Η μεγαλύτερη πανεθνική αναστολή απογειώσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 προκλήθηκε την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου από σοβαρή αστάθεια στο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας των ΗΠΑ (FAA), την ώρα που πραγματοποιούνταν εργασίες συντήρησης και αναβάθμισης, με αποτέλεσμα να επηρεαστούν 17 από τα 22 περιφερειακά κέντρα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας και να καταγραφούν χιλιάδες ακυρώσεις και καθυστερήσεις.
Η FAA αναγκάστηκε να διατάξει πανεθνική αναστολή απογειώσεων για σχεδόν πέντε ώρες, προκειμένου να περιορίσει τους κινδύνους για την ασφάλεια των πτήσεων, καθώς η δυσλειτουργία προκάλεσε αστάθεια στα συστήματα επικοινωνιών και ραντάρ. Παρότι η απαγόρευση απογειώσεων άρθηκε το βράδυ της Παρασκευής, οι συνέπειες της βλάβης συνεχίστηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του Σαββάτου. Χιλιάδες επιβάτες παρέμειναν εγκλωβισμένοι στα αεροδρόμια, ενώ οι αεροπορικές εταιρείες επιχείρησαν να επαναφέρουν τα προγράμματα πτήσεων, να μετακινήσουν αεροσκάφη και να επανατοποθετήσουν πληρώματα. Το περιστατικό ανέδειξε εκ νέου τις δυσκολίες και τις τεχνολογικές αδυναμίες του αμερικανικού συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, το οποίο εξακολουθεί να βασίζεται σε υποδομές και εξοπλισμό που σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν ηλικία αρκετών δεκαετιών.
Ο ρόλος των δρομολογητών στο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται η αμερικανική εταιρεία τεχνολογίας και αμυντικών συστημάτων L3Harris, η οποία έχει αναλάβει την αντικατάσταση των παλαιών χάλκινων τηλεπικοινωνιακών καλωδίων της FAA με σύγχρονο δίκτυο οπτικών ινών. Ο υπουργός Μεταφορών των ΗΠΑ, Σον Ντάφι, δήλωσε ότι κατά τη διάρκεια προγραμματισμένων εργασιών για την εγκατάσταση νέου εξοπλισμού παρουσιάστηκε πρόβλημα σε έναν ή περισσότερους δρομολογητές. Η δυσλειτουργία προκάλεσε υπερφόρτωση του δικτύου και επηρέασε τη λειτουργία των συστημάτων επικοινωνίας που χρησιμοποιούνται για τον συντονισμό των πτήσεων. Κυβερνητικοί αξιωματούχοι εξετάζουν το ενδεχόμενο τα προβλήματα να συνδέονται με δύο δρομολογητές που εγκαταστάθηκαν σε εγκαταστάσεις της FAA στο Άρκανσο και το Τέξας. Ο Σον Ντάφι εξήγησε ότι οι νέοι δρομολογητές άρχισαν να στέλνουν περισσότερα από 1.000 αιτήματα σύνδεσης κάθε τέσσερα έως πέντε δευτερόλεπτα. Ο όγκος αυτός των αιτημάτων υπερφόρτωσε άλλα συστήματα επικοινωνιών και δημιούργησε αστάθεια στη μετάδοση δεδομένων. Η δυσλειτουργία επηρέασε 17 από τα 22 περιφερειακά κέντρα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας της FAA. Τα κέντρα δεν έχασαν πλήρως τη λειτουργικότητά τους, ωστόσο η αστάθεια του δικτύου επηρέασε τις επικοινωνίες με τα αεροσκάφη και τη λειτουργία των ραντάρ. «Προσπαθούμε να διαπιστώσουμε αν υπήρξε ανικανότητα, δηλαδή ανθρώπινο λάθος ή λάθος κατά την εγκατάσταση από την L3Harris, ή αν εγκαταστάθηκε ένας ελαττωματικός δρομολογητής. Δεν έχουμε ακόμη προσδιορίσει την αιτία», δήλωσε ο Αμερικανός υπουργός Μεταφορών. Ο επικεφαλής της FAA, Μπράιαν Μπέντφορντ, διευκρίνισε ότι κανένα κέντρο ελέγχου δεν έχασε πλήρως τη λειτουργικότητά του. Επισήμανε, ωστόσο, ότι η αστάθεια του δικτύου ήταν αρκετά σοβαρή ώστε να επιβληθεί η αναστολή των απογειώσεων για λόγους ασφαλείας.
