Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση μετατρέπει το «Made in Europe» από πολιτικό σύνθημα σε συγκεκριμένη βιομηχανική στρατηγική, ένα κρίσιμο ερώτημα έρχεται στο προσκήνιο: ποια θέση θα έχει η Τουρκία στη νέα ευρωπαϊκή επιδίωξη για στρατηγική αυτονομία;
Οι διαπραγματεύσεις για την Πράξη Βιομηχανικής Επιτάχυνσης βρίσκονται σε εξέλιξη και αναμένεται να καθορίσουν τους κανόνες για τη στήριξη της ευρωπαϊκής παραγωγής, των κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού και των στρατηγικών βιομηχανιών. Παρά την ιδιότητά της ως υποψήφιας προς ένταξη χώρας και την εκτεταμένη οικονομική της ενσωμάτωση με την ΕΕ μέσω της Τελωνειακής Ένωσης, η Τουρκία κινδυνεύει να βρεθεί εκτός του νέου πλαισίου.
Η πρόσφατη γαλλογερμανική συμφωνία για την αυτοκινητοβιομηχανία ενίσχυσε τη σχετική συζήτηση. Η συμφωνία παραπέμπει σε έναν στενότερο ορισμό του «Made in Europe», ο οποίος θα μπορούσε να περιλαμβάνει το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία, την Ισλανδία και την Ελβετία, αφήνοντας όμως εκτός την Τουρκία.
Το «Made in Europe» και η ανησυχία στην Άγκυρα
Η προοπτική ενός τέτοιου αποκλεισμού έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στην τουρκική κυβέρνηση, την επιχειρηματική κοινότητα και τους οικονομικούς αναλυτές. Ο λόγος είναι προφανής: οι οικονομικές σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι βαθιές, πολυεπίπεδες και δύσκολο να αντικατασταθούν.
Η ΕΕ παραμένει ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Τουρκίας, απορροφώντας το 42,7% των τουρκικών εξαγωγών το 2025. Η εξάρτηση είναι ακόμη πιο έντονη στον κλάδο της αυτοκινητοβιομηχανίας. Κατά το πρώτο εννεάμηνο του 2026, το 73,7% των τουρκικών εξαγωγών αυτοκινήτων και εξαρτημάτων κατευθύνθηκε προς την ευρωπαϊκή αγορά, με τη Γερμανία και τη Γαλλία να συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους προορισμούς.
Η αυτοκινητοβιομηχανία αντιπροσωπεύει σχεδόν το 15% των συνολικών εξαγωγών της Τουρκίας. Πρόκειται, επομένως, για έναν κλάδο που δεν επηρεάζει μόνο τις βιομηχανικές επιδόσεις της χώρας, αλλά και την απασχόληση, τις επενδύσεις, την τεχνολογική αναβάθμιση και τα δημόσια έσοδα.
Ένας περιορισμός που θα έθετε την Τουρκία εκτός των προνομιακών κανόνων του «Made in Europe» θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά, να αποθαρρύνει νέες επενδύσεις και να αποδυναμώσει τη θέση των τουρκικών εταιρειών στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας.
Περιορισμένες οι εναλλακτικές αγορές
Ορισμένοι στην Τουρκία υποστηρίζουν ότι η χώρα θα μπορούσε να στραφεί σε εναλλακτικές αγορές, ώστε να μειώσει την εξάρτησή της από την ΕΕ. Ωστόσο, καμία από τις διαθέσιμες επιλογές δεν μπορεί σήμερα να υποκαταστήσει την ευρωπαϊκή αγορά ως προς το μέγεθος, τη σταθερότητα και το βάθος των οικονομικών δεσμών.
Η Κίνα αναφέρεται συχνά ως πιθανός εταίρος, όμως η σχέση δεν είναι ισόρροπη. Το εμπορικό έλλειμμα της Τουρκίας έναντι της Κίνας διευρύνθηκε περαιτέρω, φτάνοντας τα 46,3 δισ. δολάρια το 2025. Η αύξηση των εισαγωγών από την Κίνα δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη δυνατότητα διείσδυσης των τουρκικών προϊόντων στην κινεζική αγορά.
Παράλληλα, οι εμπορικές σχέσεις με τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και την Κεντρική Ασία αναπτύσσονται, αλλά καμία από αυτές τις περιοχές δεν διαθέτει την ίδια βιομηχανική συμπληρωματικότητα με την ΕΕ. Η ευρωπαϊκή αγορά προσφέρει όχι μόνο ζήτηση, αλλά και πρόσβαση σε τεχνολογία, χρηματοδότηση, πρότυπα ποιότητας και ολοκληρωμένες παραγωγικές αλυσίδες.
