Σχεδόν τρεις μήνες μετά την έναρξη της στρατιωτικής επίθεσης των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στο Ιράν, οι εξελίξεις αποκαλύπτουν μια κατάσταση αδιεξόδου.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη σε συνδυασμό με τον αμερικανικό αποκλεισμό έχει περιορίσει την οικονομία του Ιράν, αυξάνοντας ταυτόχρονα τον κίνδυνο μιας επόμενης στρατιωτικής σύγκρουσης.
Η διεθνής κοινότητα, αντί να επικεντρώνεται στο κατά πόσο μια συμφωνία είναι κοντά, αναρωτιέται πόσο ακόμα θα διαρκέσουν οι αντιπαραθέσεις πριν μια λανθασμένη εκτίμηση οδηγήσει σε νέες συγκρούσεις.
Αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις
Η πολιτική αδυναμία φαίνεται να κυριαρχεί στις διαπραγματεύσεις. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν από το Ιράν να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου για 20 χρόνια και να στείλει τα αποθέματά του στις ΗΠΑ.
Αντίθετα, το Ιράν ζητά την άρση των επιθέσεων, εγγυήσεις ασφαλείας και αναγνώριση της κυριαρχίας του στα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, η Ουάσινγκτον έχει απορρίψει τους περισσότερους όρους.
«Καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει δείξει τη διάθεση να κάνει τις απαραίτητες παραχωρήσεις», δηλώνει ο Αλί Βαέζ της Διεθνούς Ομάδας Κρίσεων. Αυτή η ψυχροπολεμική στάση μπορεί να οδηγήσει σε έναν πόλεμο φθοράς, που επηρεάζει μια εκ των πιο στρατηγικών θαλάσσιων οδών του κόσμου.
Η στρατηγική του Ιράν
Ιρανικές πηγές αναφέρουν ότι η κυβέρνηση της Τεχεράνης θεωρεί ήδη ότι έχει κερδίσει, όχι μέσω στρατιωτικής νίκης αλλά μέσω της ικανότητάς της να αντέχει στις πιέσεις. Οι συνεχείς επιθέσεις από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν έχουν καταφέρει να κάμψουν τη θέληση του Ιράν, που θεωρεί τον έλεγχο των Στενών και τα πυρηνικά αποθέματα ως βασικούς πυλώνες της αποτρεπτικής του δύναμης.
Παρά την επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης στο Ιράν, η Τεχεράνη προσπαθεί να αποτραπεί από ένα μακροχρόνιο αδιέξοδο τύπου ούτε πόλεμος, ούτε ειρήνη.
Η ιρανική ηγεσία επιδιώκει να επιτύχει μια αρχική συμφωνία που θα μπορούσε να περιλαμβάνει την άρση μιας σειράς κυρώσεων και τη λειτουργία των Στενών υπό ιρανική εποπτεία.
Η διεθνής διάσταση της κρίσης
Η υγειονομική κρίση και οι πολιτικές ανακατατάξεις έχουν αυξήσει τις προκλήσεις, αλλά και την πίεση για ένα διπλωματικό διάβημα. Η Όλα Τσάντλερ, αναλύτρια σε θέματα ασφαλείας, επισημαίνει ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ δεν φαίνονται να οδηγούν πουθενά: «Αγωνιστόνισαν στη μάχη του χρόνου. Κάθε πλευρά πιστεύει ότι έχει το πάνω χέρι.»
Αυτή η κατευθυντική έως φθορά πολιτική έχει σκοτεινές προοπτικές, καθώς ενδεχόμενη αποτυχία να βρεθεί μια συμφωνία θα μπορούσε να κάνει την κατάσταση στον Κόλπο του Ορμούζ εξαιρετικά επικίνδυνη. Σημειώνεται ότι περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου διαβαίνουν αυτή την κρίσιμη θαλάσσια οδό.
Ο κίνδυνος κλιμάκωσης
Μακροπρόθεσμα, η συνέχιση της πολιτικής πίεσης από την Ουάσινγκτον χωρίς μια στρατηγική συμφωνία έρχεται με κινδύνους.
«Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίσουν να προσπαθούν να εξαναγκάσουν το Ιράν σε υποχώρηση, μπορεί να ανακαλύψουν αργά ότι το καθεστώς είναι πιο ανθεκτικό απ’ ό,τι περίμεναν», προειδοποιεί ο Ντάνι Κιτρινόβιτς, ειδικός σε θέματα Ιράν.
Οι εποχές που το Ιράν ήταν εύκολα διαπραγματεύσιμο φαίνεται να ανήκουν στο παρελθόν. Η επιβίωσή του και η ανάγκη του για έλεγχο της στρατηγικής αυτής θαλάσσιας οδού εκφράζουν μια εξαιρετικά βαθειά προσκόλληση στην υπάρχουσα κατάσταση.
