Σύμφωνα με αμερικανική στρατιωτική εκτίμηση πληροφοριών, το Ιράν φαίνεται να έχει μεταφέρει το κέντρο βάρους της στρατηγικής του από το πυρηνικό πρόγραμμα στον έλεγχο που μπορεί να ασκήσει στα Στενά του Ορμούζ. Η εκτίμηση, όπως μεταδόθηκε από το NBC News και επιβεβαιώθηκε από Αμερικανούς αξιωματούχους που έλαβαν γνώση της αξιολόγησης, καταλήγει ότι η Τεχεράνη αντιμετωπίζει πλέον τα Στενά του Ορμούζ ως πιο ισχυρό και αποτελεσματικό μοχλό πίεσης από το πυρηνικό της χαρτί—ιδίως μετά τα πλήγματα που δέχθηκαν οι πυρηνικές της εγκαταστάσεις σε προηγούμενα στάδια της σύγκρουσης.
Η μετατόπιση αυτή δεν αφορά μόνο την τακτική του πολέμου ή την επικοινωνιακή διαχείριση. Αγγίζει την καρδιά της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας και υποχρεώνει τις μεγάλες δυνάμεις να σταθμίσουν κόστος, ρίσκο και πιθανότητες επιτυχίας σε ένα θαλάσσιο πεδίο όπου μια «καθαρή» στρατιωτική λύση είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν στρατηγική προτεραιότητα για το Ιράν
Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένας από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο. Από εκεί, σε κανονικές συνθήκες, διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Αυτό από μόνο του εξηγεί γιατί η δυνατότητα παρεμπόδισης ή ο περιορισμός της ναυσιπλοΐας μπορεί να προκαλέσει άμεσα διεθνείς οικονομικές αναταράξεις: άνοδο τιμών, πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, αύξηση κόστους σε καύσιμα και βασικά αγαθά.
Η αμερικανική εκτίμηση υποστηρίζει πως, μετά τις επιθέσεις στις πυρηνικές εγκαταστάσεις, το Ιράν θεωρεί ότι η απειλή ή η πραγματική διατάραξη της κίνησης στα Στενά του Ορμούζ αποδίδει πιο άμεσα και μετρήσιμα αποτελέσματα. Σε αντίθεση με το πυρηνικό πρόγραμμα—που συχνά οδηγεί σε μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις, κυρώσεις και αδιέξοδα—η πίεση μέσω των Στενών μπορεί να μεταφραστεί σε «σήμερα» και «αύριο» στις διεθνείς αγορές.
Η αμερικανική προειδοποίηση: μια επιχείρηση στα Στενά θα ήταν μακρά και αιματηρή
Αμερικανοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι φέρονται να ενημέρωσαν τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ότι οποιαδήποτε στρατιωτική επιχείρηση με στόχο την πλήρη επιβολή ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ θα ήταν μακρά, δαπανηρή και αιματηρή, χωρίς καμία εγγύηση επιτυχίας. Σύμφωνα με έναν από τους αξιωματούχους, τα σχέδια μιας τέτοιας επιχείρησης προβλέπουν σημαντικές απώλειες—νεκρούς και τραυματίες—στις τάξεις των αμερικανικών δυνάμεων.
Αυτό το κόστος, πραγματικό και πολιτικό, εμφανίζεται ως κρίσιμος παράγοντας στις συζητήσεις του Τραμπ με τους συμβούλους του για τα επόμενα βήματα απέναντι στο Ιράν. Όταν το διακύβευμα είναι μια στενή θαλάσσια δίοδος, με δυνατότητα ασύμμετρων χτυπημάτων και υψηλή πυκνότητα κινδύνων, η «επέμβαση» δεν μοιάζει με σύντομη, χειρουργική δράση, αλλά με επιχείρηση φθοράς.
Ευρωπαϊκές και αραβικές ανησυχίες: το ρίσκο κλιμάκωσης και το πετρέλαιο
Τρεις Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και δύο αξιωματούχοι από χώρες του Κόλπου συμφώνησαν με την εκτίμηση, προειδοποιώντας ότι μια προσπάθεια να «ανοίξουν» τα Στενά του Ορμούζ με στρατιωτική ισχύ θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη. Επισήμαναν ότι αμερικανικά πολεμικά πλοία θα μπορούσαν να δεχθούν επιθέσεις με πυραύλους cruise ή μη επανδρωμένα αεροσκάφη, εξέλιξη που θα πυροδοτούσε νέο κύμα ανησυχίας στις αγορές και περαιτέρω άνοδο των τιμών του πετρελαίου—χωρίς να διασφαλίζεται ξεκάθαρη στρατιωτική νίκη.