Από τα αυτοκίνητα στον χάλυβα και τα χημικά
Οι συνέπειες ενός ευρωπαϊκού αποκλεισμού δεν θα περιορίζονταν στην αυτοκινητοβιομηχανία. Αν το «Made in Europe» συνδεθεί με αυστηρές απαιτήσεις για την προέλευση των προϊόντων, την τεχνολογική αυτάρκεια ή το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, παρόμοιοι κανόνες θα μπορούσαν να επεκταθούν και σε άλλους στρατηγικούς τομείς.
Ο χάλυβας, το τσιμέντο, το αλουμίνιο και τα χημικά είναι κλάδοι στους οποίους η Τουρκία διατηρεί σημαντική παραγωγική παρουσία και εξαγωγική δραστηριότητα. Εάν η ΕΕ επιλέξει να προτιμά ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στους δημόσιους διαγωνισμούς, στις επιδοτήσεις ή στα προγράμματα πράσινης μετάβασης, οι τουρκικές εταιρείες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν σημαντικά μειονεκτήματα.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα επηρέαζε όχι μόνο τις εξαγωγές, αλλά και την ελκυστικότητα της Τουρκίας ως επενδυτικού προορισμού. Πολυεθνικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τη χώρα ως παραγωγική βάση για την ευρωπαϊκή αγορά θα επανεξέταζαν ενδεχομένως τα σχέδιά τους, εάν η τουρκική παραγωγή δεν αναγνωριζόταν ως μέρος του ευρωπαϊκού βιομηχανικού οικοσυστήματος.
Η πολιτική διάσταση των οικονομικών σχέσεων
Η χρονική συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία. Μόλις λίγες ημέρες πριν από τη γαλλογερμανική συμφωνία, η επιχειρηματική σύνοδος ΕΕ–Τουρκίας στις Βρυξέλλες, στις 13 Οκτωβρίου, είχε συγκεντρώσει υπουργούς, υψηλόβαθμους Ευρωπαίους αξιωματούχους και εκπροσώπους της επιχειρηματικής κοινότητας. Το κλίμα ήταν αισιόδοξο και αναδείκνυε τις δυνατότητες περαιτέρω συνεργασίας.
Ωστόσο, το «Made in Europe» φέρνει στην επιφάνεια τα όρια αυτής της αισιοδοξίας. Οι θετικές δηλώσεις, οι συναντήσεις υψηλού επιπέδου και οι επιχειρηματικές επαφές είναι σημαντικές, αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την επίλυση των πολιτικών και θεσμικών προβλημάτων στις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας.
Όσο παραμένουν ανοιχτά ζητήματα που αφορούν το κράτος δικαίου, τις πολιτικές εντάσεις, την εφαρμογή της Τελωνειακής Ένωσης και τη γενικότερη πορεία των ευρωτουρκικών σχέσεων, θα είναι δύσκολο να δημιουργηθεί ένα σταθερό πλαίσιο εμπιστοσύνης. Η οικονομική διασύνδεση από μόνη της δεν εγγυάται την ισότιμη συμμετοχή στα νέα ευρωπαϊκά βιομηχανικά σχέδια.
Τι σημαίνει η εξέλιξη για τις τουρκικές επιχειρήσεις
Η συζήτηση για το «Made in Europe» αποτελεί προειδοποίηση και για τις ίδιες τις τουρκικές επιχειρήσεις. Η διατήρηση της πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά δεν θα εξαρτάται πλέον μόνο από το κόστος παραγωγής ή τη γεωγραφική εγγύτητα. Θα συνδέεται ολοένα περισσότερο με την προσαρμογή σε ευρωπαϊκά πρότυπα, την πράσινη μετάβαση, την ψηφιοποίηση και την ανθεκτικότητα των αλυσίδων εφοδιασμού.
Παράλληλα, απαιτείται πολιτική προσπάθεια για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που περιορίζουν τη συνεργασία με την ΕΕ. Χωρίς ουσιαστική αντιμετώπιση των πολιτικών προκλήσεων, ακόμη και οι πιο φιλόδοξες πρωτοβουλίες προσέγγισης θα έχουν περιορισμένο αποτέλεσμα.
Το ευρωπαϊκό «μπλόκο» δεν είναι ακόμη δεδομένο, όμως η κατεύθυνση της ΕΕ είναι σαφής: η στρατηγική αυτονομία θα βασιστεί σε πιο αυστηρούς κανόνες για την προέλευση, την παραγωγή και την τεχνολογική εξάρτηση. Αν η Τουρκία μείνει εκτός του «Made in Europe», οι οικονομικές συνέπειες μπορεί να είναι σημαντικές και να ξεπεράσουν κατά πολύ την αυτοκινητοβιομηχανία. Γι’ αυτό, η διατήρηση της σχέσης με την Ευρώπη απαιτεί πλέον όχι μόνο εμπορικές επαφές, αλλά και βαθύτερες πολιτικές και διαρθρωτικές αλλαγές.
