Οργανωμένα κυκλώματα διευρύνουν το πεδίο δράσης τους στην Ελλάδα, αφαιρώντας χαλκό όχι μόνο από δημόσιες υποδομές, αλλά και από ιδιωτικές κατοικίες, πολυκατοικίες, κλιμακοστάσια και κοινόχρηστους χώρους. Η δραστηριότητα περιλαμβάνει την επιλογή των στόχων, την αφαίρεση των μεταλλικών υλικών, την καύση ή επεξεργασία τους για την ανάκτηση του χαλκού και τη διοχέτευσή του στην αγορά μέσω επιχειρήσεων ανακύκλωσης μετάλλων.
Οι κλοπές χαλκού εξελίσσονται σε οργανωμένη και ιδιαίτερα επικερδή δραστηριότητα, με τα κυκλώματα να στρέφονται σε ένα ολοένα μεγαλύτερο εύρος στόχων. Εκτός από δημόσιες εγκαταστάσεις, μετασχηματιστές, καλώδια ηλεκτροδότησης, σιδηροδρομικά δίκτυα και εργοτάξια, στο στόχαστρο έχουν πλέον βρεθεί ιδιωτικές κατοικίες, πολυκατοικίες, κλιμακοστάσια και άλλοι κοινόχρηστοι χώροι.
Η δράση των κυκλωμάτων ακολουθεί, όπως προκύπτει από τις υποθέσεις που έχουν απασχολήσει τις Αρχές, μια οργανωμένη διαδικασία τεσσάρων σταδίων. Αρχικά γίνεται η κατόπτευση και η επιλογή των στόχων. Ακολουθεί η αφαίρεση των μεταλλικών υλικών, τα οποία στη συνέχεια καίγονται ή υφίστανται επεξεργασία, ώστε να αποκαλυφθεί ο χαλκός. Το τελευταίο στάδιο είναι η διάθεσή του στην αγορά, κυρίως μέσω επιχειρήσεων ανακύκλωσης μετάλλων, γνωστών ως σκραπατζίδικων.
Ο Νίκος Ρήγας, αντιπρόεδρος της Ένωσης Αστυνομικών Υπαλλήλων Αθηνών, περιγράφει τη μετατόπιση της δράσης και προς ιδιωτικούς χώρους. «Το παράδοξο είναι ότι ενώ μέχρι τώρα είχαμε αφαίρεση τέτοιων υλικών συνήθως από δημόσιες εγκαταστάσεις, τώρα βλέπουμε ότι πολλοί εισέρχονται και σε ιδιωτικά σπίτια, σε πολυκατοικίες, σε κλιμακοστάσια», επισημαίνει. Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι η αφαίρεση του χαλκού αποτελεί μέρος μιας αλυσίδας που καταλήγει στη μετατροπή του μετάλλου σε χρηματικό όφελος: «όλα αυτά πηγαίνουν κάπου, γιατί για τους συγκεκριμένους ανθρώπους ο χαλκός είναι άχρηστο υλικό αν δεν μετατραπεί σε χρήματα».
Οι υποθέσεις που εξιχνιάστηκαν μέσα στο 2026
Το εύρος της δραστηριότητας αποτυπώνεται στις υποθέσεις που εξιχνίασαν οι αστυνομικές αρχές μέσα στο 2026. Τον Μάιο εξαρθρώθηκε κύκλωμα το οποίο, σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, είχε διαπράξει 561 κλοπές χαλκού. Το άμεσο οικονομικό όφελος από τη δράση του ξεπερνούσε τις 890.000 ευρώ, ενώ για την υπόθεση συνελήφθησαν 25 άτομα. Τον Οκτώβριο, οι Αρχές χειρίστηκαν δεύτερη υπόθεση μεγάλης κλίμακας. Οι δράστες αφαίρεσαν από εργοστάσιο στην Παιανία καλώδια χαλκού συνολικού μήκους 25 χιλιομέτρων. Η αξία των κλοπιμαίων ξεπερνούσε το ένα εκατομμύριο ευρώ και για τη συγκεκριμένη υπόθεση συνελήφθησαν 19 άτομα. Πέρα από τις δύο αυτές υποθέσεις, καταγράφονται πολυάριθμες κλοπές μικρότερης έκτασης. Η αφαίρεση καλωδίων, μεταλλικών εξαρτημάτων και άλλων υλικών από διαφορετικούς χώρους συνθέτει μια ευρύτερη εικόνα συστηματικής δράσης, η οποία δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα περιστατικά ή σε συγκεκριμένο τύπο εγκατάστασης.
