Σοβαρές καταγγελίες για τον ρόλο που παίζουν το Facebook και το TikTok στη στρατολόγηση ανηλίκων από ένοπλες οργανώσεις και εγκληματικές ομάδες στην Κολομβία διατυπώνει η Human Rights Watch, προειδοποιώντας ότι οι πλατφόρμες όχι μόνο αδυνατούν να ανακόψουν τη διάδοση σχετικού περιεχομένου, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις οι αλγόριθμοί τους φαίνεται να το ενισχύουν. Η έκθεση περιγράφει ένα ανησυχητικό μοτίβο: η ψηφιακή προβολή λειτουργεί ως «βιτρίνα» στρατολόγησης, φτάνοντας ακόμη και σε παιδιά που δεν έχουν καμία άμεση επαφή με ένοπλες ομάδες, αλλά ζουν σε φτωχές, απομονωμένες περιοχές και αναζητούν διέξοδο.
Σύμφωνα με τη Human Rights Watch, περίπου 1.500 παιδιά και έφηβοι έχουν στρατολογηθεί από ένοπλες ομάδες στην Κολομβία από το 2021. Η οργάνωση τονίζει ότι η αυξανόμενη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει συμβάλει καθοριστικά στη διεύρυνση του φαινομένου, καθώς η στρατολόγηση μεταφέρεται από το πεδίο και τις κοινότητες στην οθόνη του κινητού. Και εκεί, το περιεχόμενο δεν είναι πάντα «ξεκάθαρα» παράνομο: συχνά παρουσιάζεται ως ψυχαγωγία, ως lifestyle ή ακόμη και ως ευκαιρία εργασίας.
Πώς Facebook και TikTok γίνονται δίαυλοι στρατολόγησης ανηλίκων στην Κολομβία
Οι στρατολογητές αξιοποιούν αναρτήσεις και βίντεο που παρουσιάζουν τη ζωή στις ένοπλες οργανώσεις ως συναρπαστική και οικονομικά «κερδοφόρα». Προβάλλονται χρήματα, κοσμήματα, όπλα, ακριβά ρούχα και οχήματα, μαζί με υπαινιγμούς για γρήγορη άνοδο, κύρος και «προστασία». Σε ένα περιβάλλον όπου η φτώχεια και η έλλειψη ευκαιριών είναι καθημερινότητα, τέτοιες εικόνες μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρό δέλεαρ, ειδικά για παιδιά και εφήβους που νιώθουν ότι δεν έχουν επιλογές.
Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται ψευδείς αγγελίες εργασίας ή αόριστες υποσχέσεις για «δουλειά εκτός πόλης», που στην πράξη αποτελούν παγίδες. Σε άλλες, δημοσιεύονται εικόνες από στρατόπεδα, βίντεο εκπαίδευσης ή περιεχόμενο με μουσική «narcocorridos» — τραγούδια που εξυμνούν το εμπόριο ναρκωτικών και τον τρόπο ζωής των καρτέλ, χτίζοντας μια εξιδανικευμένη αφήγηση γύρω από τη βία.
Ενδεικτικό της απήχησης είναι ότι στα σχόλια τέτοιων αναρτήσεων καταγράφονται χρήστες που ρωτούν ευθέως πώς μπορούν να ενταχθούν σε ομάδες όπως το καρτέλ Clan del Golfo, στον Εθνικό Απελευθερωτικό Στρατό (ELN) ή σε οργανώσεις που προέκυψαν από την απόσχιση πρώην μελών των FARC. Το ψηφιακό περιβάλλον, με την αίσθηση ανωνυμίας και την ευκολία της άμεσης επικοινωνίας, μειώνει τα «εμπόδια» και κάνει τη στρατολόγηση γρηγορότερη.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η έκθεση, το 44% των παιδιών που στρατολογήθηκαν το 2025 προσεγγίστηκε μέσω μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το ποσοστό αυτό δείχνει ότι η στρατολόγηση δεν είναι πλέον μόνο αποτέλεσμα φυσικής παρουσίας και εκφοβισμού, αλλά και αποτέλεσμα ψηφιακής στόχευσης, προτάσεων περιεχομένου και σταδιακής εξοικείωσης των ανηλίκων με τη βία.
«Οι αλγόριθμοι προωθούν το περιεχόμενο»
Η Human Rights Watch διαπίστωσε ότι λογαριασμοί που αλληλεπιδρούν ή απλώς παρακολουθούν αναρτήσεις σχετικές με ένοπλες ομάδες λαμβάνουν στη συνέχεια προτάσεις για παρόμοιο περιεχόμενο, καθώς και για άλλους λογαριασμούς που συνδέονται με εγκληματικές οργανώσεις. Αυτός ο μηχανισμός «ανακάλυψης» περιεχομένου —που αποτελεί βασικό στοιχείο της λειτουργίας τόσο του Facebook όσο και του TikTok— ενδέχεται να διευρύνει την απήχηση υλικού στρατολόγησης και να αυξήσει την πιθανότητα να στοχοποιηθούν ευάλωτοι ανήλικοι.
