Την κοινή δήλωση της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Μπαχρέιν και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το τουρκολιβυκό μνημόνιο παρουσίασε από την έδρα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης. Η δήλωση διατυπώνει με σαφήνεια τη θέση των συμμετεχόντων ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει άκυρο, δεν παράγει έννομα αποτελέσματα και αντίκειται στους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου.
«Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη», υπογράμμισε ο υπουργός Εξωτερικών.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η νέα απόφαση της Λιβύης
Η κοινή δήλωση έρχεται ως απάντηση στην πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι χώρες που συνυπογράφουν τη δήλωση εκτιμούν ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα.
Όπως επισημαίνεται, η απόφαση της λιβυκής Βουλής δεν μεταβάλλει τη νομική πραγματικότητα ούτε θεραπεύει τις βασικές αδυναμίες του μνημονίου. Αντίθετα, αναδεικνύει μια ευρύτερη πρόκληση για τη διεθνή έννομη τάξη: την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι αυθαίρετες διμερείς συμφωνίες δεν μπορούν να παρακάμπτουν τους καθιερωμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ή να θίγουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Η κοινή δήλωση υπογραμμίζει ότι ένα διμερές κείμενο δεν μπορεί να δημιουργεί δικαιώματα σε βάρος χωρών που δεν συμμετείχαν στη διαπραγμάτευση και δεν το έχουν αποδεχθεί. Ιδιαίτερα σε μια περιοχή με σύνθετη γεωγραφία και σημαντικά ενεργειακά και στρατηγικά συμφέροντα, η τήρηση των διεθνών κανόνων θεωρείται απαραίτητη για την αποφυγή εντάσεων.
Το Διεθνές Δίκαιο ως βάση για τις θαλάσσιες ζώνες
Ο κ. Γεραπετρίτης τόνισε ότι το Διεθνές Δίκαιο, και ειδικότερα η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, γνωστή ως UNCLOS, αποτελεί το βασικό νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν και οι κανόνες του εθιμικού διεθνούς δικαίου.
Οι κανόνες αυτοί είναι θεμελιώδεις για τη διασφάλιση της προβλεψιμότητας, της ασφάλειας δικαίου και των ειρηνικών σχέσεων μεταξύ των κρατών. Η οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών, όπως η υφαλοκρηπίδα και οι αποκλειστικές οικονομικές ζώνες, δεν μπορεί να πραγματοποιείται με τρόπο που αγνοεί τη γεωγραφία, τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών ή τις προβλέψεις της UNCLOS.
Στο ίδιο πλαίσιο, η κοινή δήλωση επισημαίνει ότι η αποδοχή συμφωνιών οι οποίες παραβλέπουν τους εφαρμοστέους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να υπονομεύσει τη διεθνή έννομη τάξη και να αποδυναμώσει τις αρχές στις οποίες στηρίζεται η ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Τα δικαιώματα των νησιών
Οι συμμετέχοντες χαρακτηρίζουν το τουρκολιβυκό μνημόνιο «ψευδεπίγραφο» και υποστηρίζουν ότι αντίκειται στις θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου. Όπως αναφέρεται, το μνημόνιο παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών επί των θαλάσσιων ζωνών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα δικαιώματα των νησιών, όπως αυτά κατοχυρώνονται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Σύμφωνα με τη θέση που διατυπώνεται, τα νησιά δεν μπορούν να αγνοούνται κατά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, ενώ κάθε συμφωνία οφείλει να λαμβάνει υπόψη τη συνολική γεωγραφική πραγματικότητα της περιοχής.
«Η επακόλουθη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα», υπογραμμίζεται στην κοινή δήλωση.
Στήριξη στην ενότητα και τη σταθερότητα της Λιβύης
Παρά την έντονη διαφωνία τους με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τα κράτη και η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναβεβαιώνουν την προσήλωσή τους στην επανένωση των θεσμών της Λιβύης και στην προοπτική μιας ενωμένης, σταθερής και ευημερούσας χώρας.
Όπως επισημαίνεται, μια σταθερή Λιβύη, με ενεργό συμμετοχή στην περιφερειακή συνεργασία, είναι απαραίτητη για την ειρήνη και την ασφάλεια στη Μεσόγειο. Η πολιτική μετάβαση της χώρας, αλλά και οι σχέσεις της με τα γειτονικά κράτη, πρέπει να διέπονται από τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και τις αρχές της καλής γειτονίας.
Η αναφορά αυτή συνδέει άμεσα τη σταθερότητα στη Λιβύη με την ανάγκη για θεσμική ομαλότητα και υπεύθυνη εξωτερική πολιτική. Η επίλυση των διαφορών, σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες, θεωρείται προϋπόθεση για την οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης στην περιοχή.
Η θέση της Ελλάδας για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών
Στην κοινή δήλωση γίνεται ειδική αναφορά στις διμερείς συνομιλίες μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η Ελλάδα, όπως σημειώνεται, έχει διεξαγάγει τις συζητήσεις με καλή πίστη και σε πλήρη συμφωνία με το Διεθνές Δίκαιο, ενώ εκφράζει την ετοιμότητά της να συνεχίσει τις σχετικές προσπάθειες.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι οι διαφορές μπορούν να αντιμετωπιστούν μέσω του διαλόγου, υπό την προϋπόθεση ότι αυτός διεξάγεται στη βάση των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου και με σεβασμό στα δικαιώματα όλων των παράκτιων κρατών. Η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στην εξεύρεση βιώσιμων και αμοιβαία αποδεκτών λύσεων, χωρίς μονομερείς ενέργειες που αυξάνουν την ένταση.
«Ο σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την περιφερειακή σταθερότητα και τη διατήρηση μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες», δήλωσε καταλήγοντας ο κ. Γεραπετρίτης.
Η κοινή τοποθέτηση Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Μπαχρέιν και Ευρωπαϊκής Ένωσης επαναφέρει έτσι στο επίκεντρο τη νομική διάσταση του ζητήματος. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, σύμφωνα με τη δήλωση, παραμένει άκυρο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να επηρεάσει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
