Με δύο παράλληλες παρεμβάσεις για το ιδιωτικό χρέος, την επέκταση της ρύθμισης έως τις 120 δόσεις για οφειλές προς την εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία, αλλά και ένα νέο πακέτο μέτρων για δάνεια και servicers, η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει την πίεση που αντιμετωπίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Οι αλλαγές αφορούν τόσο τα παλαιά χρέη προς το Δημόσιο όσο και τις οφειλές προς τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Οι 120 δόσεις μειώνουν τη μηνιαία επιβάρυνση για όσους πληρούν τις προϋποθέσεις, ενώ οι 16 παρεμβάσεις για τα δάνεια περιλαμβάνουν μέτρα προστασίας των οφειλετών, αυστηρότερους κανόνες διαφάνειας και ενισχυμένη εποπτεία των servicers.
Για τα νοικοκυριά που έχουν χρέη σε περισσότερους από έναν πιστωτές, η τελική ελάφρυνση θα εξαρτηθεί από τον συνδυασμό των διαθέσιμων ρυθμίσεων και από το ύψος των εισοδημάτων, της περιουσίας και των συνολικών υποχρεώσεών τους.
Ιδιωτικό χρέος και 120 δόσεις: Πώς μειώνεται η μηνιαία επιβάρυνση
Ας εξετάσουμε την περίπτωση ενός νοικοκυριού με 12.000 ευρώ παλαιά χρέη που πληρούν τις προϋποθέσεις για ένταξη στις 120 δόσεις και επιπλέον 4.800 ευρώ νεότερες οφειλές, οι οποίες εξοφλούνται σε 24 δόσεις.
Με ενδεικτικό υπολογισμό, ισόποσες μηνιαίες καταβολές κεφαλαίου και τόκων και σταθερό επιτόκιο 5,84% σε όλη τη διάρκεια, η δόση για τα 12.000 ευρώ διαμορφώνεται περίπου στα 132 ευρώ τον μήνα σε ορίζοντα δεκαετίας. Αντίθετα, στις 72 δόσεις η αντίστοιχη μηνιαία καταβολή φτάνει περίπου τα 198 ευρώ.
Τα νεότερα χρέη των 4.800 ευρώ προσθέτουν περίπου 212 ευρώ τον μήνα για δύο χρόνια. Έτσι, η συνολική μηνιαία επιβάρυνση από τις δύο οφειλές περιορίζεται περίπου στα 345 ευρώ, έναντι 410 ευρώ με τον συνδυασμό των 72 και των 24 δόσεων. Η μηνιαία ελάφρυνση ανέρχεται, επομένως, σε περίπου 66 ευρώ, χωρίς να υπολογίζεται τυχόν δόση στεγαστικού ή άλλου δανείου.
Ωστόσο, η μεγαλύτερη διάρκεια αποπληρωμής έχει και κόστος. Στο ίδιο παράδειγμα, το συνολικό ποσό που θα καταβληθεί για την παλαιά οφειλή αυξάνεται από περίπου 14.300 ευρώ στις 72 δόσεις σε περίπου 15.900 ευρώ στις 120. Ο οφειλέτης πληρώνει λιγότερα κάθε μήνα, αλλά καταβάλλει περισσότερους τόκους μέχρι την οριστική εξόφληση.
Ποιοι μπορούν να ενταχθούν στις 120 δόσεις
Η νέα δυνατότητα αφορά οφειλές που είχαν καταστεί ληξιπρόθεσμες έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024 και δεν βρίσκονται σε ενεργή ρύθμιση στις 30 Σεπτεμβρίου 2026. Με τον τρόπο αυτό προστίθεται ένα ακόμη έτος χρεών σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, το οποίο κάλυπτε οφειλές έως το τέλος του 2023.
Όσοι έχουν ήδη ενταχθεί στη ρύθμιση των 72 δόσεων μπορούν να ζητήσουν μετάβαση στις 120 δόσεις. Για τη μετάβαση απαιτείται αίτηση, ενώ η σχετική προθεσμία μεταφέρεται στις 30 Ιουνίου 2027, από τις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Η ελάχιστη μηνιαία καταβολή ορίζεται στα 30 ευρώ, ενώ το ανακοινωμένο επιτόκιο ανέρχεται σε 5,84%, όσο και στην πάγια ρύθμιση των 24 δόσεων. Οι οφειλές που δημιουργήθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2025 και μετά παραμένουν στην πάγια ρύθμιση των 24 δόσεων.
Αυτό σημαίνει ότι ένας οφειλέτης με χρέη διαφορετικών ετών ενδέχεται να χρειάζεται δύο παράλληλες ρυθμίσεις προς το Δημόσιο: μία για τα παλαιότερα χρέη μέσω των 120 δόσεων και μία για τις νεότερες οφειλές μέσω των 24 δόσεων.
