Εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρη την Ινδία γιορτάζουν το Ντιβάλι, τη μεγάλη ινδουιστική γιορτή των φώτων, φωτίζοντας σπίτια, ναούς, γραφεία και δρόμους με παραδοσιακά λυχνάρια λαδιούκαι πολύχρωμους φωτισμούς. Το φεστιβάλ συμβολίζει τη νίκη του φωτός απέναντι στο σκοτάδι και του καλού απέναντι στο κακό.
Το Ντιβάλι πραγματοποιείται την πιο σκοτεινή νύχτα του ινδουιστικού σεληνιακού μήνα Κάρτικ, όταν το φεγγάρι δεν είναι ορατό στον ουρανό. Παρότι τα έθιμα διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή και τη θρησκευτική κοινότητα, οι εορτασμοί περιλαμβάνουν προσευχές, οικογενειακές συγκεντρώσεις, ανταλλαγή δώρων και γλυκών, καθώς και πυροτεχνήματα.
Ωστόσο, η φετινή γιορτή πραγματοποιείται εν μέσω αυξανόμενης ανησυχίας για την ατμοσφαιρική ρύπανση, ιδιαίτερα στη βόρεια Ινδία.
Στο επίκεντρο η ατμοσφαιρική ρύπανση
Η επιβάρυνση της ποιότητας του αέρα συνδέεται με τις εποχικές καιρικές συνθήκες και την καύση υπολειμμάτων καλλιεργειών, ενώ η χρήση πυροτεχνημάτων κατά τη διάρκεια του Ντιβάλι εντείνει το πρόβλημα.
Στο Νέο Δελχί, η ατμοσφαιρική ρύπανση έχει φτάσει σε ιδιαίτερα επικίνδυνα επίπεδα, καθιστώντας τη φετινή περίοδο των εορτασμών τη χειρότερη των τελευταίων δέκα ετών από πλευράς επιβάρυνσης του αέρα. Τα μέτρα που έχουν ληφθεί για τη βελτίωση της κατάστασης δεν φαίνεται να έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Αυξημένα επίπεδα ρύπανσης έχουν καταγραφεί τις τελευταίες εβδομάδες και στη Βομβάη, την οικονομική πρωτεύουσα της χώρας.
Σε μια προσπάθεια περιορισμού των εκπομπών, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ινδίας επέτρεψε τη Δευτέρα την κατασκευή, την πώληση και τη χρήση πιστοποιημένων «πράσινων» πυροτεχνημάτων στο Δελχί και τις γειτονικές περιοχές, για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Τα συγκεκριμένα πυροτεχνήματα έχουν σχεδιαστεί ώστε να παράγουν 20% έως 30% λιγότερες εκπομπές σε σύγκριση με τα συμβατικά. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά τους αμφισβητείται, ενώ εκφράζονται φόβοι ότι συμβατικά πυροτεχνήματα θα μπορούσαν να μεταφερθούν στην πρωτεύουσα από γειτονικές πολιτείες.
Η ιστορία και ο συμβολισμός του Ντιβάλι
Πέρα από τα πυροτεχνήματα και τους εντυπωσιακούς φωτισμούς, το Ντιβάλι έχει βαθιές θρησκευτικές και πολιτιστικές ρίζες. Η γιορτή συνδέεται με την επιστροφή του θεού Ράμα στην Αγιόντγια, μετά τη νίκη του επί του Ραβάνα, του βασικού αντιπάλου του στο ινδουιστικό έπος «Ραμαγιάνα».
Η ιστορία αυτή συμβολίζει τον θρίαμβο του καλού απέναντι στο κακό, του φωτός απέναντι στο σκοτάδι και της γνώσης απέναντι στην άγνοια.
Τις ημέρες πριν από τη γιορτή, οι οικογένειες καθαρίζουν και διακοσμούν τα σπίτια τους με λουλούδια, πολύχρωμα φωτάκια και παραδοσιακά πήλινα λυχνάρια λαδιού, γνωστά ως diyas. Παράλληλα, στις εισόδους των κατοικιών δημιουργούνται πολύχρωμα διακοσμητικά σχέδια, τα λεγόμενα rangoli.
Οι αγορές γεμίζουν από κόσμο που προμηθεύεται τα απαραίτητα για τις γιορτές, ενώ οι δρόμοι και τα καταστήματα φωτίζονται με εντυπωσιακές διακοσμήσεις. Οι αγγειοπλάστες, από την πλευρά τους, κατασκευάζουν και βάφουν πήλινα λυχνάρια, τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο των εορτασμών.
