Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης παραχώρησε συνέντευξη στο περιοδικό Gala και τη δημοσιογράφο Μαριλού Πανταζή, με αφορμή τις τέσσερις σκηνοθεσίες που υπογράφει φέτος στο θέατρο. Ο δημοφιλής ηθοποιός και σκηνοθέτης μίλησε, μεταξύ άλλων, για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ασκείται η κριτική σε κάθε δημιουργικό έργο, αλλά και για τη σχέση εμπιστοσύνης και επικοινωνίας που χρειάζεται να υπάρχει ανάμεσα στους καλλιτέχνες μιας παράστασης.
Με αφορμή τη φετινή του παρουσία πίσω από τη σκηνή, ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης αναφέρθηκε επίσης στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τους συνεργάτες του ως σκηνοθέτης, αλλά και στη στάση που κρατά ο ίδιος ως ηθοποιός απέναντι στους σκηνοθέτες με τους οποίους συνεργάζεται. Για τον ίδιο, η δημιουργική διαδικασία δεν μπορεί να βασίζεται στην επιβολή, αλλά απαιτεί διάλογο, αμοιβαίο σεβασμό και χώρο για διαφορετικές απόψεις.
Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης: Η κριτική πρέπει να σέβεται το είδος κάθε έργου
Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης εξήγησε αρχικά ότι η αξιολόγηση ενός δημιουργικού έργου θα πρέπει να γίνεται με βάση τον σκοπό και τα χαρακτηριστικά του. Όπως σημείωσε, είτε πρόκειται για ένα εστιατόριο, μια θεατρική παράσταση, μια μουσική σύνθεση ή μια δημιουργία μόδας, υπάρχει ένας βασικός κανόνας: να εξετάζεται κατά πόσο το αποτέλεσμα είναι συνεπές με αυτό που θέλησε να πετύχει ο δημιουργός του.
«Είτε είναι για εστιατόριο, είτε για παράσταση, είτε για μουσική, είτε για μόδα, για οτιδήποτε είναι δημιουργικό, κατά τη γνώμη μου υπάρχει μόνο ένας κανόνας για την κριτική. Αν αυτό που έχει φτιαχτεί είναι συνεπές προς τον σκοπό για τον οποίο φτιάχτηκε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Για να εξηγήσει καλύτερα τη σκέψη του, χρησιμοποίησε ένα απλό και εύστοχο παράδειγμα από τη γαστρονομία. «Υπάρχει το σουβλάκι και υπάρχει η μοριακή κουζίνα και υπάρχει και η ιταλική, τρεις διαφορετικές κουζίνες», είπε, υπογραμμίζοντας ότι κάθε είδος έχει τις δικές του απαιτήσεις και επιδιώξεις.
«Δεν μπορείς να κρίνεις το σουβλάκι με τα κριτήρια της μοριακής κουζίνας και ανάποδα. Το καθένα έχει διαφορετικά ζητούμενα. Άρα το σουβλάκι μπορείς να το κρίνεις αν είναι συνεπές ως σουβλάκι. Το κρίνεις δηλαδή μόνο με βάση τον εαυτό του και το είδος του», πρόσθεσε.
Η άποψή του φωτίζει μια ουσιαστική πλευρά της καλλιτεχνικής κριτικής. Ένα έργο δεν μπορεί να αξιολογείται αποκομμένο από το πλαίσιο, το ύφος και την πρόθεσή του. Μια παράσταση που επιδιώκει να είναι ανάλαφρη δεν μπορεί να κρίνεται με τα ίδια μέτρα μιας παράστασης που στοχεύει στη βαθιά κοινωνική ή πολιτική παρέμβαση. Για τον Κωνσταντίνο Μαρκουλάκη, η κριτική αποκτά αξία όταν είναι δίκαιη, τεκμηριωμένη και προσαρμοσμένη σε αυτό που επιχειρεί κάθε δημιουργία.
Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης: «Ως ηθοποιός έχω ζήσει το να σε αφήνει ο σκηνοθέτης απέξω»
Στη συνέχεια, ο ηθοποιός και σκηνοθέτης μίλησε για τον τρόπο με τον οποίο συνεργάζεται με τους ηθοποιούς του, αλλά και για όσα έχει βιώσει ο ίδιος ως μέλος ενός θιάσου. Αναφερόμενος στη σχέση σκηνοθέτη και ηθοποιού, παραδέχθηκε ότι, παρότι έχει σταθεί τυχερός στην καριέρα του, έχει γνωρίσει και την εμπειρία του να αισθάνεται αποκλεισμένος από τη δημιουργική διαδικασία.
«Ως ηθοποιός, ενώ έχω υπάρξει τυχερός, έχω ζήσει το να σε αφήνει ο σκηνοθέτης απέξω. Αυτό δεν συμφέρει κανέναν», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ένας σκηνοθέτης δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τους ηθοποιούς ως απλούς εκτελεστές οδηγιών. Αντίθετα, οφείλει να αξιοποιεί την προσωπικότητα, την ευφυΐα, την εμπειρία και το ταλέντο τους. «Οι έξυπνοι σκηνοθέτες αξιοποιούν το ταλέντο και την ευφυΐα των συνεργατών τους, όπως οι προπονητές εκμεταλλεύονται τις δυνατότητες της ομάδας τους», ανέφερε.
Η παρομοίωση με τον προπονητή φανερώνει τη σημασία της συλλογικότητας στη θεατρική δημιουργία. Ο σκηνοθέτης μπορεί να έχει την τελική ευθύνη και το συνολικό όραμα μιας παράστασης, όμως το αποτέλεσμα διαμορφώνεται μέσα από τη συνεργασία όλων. Οι ηθοποιοί, οι τεχνικοί και οι υπόλοιποι συντελεστές δεν λειτουργούν ξεχωριστά, αλλά ως μέλη μιας ομάδας που χρειάζεται κοινό προσανατολισμό και ανοιχτή επικοινωνία.
Η αξία της διαφωνίας στη θεατρική συνεργασία
Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης εξήγησε πως, ως ηθοποιός, δεν διστάζει να καταθέσει τις προτάσεις του στους σκηνοθέτες με τους οποίους συνεργάζεται. Παράλληλα, είναι διατεθειμένος να εκφράσει τη διαφωνία του όταν αισθάνεται ότι κάτι δεν λειτουργεί σωστά πάνω στη σκηνή.
«Ως ηθοποιός προτείνω στους σκηνοθέτες και θα διαφωνήσω αν αισθάνομαι ότι κάτι δεν λειτουργεί», σημείωσε, περιγράφοντας μια στάση ενεργή και ουσιαστική απέναντι στη δουλειά.
Την ίδια φιλοσοφία ακολουθεί και όταν βρίσκεται στη θέση του σκηνοθέτη. «Ως σκηνοθέτης θα δεχτώ να μου προτείνουν και θα δεχτώ και τη διαφωνία. Θα τη θέσω δηλαδή προς συζήτηση», ανέφερε.
Για τον ίδιο, η διαφωνία δεν αποτελεί απειλή για την αυθεντία του σκηνοθέτη, αλλά ευκαιρία να εξεταστεί μια ιδέα από διαφορετικές πλευρές. Όταν υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη, μια διαφορετική άποψη μπορεί να οδηγήσει σε μια πιο ολοκληρωμένη ερμηνεία ή να βοηθήσει την παράσταση να ξεπεράσει αδυναμίες που ίσως δεν είχαν γίνει αντιληπτές.
Η φετινή δραστηριότητα του Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη ως σκηνοθέτη αναδεικνύει ακριβώς αυτή την αντίληψη για το θέατρο: ένα πεδίο στο οποίο η δημιουργικότητα, η πειθαρχία και ο διάλογος συνυπάρχουν. Όπως προκύπτει από τα λόγια του, η επιτυχία μιας παράστασης δεν εξαρτάται μόνο από το όραμα ενός ανθρώπου, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο αυτό το όραμα επικοινωνείται και εξελίσσεται μέσα από την ομάδα.