Νέοι κανόνες στις διαπραγματεύσεις με τους servicers
Η απευθείας διαπραγμάτευση για ένα δάνειο αποκτά συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, μέσω νέας αυτοτελούς διαδικασίας που αντικαθιστά τον Κώδικα Δεοντολογίας.
Από την υποβολή της αίτησης και του πλήρους φακέλου, ο πιστωτής θα έχει τρεις μήνες για να προτείνει βιώσιμη ρύθμιση ή να απορρίψει εγγράφως και αιτιολογημένα το αίτημα. Ο οφειλέτης θα έχει έναν μήνα για να απαντήσει, ενώ ολόκληρη η διαδικασία θα πρέπει να ολοκληρώνεται μέσα σε έξι μήνες.
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας προβλέπεται προστασία από ενέργειες αναγκαστικής εκτέλεσης. Αν ο πιστωτής υπερβεί την τρίμηνη προθεσμία, προβλέπεται αναστολή εκτοκισμού και κεφαλαιοποίησης τόκων, καθώς και ενημέρωση της Τράπεζας της Ελλάδος.
Η διμερής διαπραγμάτευση δεν αποκλείει την προσφυγή στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Οι προτάσεις των πιστωτών θα πρέπει να είναι έγγραφες, τεκμηριωμένες και να βασίζονται στο εισόδημα και την περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη. Όταν υπάρχουν δύο εφικτές εναλλακτικές λύσεις, θα πρέπει να υποβάλλονται και οι δύο.
Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα διαμεσολάβησης μέσω του Ελληνικού Χρηματοοικονομικού Μεσολαβητή, ενώ η Τράπεζα της Ελλάδος θα καθορίσει τις ελάχιστες πληροφορίες που πρέπει να περιλαμβάνει κάθε πρόταση ρύθμισης.
Όριο στην προκαταβολή και πλήρης ενημέρωση για την οφειλή
Στις απευθείας διμερείς ρυθμίσεις, η προκαταβολή δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το 15% της συνολικής οφειλής. Για χρέος 40.000 ευρώ, το ανώτατο ποσό προκαταβολής θα είναι 6.000 ευρώ.
Παράλληλα, θα μπορεί να προβλέπεται χαμηλότερη προκαταβολή όταν υπάρχει τεκμηριωμένη οικονομική δυσχέρεια, συντρέχουν κοινωνικά κριτήρια ή αντιμετωπίζονται σοβαρά προβλήματα υγείας.
Ο οφειλέτης θα έχει επίσης τη δυνατότητα να ζητά δωρεάν πλήρη ανάλυση της οφειλής του. Η ενημέρωση θα πρέπει να περιλαμβάνει τις συμβάσεις, το ιστορικό πληρωμών, τον τρόπο υπολογισμού του επιτοκίου και όλες τις πρόσθετες επιβαρύνσεις. Αν τα στοιχεία δεν είναι διαθέσιμα στο σύστημα προσωποποιημένης πληροφόρησης, θα πρέπει να παρέχονται μέσα σε 45 ημέρες. Η καθυστέρηση θα οδηγεί σε αναστολή της τοκοφορίας έως την πλήρη χορήγησή τους.
Όσο τηρείται ενεργή ρύθμιση, θα απαγορεύεται η καταγγελία της, η έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής, η κατάσχεση και η συνέχιση πλειστηριασμού. Η προστασία θα ισχύει ακόμη και όταν μια δόση δεν καταβλήθηκε επειδή ο πιστωτής ή ο servicer δεν παρείχε εγκαίρως τα απαραίτητα στοιχεία πληρωμής.
Σε περίπτωση παραβίασης, η παράνομη πράξη θα είναι αυτοδικαίως άκυρη. Επιπλέον, θα πιστώνεται υπέρ του οφειλέτη ποσό ίσο με πέντε μηνιαίες δόσεις και η ρύθμιση θα παρατείνεται κατά πέντε μήνες χωρίς επιβάρυνση. Προβλέπονται ακόμη πρόστιμα από 50.000 έως 500.000 ευρώ και αυστηρότερες εποπτικές συνέπειες σε περίπτωση επανάληψης.
Προστασία από τη διόγκωση της οφειλής και ευάλωτες οικογένειες
Το νέο πλαίσιο επαναφέρει και διευρύνει την προστασία που προβλέπεται από τους νόμους του 2000 και του 2004 για δάνεια και πιστώσεις σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών.
Σύμφωνα με το υπουργείο, τα ανώτατα όρια στη διόγκωση των οφειλών θα εφαρμόζονται χωρίς προθεσμία υποβολής αίτησης και χωρίς περιορισμούς ως προς το ύψος ή τη φύση του δανείου. Οι τράπεζες και οι διαχειριστές θα υποχρεούνται να αναπροσαρμόζουν τις απαιτήσεις τους σύμφωνα με τα προβλεπόμενα όρια.