Το βασικό επιχείρημα αυτών των εκτιμήσεων είναι ότι, ακόμη και αν οι ΗΠΑ διαθέτουν υπεροχή σε μέσα και τεχνολογία, η φύση του πεδίου ευνοεί τον αντίπαλο που μπορεί να χτυπά επιλεκτικά, να παρεμβάλλει κόστος και να δημιουργεί αβεβαιότητα. Και η αβεβαιότητα, ειδικά στα Στενά του Ορμούζ, είναι από μόνη της όπλο.
Η θέση της κυβέρνησης Τραμπ: «πλήρης έλεγχος» και «ατσάλινο τείχος»
Η κυβέρνηση Τραμπ απάντησε στην αξιολόγηση υποστηρίζοντας ότι «τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται υπό τον πλήρη έλεγχο του αμερικανικού ναυτικού και ο αποκλεισμός που επιβάλλουμε σημαίνει ότι τίποτα δεν περνά προς το Ιράν εάν δεν το επιτρέψουμε. Τίποτα δεν θα περάσει χωρίς συμφωνία ή πλήρη παράδοση». Κυβερνητικός αξιωματούχος πρόσθεσε επίσης ότι τα Στενά αποτελούν διεθνή θαλάσσια οδό και δεν ελέγχονται από καμία χώρα, ενώ οποιοιδήποτε προσωρινοί διάδρομοι διέλευσης θα λειτουργούν χωρίς άδειες ή τέλη.
Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι το αμερικανικό ναυτικό ελέγχει τα Στενά, περιγράφοντας τον ναυτικό αποκλεισμό ως «ένα ατσάλινο τείχος που δεν μπορεί να διαπεραστεί». Ωστόσο, η πραγματικότητα στη ναυσιπλοΐα δείχνει ότι, ανεξαρτήτως της ρητορικής, οι ροές έχουν ήδη επηρεαστεί: το τελευταίο Σαββατοκύριακο διήλθαν μόλις 17 πλοία, όταν πριν από τον πόλεμο περνούσαν περίπου 100 πλοία την ημέρα.
Οι όροι του Ιράν για επαναλειτουργία και το διπλωματικό αδιέξοδο
Το Ιράν εξακολουθεί να θέτει συγκεκριμένους όρους για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, μεταξύ των οποίων οριστικός τερματισμός του πολέμου, αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή, λήξη του ναυτικού αποκλεισμού, άνευ όρων αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και καταβολή αποζημιώσεων για τις ζημιές του πολέμου.
Ο Τραμπ απέρριψε αυτά τα αιτήματα, δηλώνοντας ότι το Ιράν είναι εκείνο που πρέπει να αποζημιώσει για τις ζημιές που προκάλεσε σε αμερικανικές δυνάμεις και περιουσιακά στοιχεία. Έτσι, η διπλωματία μοιάζει παγωμένη, ενώ οι στρατιωτικές ενέργειες συνεχίζονται σε ένα περιβάλλον όπου κάθε περιστατικό μπορεί να προκαλέσει ευρύτερη κλιμάκωση.
Συνεχιζόμενη ένταση και ο παράγοντας «αντοχή» των αποθεμάτων
Η ένταση στα Στενά του Ορμούζ παραμένει υψηλή, καθώς το Ιράν εξακολουθεί να ανοίγει πυρ κατά πλοίων, ενώ οι αμερικανικές δυνάμεις αναχαιτίζουν πυραύλους και drones. Παράλληλα, εντείνονται οι ανησυχίες για τη βιωσιμότητα των αμερικανικών αποθεμάτων αναχαιτιστικών πυραύλων—ένας παράγοντας που δεν φαίνεται πάντα στο δημόσιο διάλογο, αλλά επηρεάζει κρίσιμα τη διάρκεια και την ένταση μιας παρατεταμένης αντιπαράθεσης.
Η συγκεκριμένη αξιολόγηση δημοσιοποιείται σε περίοδο διπλωματικής στασιμότητας, με τις διεθνείς οικονομικές επιπτώσεις από την άνοδο των τιμών καυσίμων και βασικών αγαθών να γίνονται αισθητές παγκοσμίως. Και όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το επίκεντρο της πίεσης, τόσο η διεθνής κοινότητα θα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δυσάρεστο δίλημμα: πώς διασφαλίζεται η ελεύθερη ναυσιπλοΐα χωρίς να ανοίξει ο δρόμος για μια ευρύτερη, πιο δαπανηρή σύγκρουση. Σε αυτό το πλαίσιο, η μετατόπιση της ιρανικής στρατηγικής προς τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια λεπτομέρεια πληροφοριών, αλλά μια εξέλιξη που καθορίζει τον ρυθμό, το κόστος και τα όρια της επόμενης ημέρας.
