Η βραβευμένη Ιρανή φωτορεπόρτερ, Γιαλντά Μοαϊέρι, έχει αφιερώσει τη ζωή και τη δουλειά της στην αποτύπωση μιας πραγματικότητας που συχνά επιχειρείται να μείνει αόρατη: τις διαμαρτυρίες στους δρόμους, την καθημερινότητα υπό περιορισμό και, πάνω απ’ όλα, τις ιστορίες των γυναικών στο Ιράν. Αυτή ακριβώς η επιμονή της να καταγράφει όσα συμβαίνουν την έφερε ξανά αντιμέτωπη με το κράτος.
Το Σάββατο 8 Αυγούστου, ανήμερα της Εθνικής Ημέρας Δημοσιογράφου στο Ιράν, ενημερώθηκε ότι καταδικάστηκε σε 15 χρόνια φυλάκιση για τη δημοσιογραφική της δράση—μια εξέλιξη που προκαλεί έντονα ερωτήματα για το πού τελειώνει η «ασφάλεια» και πού αρχίζει η φίμωση.
Η ποινή βασίστηκε σε νόμο που θεσπίστηκε μετά τον 12ήμερο πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Ιράν το 2025. Οι ιρανικές αρχές παρουσιάζουν τη νομοθεσία αυτή ως εργαλείο αντιμετώπισης της κατασκοπείας και της συνεργασίας με «εχθρικά κράτη». Ωστόσο, όπως δείχνει η υπόθεση της Μοαϊέρι, το ίδιο πλαίσιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για να ποινικοποιηθεί η δημοσιογραφία, ιδιαίτερα όταν αυτή φωτίζει πτυχές της κοινωνίας που το καθεστώς προτιμά να ελέγχει ή να αποσιωπά.
Πώς οδηγήθηκε η Γιαλντά Μοαϊέρι στην καταδίκη
Όταν η Μοαϊέρι έφτασε στο Επαναστατικό Δικαστήριο της Τεχεράνης, όπως η ίδια περιέγραψε, δεν της παραδόθηκαν επίσημα έγγραφα της υπόθεσης. Αντί να λάβει το κατηγορητήριο με τρόπο θεσμικό και διαφανή, ένας φίλος που τη συνόδευε αναγκάστηκε να αντιγράψει με το χέρι τις λεπτομέρειες, κοιτώντας όσα του επέτρεψαν να δει. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων επισημαίνουν ότι τέτοιες πρακτικές αντανακλούν μια βαθιά έλλειψη διαφάνειας και υπονομεύουν το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη.
Σύμφωνα με τις χειρόγραφες σημειώσεις που είδε το Reuters, οι κατηγορίες περιλαμβάνουν την παραχώρηση συνεντεύξεων σε μέσα που οι αρχές χαρακτηρίζουν «εχθρικά», καθώς και την παροχή φωτογραφιών σε οργανώσεις που, κατά το κατηγορητήριο, συνδέονται με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Το Reuters ανέφερε ότι δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσει ανεξάρτητα το περιεχόμενο του κατηγορητηρίου—μια ακόμη λεπτομέρεια που δείχνει πόσο δύσκολο είναι, εντός του ιρανικού συστήματος, να αποσαφηνιστούν οι κανόνες του παιχνιδιού.
Έφοδοι στο σπίτι της: «Πήραν τα πάντα»
Η ίδια η Μοαϊέρι περιγράφει μια κλιμακούμενη πίεση που δεν περιορίστηκε στις αίθουσες δικαστηρίων. Σε δήλωσή της στο Reuters, ανέφερε ότι κατά τη διάρκεια αντικυβερνητικών διαδηλώσεων τον Ιανουάριο, η υπηρεσία πληροφοριών των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) έκανε έφοδο στο σπίτι της και κατάσχεσε το κινητό της, τον φορητό υπολογιστή και άλλο ηλεκτρονικό εξοπλισμό.
«Τον περασμένο χειμώνα, λίγες μόλις ημέρες μετά τη δολοφονία χιλιάδων νέων στους δρόμους, οι IRGC έκαναν έφοδο στο σπίτι μου και κατάσχεσαν το κινητό μου τηλέφωνο, τον φορητό υπολογιστή μου και μέρος του ηλεκτρονικού μου εξοπλισμού», ανέφερε.
Όπως είπε, οι έφοδοι δεν σταμάτησαν εκεί. Άνδρες των IRGC επέστρεψαν μετά τις αεροπορικές επιδρομές που εξαπέλυσαν φέτος οι ΗΠΑ εναντίον του Ιράν και κατάσχεσαν εκ νέου προσωπικά της αντικείμενα. Η ίδια περιέγραψε και μια τρίτη, ακόμη πιο σαρωτική επιχείρηση: «Έναν μήνα αργότερα, επειδή είχα τραβήξει φωτογραφίες κατά τη διάρκεια του πολέμου των 44 ημερών, έκαναν ξανά έφοδο στο σπίτι μου, αυτή τη φορά χωρίς ένταλμα. Αυτή τη φορά πήραν τα πάντα, ακόμη και τις φωτογραφικές μηχανές που είχα από παιδί».