Οι πέντε ημέρες των εορτασμών
Οι φετινοί εορτασμοί ξεκίνησαν στις 6 Νοεμβρίου με την Νταντεράς, ημέρα κατά την οποία θεωρείται ευοίωνη η αγορά χρυσού, ασημιού και καινούργιων οικιακών σκευών, καθώς πιστεύεται ότι φέρνει καλή τύχη και ευημερία.
Η δεύτερη ημέρα είναι γνωστή ως Τσότι Ντιβάλι ή Μικρό Ντιβάλι και περιλαμβάνει το άναμμα λυχναριών λαδιού, ενώ σε ορισμένα νοικοκυριά χρησιμοποιούνται και πυροτεχνήματα.
Η τρίτη ημέρα αποτελεί την κορύφωση της γιορτής. Οι οικογένειες προσεύχονται το βράδυ στη Λάκσμι, τη θεά του πλούτου και της ευημερίας, και στη συνέχεια συγκεντρώνονται για εορταστικά γεύματα και πυροτεχνήματα.
Τα παραδοσιακά ινδικά γλυκά έχουν ξεχωριστή θέση στις εκδηλώσεις. Προσφέρονται κατά τη διάρκεια των θρησκευτικών τελετών και ανταλλάσσονται μεταξύ συγγενών και φίλων, αποτελώντας βασικό στοιχείο της γιορτινής παράδοσης.
Η τέταρτη ημέρα γιορτάζεται με διαφορετικό τρόπο στις επιμέρους περιοχές της Ινδίας, με οικογενειακές συγκεντρώσεις και εκδηλώσεις για την υποδοχή του νέου έτους σε ορισμένες κοινότητες. Οι εορτασμοί ολοκληρώνονται την πέμπτη ημέρα με το Μπάι Ντουτζ, που είναι αφιερωμένο στον δεσμό μεταξύ αδελφών.
Το Ντιβάλι γιορτάζεται και από άλλες θρησκευτικές κοινότητες
Η γιορτή δεν περιορίζεται στους Ινδουιστές, καθώς συμμετέχουν σε αυτήν και άλλες θρησκευτικές κοινότητες, μεταξύ των οποίων οι Σιχ και οι Τζαϊνιστές, οι οποίοι συνδέουν την ημέρα με σημαντικά γεγονότα της δικής τους θρησκευτικής παράδοσης.
Οι Σιχ τιμούν την Μπάντι Τσορ Ντίβας, γνωστή και ως Ημέρα Απελευθέρωσης των Κρατουμένων. Η γιορτή αναφέρεται στην απελευθέρωση του έκτου γκουρού τους, Γκουρού Χάργκομπιντ, από τη φυλακή στο φρούριο Γκουάλιορ, στις αρχές του 17ου αιώνα.
Για τους Τζαϊνιστές, το Ντιβάλι σηματοδοτεί την επίτευξη της μόκσα, δηλαδή της απελευθέρωσης από τον κύκλο των αναγεννήσεων, από τον Μαχαβίρα, τον 24ο και τελευταίο Τιρθανκάρα, ή πνευματικό δάσκαλο, της σημερινής εποχής.
Οι εορτασμοί σε όλο τον κόσμο
Με τις ινδικές κοινότητες να έχουν παρουσία σε πολλές χώρες, το Ντιβάλι γιορτάζεται πλέον σε διεθνές επίπεδο. Οικογένειες και φίλοι συναντώνται, ανταλλάσσουν δώρα και συμμετέχουν σε εκδηλώσεις που διατηρούν ζωντανές τις παραδόσεις της Ινδίας.
Η περίοδος θεωρείται επίσης ιδιαίτερα ευνοϊκή για την πραγματοποίηση αγορών, καθώς πολλοί πιστεύουν ότι οι νέες αγορές κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ προσελκύουν τύχη και ευημερία.
Μάλιστα, τα χρηματιστήρια της Ινδίας διοργανώνουν μια ειδική συνεδρίαση διάρκειας μίας ώρας, γνωστή ως Muhurat Trading, κατά την οποία οι επενδυτές πραγματοποιούν αγοραπωλησίες μετοχών, ακολουθώντας την παράδοση που θεωρεί ευοίωνη τη συγκεκριμένη περίοδο. Φέτος, η ειδική συνεδρίαση έχει προγραμματιστεί για τις 8 Νοεμβρίου.
Παρότι το Ντιβάλι έχει τις ρίζες του στην ινδουιστική παράδοση, η γιορτή έχει αποκτήσει ευρύτερο χαρακτήρα, συμμετοχή από διαφορετικές θρησκείες και κοινότητες και διεθνή απήχηση.
Πηγές: BBC, AFP