Εκτίμηση για επιστροφή στην κανονικότητα
Η FAA εκτιμά ότι οι αερομεταφορές θα είχαν επιστρέψει σε μεγάλο βαθμό στους κανονικούς τους ρυθμούς έως αργά το βράδυ της Κυριακής 15 Νοεμβρίου, τοπική ώρα ΗΠΑ. Ο Μπράιαν Μπέντφορντ δήλωσε το Σάββατο ότι το σύστημα επικοινωνιών είχε πλέον σταθεροποιηθεί. Παράλληλα, ζήτησε συγγνώμη από τους επιβάτες για την αναστάτωση που προκλήθηκε από το περιστατικό. Η αποκατάσταση των πτήσεων, ωστόσο, αποδείχθηκε δύσκολη, καθώς η διακοπή λειτουργίας για αρκετές ώρες προκάλεσε αλυσιδωτές επιπτώσεις στα προγράμματα των αεροπορικών εταιρειών. Αεροσκάφη και πληρώματα βρέθηκαν σε διαφορετικά αεροδρόμια από εκείνα στα οποία προβλεπόταν να βρίσκονται βάσει του αρχικού σχεδιασμού. Οι εταιρείες χρειάστηκε να αναδιαμορφώσουν τα δρομολόγιά τους, να μετακινήσουν αεροσκάφη και πληρώματα και να εξυπηρετήσουν τους επιβάτες των πτήσεων που ακυρώθηκαν ή καθυστέρησαν. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της πλατφόρμας παρακολούθησης πτήσεων FlightAware έδειξαν ότι το Σάββατο ακυρώθηκαν περισσότερες από 6.400 πτήσεις στις ΗΠΑ, ενώ άλλες 8.000 παρουσίασαν καθυστερήσεις. Την Παρασκευή είχαν προηγηθεί περίπου 9.200 ακυρώσεις και 7.500 καθυστερήσεις. Παράλληλα, μέχρι το Σάββατο είχαν καταγραφεί 875 ακυρώσεις πτήσεων που ήταν προγραμματισμένες για την Κυριακή. Οι τρεις μεγάλες αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες, Delta Air Lines, United Airlines και American Airlines, ακύρωσαν περίπου το 25% των πτήσεών τους το Σάββατο. Η JetBlue ακύρωσε σχεδόν το 45% των προγραμματισμένων πτήσεών της. Οι αεροπορικές εταιρείες ανακοίνωσαν ειδικές διευκολύνσεις για τους επιβάτες, επιτρέποντάς τους να μεταφέρουν τις κρατήσεις τους σε μεταγενέστερες ημερομηνίες χωρίς πρόσθετες χρεώσεις. Οι επιπτώσεις δεν περιορίστηκαν στις πτήσεις εσωτερικού των ΗΠΑ. Ακυρώσεις και καθυστερήσεις καταγράφηκαν και σε διεθνείς συνδέσεις, μεταξύ άλλων σε πτήσεις από τη Βρετανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Έκτακτη σύσκεψη στον Λευκό Οίκο
Η έκταση της κρίσης προκάλεσε άμεση κινητοποίηση της αμερικανικής κυβέρνησης. Την Παρασκευή πραγματοποιήθηκε έκτακτη σύσκεψη στην Αίθουσα Διαχείρισης Κρίσεων, τη λεγόμενη Situation Room, του Λευκού Οίκου. Οι ομοσπονδιακές υπηρεσίες εξέτασαν αρχικά και το ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης, δεδομένου ότι η δυσλειτουργία επηρέασε ταυτόχρονα σημαντικό αριθμό περιφερειακών κέντρων ελέγχου και προκάλεσε εκτεταμένη διαταραχή στις αερομεταφορές. Οι μέχρι στιγμής έρευνες, ωστόσο, δεν έχουν εντοπίσει στοιχεία που να υποδεικνύουν κακόβουλη ενέργεια. «Δεν βλέπουμε κανένα στοιχείο κακόβουλης δραστηριότητας και κανένα στοιχείο που να σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη», δήλωσε ο Μπράιαν Μπέντφορντ. Η L3Harris ανακοίνωσε ότι αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη σοβαρότητα το περιστατικό και συνεργάζεται με την FAA για τη διερεύνηση των συνθηκών που οδήγησαν στην αναστολή των απογειώσεων. Η εταιρεία υποστήριξε επίσης ότι έχει ήδη ολοκληρώσει περισσότερο από το 70% των προγραμματισμένων εργασιών για τη μετάβαση από τα παλαιά χάλκινα καλώδια σε δίκτυο οπτικών ινών.