Η δικαστική διαδικασία και οι καταγγελίες για έλλειψη δίκαιης δίκης
Η Μοαϊέρι δήλωσε ότι υποβλήθηκε σε αλλεπάλληλες ανακρίσεις και ότι η υπόθεσή της κατέληξε στο 33ο Τμήμα της Εισαγγελίας Ασφαλείας και στη συνέχεια στο 29ο Τμήμα του Επαναστατικού Δικαστηρίου. Εκεί, όπως υποστηρίζει, «δικάστηκα ερήμην, χωρίς να είμαι παρούσα, και καταδικάστηκα σε 15 χρόνια φυλάκιση».
Ο εκπρόσωπος της αποστολής του Ιράν στα Ηνωμένα Έθνη στη Νέα Υόρκη δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό. Από την πλευρά της, η Ρόγια Μπορουμάντ, εκτελεστική διευθύντρια του αμερικανικού Κέντρου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Ιράν «Αμπντολραχμάν Μπορουμάντ», εκτίμησε ότι η απόκρυψη των εγγράφων λειτουργεί ως μέσο φίμωσης και δείχνει πως η δικαιοσύνη χρησιμοποιείται «κατάφωρα» ως κρατικός μηχανισμός. Μίλησε για «κλιμάκωση της καταστολής», τονίζοντας ότι η δικαιοσύνη «πάντα ήταν» ένα εργαλείο του κράτους, αλλά πλέον λειτουργεί ακόμη πιο απροκάλυπτα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ασφυκτική προθεσμία έφεσης: βάσει του νόμου περί κατασκοπείας του 2025, η Μοαϊέρι έχει μόλις 10 ημέρες για να ασκήσει έφεση—περίπου τον μισό χρόνο από αυτόν που προβλεπόταν παλαιότερα. Σε ένα τόσο σύντομο περιθώριο, η προετοιμασία υπεράσπισης γίνεται πρακτικά δυσκολότερη, ειδικά όταν η πρόσβαση στο υλικό της υπόθεσης είναι περιορισμένη.
Η Μοαϊέρι δεν είναι «νέα» στις διώξεις—ούτε στις εικόνες που μένουν
Η Μοαϊέρι έχει βρεθεί ξανά στο στόχαστρο. Έχει εκτίσει δύο χρόνια στις φυλακές Γκαρτσάκ—έναν χώρο που είχε φωτογραφίσει στο παρελθόν—και το 2022 πέρασε τρεις μήνες στη φυλακή, ενώ καταδικάστηκε σε οκτώ χρόνια για την κάλυψη του κινήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», που ξέσπασε μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί υπό κράτηση της αστυνομίας ηθών. Η ποινή αργότερα μειώθηκε μέσω αμνηστίας, όμως, όπως λέει, η υπόθεση συνέχισε να την εκθέτει σε ανακρίσεις.
Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα αναφέρουν ότι 16 δημοσιογράφοι έχουν συλληφθεί στο Ιράν από την αρχή του έτους, ένδειξη ενός περιβάλλοντος στο οποίο η δημοσιογραφική εργασία αντιμετωπίζεται ολοένα και συχνότερα ως απειλή.
Παράλληλα, το έργο της Μοαϊέρι παραμένει σταθερά προσανατολισμένο στις γυναίκες. Έχει καταγράψει από τις πρώτες γνωστές συλλήψεις γυναικών από την αστυνομία ηθών, όπως σε φωτογραφία του 2007 όπου δύο γυναίκες εμφανίζονται μέσα σε λευκά αστυνομικά οχήματα, με δάκρυα στα πρόσωπά τους. Το 2017 απαθανάτισε μια φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης να διαμαρτύρεται για τις οικονομικές συνθήκες, περπατώντας μέσα σε δακρυγόνα με υψωμένη γροθιά—μια εικόνα που αργότερα χρησιμοποιήθηκε από την κυβέρνηση Τραμπ σε δηλώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Ιράν.
Η ίδια έχει πει ότι μοιράστηκε με το CNN φωτογραφίες από τις καταστροφές των αεροπορικών επιδρομών στο Ιράν και ότι έδωσε συνέντευξη τον Μάρτιο του 2026 για το ρεπορτάζ της. Για τις αρχές, τέτοιες επαφές μπορεί να μεταφράζονται σε «εχθρική» δραστηριότητα· για τη δημοσιογραφία, αποτελούν μέρος της αποστολής ενημέρωσης του κοινού.
«Δεν έχω τίποτα να χάσω»: η επιμονή στη μαρτυρία
Παρά την προοπτική να επιστρέψει στη φυλακή, η Μοαϊέρι επιμένει ότι δεν θα εγκαταλείψει. «Καμία από αυτές τις ποινές, ωστόσο, δεν με έκανε ποτέ να εγκαταλείψω την πορεία μου, ούτε για μια στιγμή. Συνέχισα να καταγράφω και να αναδεικνύω την πραγματικότητα της ιρανικής κοινωνίας», δήλωσε.
Και συμπύκνωσε τη στάση της σε μια φράση που εξηγεί γιατί η υπόθεσή της συγκλονίζει: «Δεν έχω τίποτα να χάσω. Το καθεστώς μου τα πήρε όλα και το μόνο που μου έχει απομείνει είναι η αλήθεια και η ειλικρίνειά μου ως παρατηρήτρια».
