χρησιμοποιείται ως μέσο πολιτικής πίεσης και δεν αποτελεί απλώς μέτρο προστασίας μιας μειονότητας.
Η διαφωνία αυτή επιβαρύνει περαιτέρω τις σχέσεις των δύο γειτονικών χωρών. Οι εντάσεις έχουν ενταθεί μετά την επιστροφή του VMRO-DPMNE στην εξουσία, καθώς η νέα κυβέρνηση εμφανίζεται πιο επιφυλακτική απέναντι στις απαιτήσεις της Σόφιας και ζητά ενεργότερο ρόλο της ΕΕ στη διαδικασία.
Η περιοδεία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στα Δυτικά Βαλκάνια
Τα Σκόπια αποτέλεσαν τον τελευταίο σταθμό της περιοδείας της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στα Δυτικά Βαλκάνια, η οποία ξεκίνησε στις 30 Σεπτεμβρίου. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επισκέφθηκε επίσης τα Τίρανα, την Πρίστινα και την Ποντγκόριτσα, όπου συζήτησε με τις ηγεσίες της Αλβανίας, του Κοσόβου και του Μαυροβουνίου την ευρωπαϊκή προοπτική των χωρών τους.
Η Σερβία και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη δεν περιλήφθηκαν στο πρόγραμμα της περιοδείας, λόγω των επικείμενων εκλογών. Η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να επισκεφθεί τις δύο χώρες σε μεταγενέστερη ημερομηνία.
Για τη Βόρεια Μακεδονία, πάντως, το βασικό ζητούμενο παραμένει η υπέρβαση του αδιεξόδου με τη Βουλγαρία. Η κυβέρνηση Μίτσκοσκι επιμένει στη μεσολάβηση της ΕΕ, ενώ οι Βρυξέλλες και η Σόφια ζητούν πρώτα την εφαρμογή της συμφωνημένης συνταγματικής αλλαγής. Το αν θα βρεθεί κοινός τόπος θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό το επόμενο βήμα της χώρας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