Υποδομές δεκαετιών και παλαιός εξοπλισμός
Το περιστατικό έφερε στο προσκήνιο τις χρόνιες ελλείψεις και την τεχνολογική παλαιότητα των υποδομών που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εναέριας κυκλοφορίας στις ΗΠΑ. Ο Σον Ντάφι δήλωσε ότι ορισμένοι από τους δρομολογητές που αντικαθίστανται είναι περίπου 25 ετών και θα έπρεπε να είχαν αποσυρθεί ήδη από το 2006. Η FAA εξακολουθεί να δαπανά περίπου 1 δισεκατομμύριο δολάρια ετησίως για τη συντήρηση του παλαιού τηλεπικοινωνιακού δικτύου με χάλκινα καλώδια. Η διαδικασία μετάβασης σε σύγχρονο δίκτυο οπτικών ινών βρίσκεται σε εξέλιξη, όμως το περιστατικό ανέδειξε τους κινδύνους που συνδέονται με τη λειτουργία παλαιών υποδομών κατά τη διάρκεια εργασιών αναβάθμισης. Παράλληλα, εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται υπολογιστές Compaq ηλικίας δεκαετιών. Για ορισμένα από τα συστήματα αυτά, ανταλλακτικά αναζητούνται ακόμη και μέσω της πλατφόρμας eBay. Μόλις την περασμένη εβδομάδα, η FAA ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να αντικαταστήσει έως το τέλος του 2028 τις απαρχαιωμένες δισκέτες υπολογιστών, γνωστές ως floppy disks, οι οποίες χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση μετεωρολογικών και άλλων κρίσιμων πληροφοριών σε περισσότερες από 400 εγκαταστάσεις ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας. Την ίδια στιγμή, η προσπάθεια αντικατάστασης των χειρόγραφων δελτίων παρακολούθησης πτήσεων σε 49 μεγάλα αεροδρόμια, η οποία ξεκίνησε το 2022, δεν αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν από το 2028.
Το αίτημα για πρόσθετη χρηματοδότηση
Μετά το μπλακάουτ, ο Αμερικανός υπουργός Μεταφορών επανέφερε το αίτημά του για πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Τα κονδύλια προορίζονται για την επιτάχυνση του εκσυγχρονισμού των συστημάτων ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας και των υποδομών των αεροδρομίων. Το Κογκρέσο είχε ήδη εγκρίνει χρηματοδότηση ύψους 12,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ωστόσο, σύμφωνα με Δημοκρατικούς βουλευτές, από το ποσό αυτό έχει δαπανηθεί μέχρι στιγμής μόλις 1 δισεκατομμύριο δολάριο, παρά το γεγονός ότι έχουν ανατεθεί συμβάσεις συνολικής αξίας 4,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Μάικ Τζόνσον, δήλωσε ότι υποστηρίζει την έγκριση πρόσθετων κονδυλίων εντός του έτους. Από την πλευρά τους, οι Δημοκρατικοί βουλευτές Ρικ Λάρσεν και Αντρέ Κάρσον, οι οποίοι αναμένεται να αναλάβουν ηγετικές θέσεις στις αρμόδιες επιτροπές της Βουλής μετά την αλλαγή των κοινοβουλευτικών συσχετισμών, προανήγγειλαν έλεγχο των κυβερνητικών χειρισμών. Όπως τόνισαν, στόχος είναι να αποδοθούν ευθύνες και να διασφαλιστεί ότι μια ανάλογη κρίση δεν θα επαναληφθεί.
Το προηγούμενο του 2023
Η κρίση της Παρασκευής δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό που αφορά τη λειτουργία των αμερικανικών αερομεταφορών. Τον Ιανουάριο του 2023, ένα ανθρώπινο λάθος κατά τη διαχείριση αρχείων στο σύστημα ειδοποιήσεων προς τους πιλότους, γνωστό ως NOTAM, είχε προκαλέσει πανεθνική αναστολή απογειώσεων και είχε επηρεάσει περίπου 11.000 πτήσεις. Τον περασμένο Σεπτέμβριο, χιλιάδες πτήσεις στις βορειοανατολικές ΗΠΑ καθυστέρησαν ή ακυρώθηκαν εξαιτίας συνδυασμού βλάβης σε τηλεπικοινωνιακό κύκλωμα εγκατάστασης στη Φιλαδέλφεια και ακούσιας κοπής καλωδίου οπτικών ινών στο Νιου Τζέρσεϊ. Οι αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι, χωρίς συνολικό εκσυγχρονισμό των συστημάτων και των υποδομών, παρόμοια περιστατικά είναι πιθανό να επαναληφθούν. Ο πρώην επικεφαλής της αμερικανικής Υπηρεσίας Ασφάλειας Μεταφορών, TSA, Τζον Πιστόλε, δήλωσε στο BBC ότι η επανεκκίνηση του συστήματος μέσα σε περίπου τεσσερισήμισι ώρες αποδεικνύει ότι διαθέτει κάποια ανθεκτικότητα. Έθεσε, ωστόσο, ένα κρίσιμο ερώτημα: «Τι εγγυάται ότι δεν θα ξανασυμβεί αύριο;» Το ερώτημα αποτυπώνει την ανησυχία που προκαλεί το μεγαλύτερο μπλακάουτ στις αμερικανικές αερομεταφορές εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες. Η αποκατάσταση των πτήσεων και η σταθεροποίηση των συστημάτων δεν σημαίνουν ότι έχουν αντιμετωπιστεί και τα βαθύτερα προβλήματα του αμερικανικού δικτύου ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας.
Πηγές: Reuters, BBC, FlightAware
