Οι περιορισμοί στην προσφορά καυσίμων έχουν οδηγήσει τις διεθνείς τιμές του ντίζελ σε επίπεδα ρεκόρ, με τις επιπτώσεις να είναι άμεσες για μεγάλο μέρος του αγροτικού κόσμου. Οι αγρότες καλούνται να αντιμετωπίσουν υψηλότερες ενεργειακές δαπάνες, ακριβότερα λιπάσματα και τον κίνδυνο καθυστερήσεων στις καλλιέργειες, σε μια περίοδο κατά την οποία οι κυβερνήσεις αναζητούν μέτρα στήριξης για τον περιορισμό των επιπτώσεων.
Το ντίζελ χρησιμοποιείται ευρέως στα τρακτέρ, στις θεριζοαλωνιστικές μηχανές, στις αντλίες άρδευσης και στα φορτηγά που μεταφέρουν αγροτικά προϊόντα. Η άνοδος της τιμής του επηρεάζει, επομένως, τόσο τις εργασίες μέσα στις καλλιέργειες όσο και τη μεταφορά των προϊόντων προς τις αγορές και τις μονάδες επεξεργασίας. Όπως επισημαίνεται σε ανάλυση του Bloomberg, αγρότες από την Αυστραλία έως τις Ηνωμένες Πολιτείες προειδοποιούν ότι η διατήρηση των υψηλών τιμών μπορεί να καθυστερήσει τις σπορές και να περιορίσει την παραγωγή. Οι ανησυχίες εντείνονται καθώς οι καλλιέργειες αντιμετωπίζουν ήδη τις επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων και του Ελ Νίνιο.
Οι επιπτώσεις στη Ρωσία
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση αγρότη στην περιοχή της Σταυρούπολης στη Ρωσία, ο οποίος χρειάστηκε να πουλήσει οχήματα και να δανειστεί χρήματα προκειμένου να εξασφαλίσει καύσιμα για τις αγροτικές εργασίες. «Πούλησα τα δύο αυτοκίνητά μου και ένα παλιό φορτηγό και αγόρασα ντίζελ», δήλωσε στο Bloomberg, προσθέτοντας: «δεν ξέρω αν θα είναι αρκετό για όλη τη σπορά». Η Ρωσία, η μεγαλύτερη εξαγωγός σιταριού παγκοσμίως, βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξημένο κόστος παραγωγής, ενώ η αναστολή ορισμένων εξαγωγών επηρεάζει τον προγραμματισμό των παραγωγών. Οι εξελίξεις έχουν οδηγήσει αγρότες σε περιορισμό των καλλιεργούμενων εκτάσεων, καθώς το κόστος των καυσίμων και των υπόλοιπων εισροών δυσκολεύει τη χρηματοδότηση της νέας παραγωγικής περιόδου. Η αύξηση του κόστους δεν περιορίζεται στην κατανάλωση καυσίμων για τα γεωργικά μηχανήματα. Η ενέργεια συμμετέχει σε διαφορετικά στάδια της παραγωγικής και εφοδιαστικής αλυσίδας, από την άντληση νερού και τη συγκομιδή έως την αποθήκευση και τη μεταφορά των προϊόντων.
Παρεμβάσεις σε ΗΠΑ και Ευρώπη
Η άνοδος των τιμών των καυσίμων έχει αποκτήσει και πολιτική διάσταση, καθώς κυβερνήσεις εξετάζουν ή εφαρμόζουν παρεμβάσεις για τη μείωση της επιβάρυνσης σε αγρότες και μεταφορείς. Η κυβέρνηση Τραμπ προχώρησε αυτή την εβδομάδα σε προσωρινή χαλάρωση των περιορισμών για τη χρήση αφορολόγητου ντίζελ εκτός οδικού δικτύου, με στόχο τον περιορισμό του ενεργειακού κόστους για τους χρήστες του καυσίμου. Αγροτικές οργανώσεις υποδέχθηκαν θετικά την παρέμβαση. Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι η επίδρασή της στις εθνικές τιμές καυσίμων θα είναι περιορισμένη. Παράλληλα, εκτιμάται ότι ενδέχεται να επηρεάσει τη διαθεσιμότητα ντίζελ για τους ίδιους τους παραγωγούς. Καθηγητής οικονομικών τροφίμων του Michigan State University επισημαίνει ότι τα αγροτικά μηχανήματα χρησιμοποιούν ήδη αφορολόγητο χρωματισμένο ντίζελ. Πρόκειται για κανονικό πετρέλαιο κίνησης στο οποίο έχει προστεθεί ειδική χρωστική ουσία, συνήθως κόκκινη, ώστε να ξεχωρίζει από το ντίζελ που πωλείται για χρήση σε οχήματα στους δημόσιους δρόμους. Στην Ευρώπη, η Ιρλανδία ανακοίνωσε μέτρα στήριξης για αγρότες και μεταφορείς. Η Γαλλία έχει ήδη προχωρήσει σε παρέμβαση ύψους 450 εκατ. ευρώ για την αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους καυσίμων. Οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης αφορούν, πέρα από τους παραγωγούς, και το σύνολο της αγοράς τροφίμων. Η ενέργεια αποτελεί σημαντικό μέρος του κόστους παραγωγής και μεταφοράς, με αποτέλεσμα η παρατεταμένη άνοδος των τιμών της να δημιουργεί τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων για τους καταναλωτές.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, για τον περιορισμό του κόστους παραγωγής προβλέπεται η επιστροφή του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) για το πετρέλαιο που χρησιμοποιείται αποκλειστικά στη γεωργία. Σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, στις 21 Ιουλίου 2026 καταβλήθηκαν 24,8 εκατ. ευρώ σε 88.833 αγρότες, στο πλαίσιο της δεύτερης δόσης επιστροφής του φόρου για το 2026. Η επιστροφή αφορά το υφιστάμενο πλαίσιο στήριξης των αγροτών μέσω της επιστροφής του ΕΦΚ για το πετρέλαιο που χρησιμοποιείται στις γεωργικές εργασίες. Παράλληλα, το νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση, προβλέπει μεταβολές στον τρόπο εφαρμογής του μέτρου. Για καταναλώσεις έως τις 31 Οκτωβρίου 2026, η επιστροφή του ΕΦΚ θα συνεχίσει να γίνεται με το υφιστάμενο σύστημα. Από την 1η Νοεμβρίου σχεδιάζεται η εφαρμογή νέου ψηφιακού μηχανισμού, μέσω του οποίου οι δικαιούχοι αγρότες θα λαμβάνουν την έκπτωση απευθείας κατά την αγορά του καυσίμου. Με το νέο μοντέλο, ο ΕΦΚ και ο αναλογών ΦΠΑ θα επιστρέφονται στους πρατηριούχους. Η αλλαγή αποσκοπεί στη σύνδεση της ενίσχυσης με την αγορά του καυσίμου από τους δικαιούχους και στην εφαρμογή της έκπτωσης κατά τη συναλλαγή.