Η επεξεργασία του χαλκού
Σημαντικό ρόλο στην αλυσίδα της παράνομης δραστηριότητας έχει και η τεχνική επεξεργασία των υλικών. Ο χαλκός πρέπει να διαχωριστεί από άλλα μεταλλικά ή μονωτικά στοιχεία, ώστε να μπορεί να διατεθεί στη συνέχεια στην αγορά. Η διαδικασία απαιτεί ειδικό εξοπλισμό και υψηλές θερμοκρασίες. Ο Παναγιώτης Καρύδης, καθηγητής Αντισεισμικής Τεχνολογίας, αναφέρεται στις απαιτήσεις της διαδικασίας: «υπάρχει κάποιο χυτήριο που για να λιώσει τον χαλκό χρειάζεται να πας στους 1.000, 1.100, 1.050 βαθμούς Κελσίου. Δεν είναι απλό το πράγμα, δηλαδή λίγα είναι τα εργαστήρια τα οποία μπορούν να κάνουν αυτή τη χύτευση». Η ανάγκη για εγκαταστάσεις που διαθέτουν τον απαιτούμενο εξοπλισμό και μπορούν να λειτουργήσουν σε θερμοκρασίες μεταξύ περίπου 1.000 και 1.100 βαθμών Κελσίου μπορεί να αποτελέσει στοιχείο για τον εντοπισμό της διαδρομής που ακολουθούν τα κλεμμένα μέταλλα. Όπως επισημαίνει ο καθηγητής, περιορισμένος είναι ο αριθμός των εργαστηρίων που μπορούν να πραγματοποιήσουν τη συγκεκριμένη χύτευση.
Κίνδυνοι για υποδομές και ανθρώπινες ζωές
Οι συνέπειες των κλοπών δεν περιορίζονται στην οικονομική απώλεια των υλικών ή στο κόστος αντικατάστασής τους. Όταν αφαιρούνται καλώδια και εξαρτήματα από κρίσιμες υποδομές, μπορεί να προκληθούν δυσλειτουργίες στα δίκτυα ηλεκτροδότησης και στις μεταφορές. Στο στόχαστρο βρίσκονται μετασχηματιστές, καλώδια ηλεκτροδότησης, σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις και εργοτάξια. Η αφαίρεση υλικών από τέτοιους χώρους μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία των δικτύων, να προκαλέσει διακοπές ή προβλήματα στις μεταφορές και να δημιουργήσει πρόσθετες ανάγκες για επισκευές και αντικαταστάσεις. Σε αρκετές περιπτώσεις, η απομάκρυνση μεταλλικών στοιχείων δημιουργεί και άμεσους κινδύνους για την ανθρώπινη ζωή. Η παραβίαση εγκαταστάσεων ηλεκτροδότησης, η αφαίρεση καλωδίων και η είσοδος σε εργοτάξια ή άλλους χώρους υποδομών μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρά ατυχήματα, πέρα από τη ζημιά που προκαλείται στις ίδιες τις εγκαταστάσεις. Η έκταση των εξιχνιασμένων υποθέσεων, ο αριθμός των συλλήψεων και η αξία των κλοπιμαίων καταδεικνύουν τη διαδρομή από την επιλογή του στόχου έως την τελική διοχέτευση του χαλκού στην αγορά. Η δράση εκτείνεται πλέον από δημόσιες υποδομές και εργοστάσια έως κατοικίες και κοινόχρηστους χώρους, με τις επιπτώσεις να αφορούν τόσο την οικονομία όσο και την ασφάλεια των πολιτών.