Η οργάνωση ενημέρωσε τη Meta, μητρική εταιρεία του Facebook, και την ByteDance, ιδιοκτήτρια του TikTok, για τα ευρήματά της. Η Meta απάντησε ότι «εργάζεται συνεχώς για τη βελτίωση» των μηχανισμών εντοπισμού και αντιμετώπισης τέτοιου περιεχομένου. Σύμφωνα με την έκθεση, η εταιρεία αφαίρεσε 16 λογαριασμούς που της υπέδειξε η Human Rights Watch, ωστόσο οι ερευνητές εντόπισαν στη συνέχεια νέες αναρτήσεις και προφίλ με αντίστοιχο υλικό — ένα μοτίβο που υπογραμμίζει πόσο εύκολα «αναγεννάται» το περιεχόμενο όταν υπάρχει δίκτυο και κίνητρο.
Από την πλευρά της, η ByteDance ανέφερε ότι λαμβάνει προληπτικά μέτρα για να εμποδίζει παράνομες ένοπλες οργανώσεις και εγκληματικές ομάδες να αξιοποιούν το TikTok για στρατολόγηση. Ωστόσο, η βασική πρόκληση παραμένει: οι πλατφόρμες καλούνται να εντοπίζουν όχι μόνο άμεσες προτροπές, αλλά και πιο «γκρίζες» μορφές περιεχομένου που εξιδανικεύουν τη βία ή υπονοούν συμμετοχή χωρίς να την ονοματίζουν.
Τι κάνουν οι ένοπλες ομάδες με τα παιδιά
Οι ένοπλες οργανώσεις, σύμφωνα με την έκθεση, χρησιμοποιούν ανηλίκους σε ένοπλες συγκρούσεις, στη συλλογή πληροφοριών και ακόμη και στον χειρισμό drones. Συχνά τα παιδιά μεταφέρονται σε άλλες περιοχές, αποκόπτονται από τις οικογένειές τους και έτσι δυσχεραίνεται η διαφυγή τους, ενώ αυξάνεται ο έλεγχος που ασκείται πάνω τους.
Τα στοιχεία είναι ιδιαίτερα βαριά για συγκεκριμένες κοινότητες: σχεδόν τα μισά παιδιά που έχουν στρατολογηθεί προέρχονται από αυτόχθονες πληθυσμούς, παρότι οι αυτόχθονες αποτελούν περίπου το 4% του συνολικού πληθυσμού της Κολομβίας. Τα κορίτσια αντιστοιχούν στο 40% των καταγεγραμμένων περιπτώσεων και αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο σεξουαλικής βίας και εξαναγκασμού σε σχέσεις με μέλη των οργανώσεων. Επιπλέον, περισσότερα από τρία στα δέκα περιστατικά αφορούν παιδιά 10 έως 14 ετών, γεγονός που αναδεικνύει πόσο χαμηλά έχει κατέβει το όριο ηλικίας-στόχου.
Η στρατολόγηση παιδιών κάτω των 15 ετών μπορεί να συνιστά έγκλημα πολέμου, σύμφωνα με το Καταστατικό της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, κάτι που προσδίδει στο ζήτημα διεθνή νομική βαρύτητα και δεν το αφήνει στη σφαίρα μιας «εσωτερικής» κοινωνικής κρίσης.
Οι αποσχισθείσες ομάδες των FARC και η ατιμωρησία
Η έκθεση αποδίδει το 74% των καταγεγραμμένων περιστατικών στρατολόγησης ανηλίκων μεταξύ 2021 και 2025 σε ομάδες που αποσχίστηκαν από τις πρώην Επαναστατικές Ένοπλες Δυνάμεις της Κολομβίας (FARC). Παρότι η ειρηνευτική συμφωνία του 2016 οδήγησε στον αφοπλισμό του μεγαλύτερου μέρους των FARC, αποσχισθείσες οργανώσεις και άλλες ένοπλες ομάδες παραμένουν ενεργές, ανταγωνιζόμενες για τον έλεγχο περιοχών, διαδρομών διακίνησης ναρκωτικών και παράνομων οικονομικών δραστηριοτήτων.
Παράλληλα, η Human Rights Watch καταγγέλλει σοβαρές αδυναμίες στην αντίδραση των κολομβιανών αρχών. Όπως αναφέρει, μόλις το 1% των καταγγελιών για στρατολόγηση ανηλίκων οδήγησε σε ποινική έρευνα την τελευταία δεκαετία, ενώ μόνο το 0,2% κατέληξε σε καταδίκη. Αυτά τα ποσοστά ενισχύουν την αίσθηση ατιμωρησίας και αφήνουν τα παιδιά εκτεθειμένα, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου το κράτος έχει περιορισμένη παρουσία.
Τι ζητά η Human Rights Watch από κυβέρνηση και πλατφόρμες
Η οργάνωση καλεί την κυβέρνηση της Κολομβίας να ενισχύσει άμεσα τους μηχανισμούς προστασίας των παιδιών, με καλύτερη πρόληψη, ταχύτερη παρέμβαση και ουσιαστική στήριξη για την επανένταξη όσων έχουν στρατολογηθεί.
Ταυτόχρονα, ζητά από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης να προχωρήσουν σε αποτελεσματικότερα μέτρα: καλύτερο εντοπισμό δικτύων, περιορισμό λογαριασμών που διακινούν υλικό στρατολόγησης, και κυρίως αλλαγές στη λειτουργία των αλγορίθμων ώστε να μη «σερβίρουν» σε ανήλικους ολοένα και πιο ακραίο περιεχόμενο.