Παράλληλα, διευρύνεται ο χαρακτηρισμός του ευάλωτου οφειλέτη. Στην κατηγορία εντάσσονται γονείς ή νόμιμοι φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με πιστοποιημένη αναπηρία τουλάχιστον 67%, με τα ίδια εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια που ισχύουν για τα άτομα με αναπηρία.
Τι θα πρέπει να δημοσιοποιούν οι servicers
Οι νέες υποχρεώσεις των servicers ενισχύουν τη διαφάνεια και την εποπτεία της αγοράς. Οι εταιρείες διαχείρισης θα δημοσιοποιούν ετησίως οικονομικά στοιχεία, πληροφορίες εταιρικής διακυβέρνησης, δεδομένα για τα χαρτοφυλάκια που διαχειρίζονται και αποτελέσματα της διαχείρισης.
Θα πρέπει επίσης να παρουσιάζουν στοιχεία για τα παράπονα των δανειοληπτών και τον τρόπο με τον οποίο αυτά αντιμετωπίστηκαν. Κάθε εταιρεία θα υποβάλλει στην Τράπεζα της Ελλάδος ετήσιο στρατηγικό σχέδιο διαχείρισης απαιτήσεων, με προβλέψεις εισπράξεων, διαθέσιμους πόρους, λειτουργικό κόστος, κινδύνους και δείκτες απόδοσης.
Στις πωλήσεις απαιτήσεων στη δευτερογενή αγορά θα είναι υποχρεωτική η μεσολάβηση διαχειριστή πιστώσεων, ο οποίος θα λογοδοτεί για τη διαδικασία και θα πρέπει να συνεκτιμά την αποτίμηση του δανείου κατά την αξιολόγηση των προσφορών.
Για τις τιτλοποιήσεις με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου προβλέπεται ετήσιος ανεξάρτητος διαχειριστικός έλεγχος, ο οποίος θα εξετάζει και τις αμοιβές και τα έξοδα των εμπλεκόμενων μερών. Περίληψη των πορισμάτων θα δημοσιοποιείται, ενώ η πλήρης έκθεση θα διαβιβάζεται στις αρμόδιες αρχές και στην Τράπεζα της Ελλάδος.
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός για χρέη σε πολλούς πιστωτές
Για συνολικές οφειλές άνω των 5.000 ευρώ, από το προηγούμενο όριο των 10.000 ευρώ, ο εξωδικαστικός μηχανισμός προσφέρει τη δυνατότητα συνολικής αντιμετώπισης των χρεών.
Το ανώτατο όριο ρύθμισης φτάνει έως τις 240 δόσεις για χρέη προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία και έως τις 420 δόσεις για οφειλές προς τράπεζες και servicers. Η πρόταση διαμορφώνεται με βάση την οικονομική και περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη.
Η ανάγκη για μακρά περίοδο αποπληρωμής αποτυπώνεται και στα αποτελέσματα του μηχανισμού. Σύμφωνα με την έκθεση προόδου του Αυγούστου 2026, οι επιτυχείς ρυθμίσεις αντιστοιχούν σε αρχικές οφειλές 20,56 δισ. ευρώ. Η μέση διάρκεια αποπληρωμής προς το Δημόσιο ανέρχεται σε 16 χρόνια, ενώ στα στεγαστικά δάνεια φτάνει τα 25 χρόνια. Το ποσό των 20,56 δισ. ευρώ αφορά τις αρχικές οφειλές που εντάχθηκαν σε ρύθμιση και όχι τα ποσά που έχουν ήδη εισπραχθεί.
Η επιλογή για τη διατήρηση της κύριας κατοικίας
Από τις 21 Σεπτεμβρίου έχει ενεργοποιηθεί και η δυνατότητα ρύθμισης με στόχο τη διατήρηση της κύριας κατοικίας, υπό την προϋπόθεση ότι ο οφειλέτης συναινεί στη ρευστοποίηση της υπόλοιπης ακίνητης περιουσίας του.
Για τον υπολογισμό της ρύθμισης λαμβάνεται υπόψη η αξία της κύριας κατοικίας. Έτσι, ένας δανειολήπτης που διαθέτει το σπίτι στο οποίο κατοικεί και ένα δεύτερο ακίνητο μπορεί να ζητήσει πρόταση που θα του επιτρέπει να διατηρήσει την κύρια κατοικία, αποδεχόμενος την εκποίηση του άλλου ακινήτου.
Η απαγόρευση αναγκαστικής εκτέλεσης στην κύρια κατοικία από τους πιστωτές που συμμετέχουν στη σύμβαση συνδέεται με την οριστική υπογραφή της ρύθμισης και την τήρησή της. Για τους ευάλωτους και επιλέξιμους οφειλέτες, οι πιστωτές υποχρεούνται να υποβάλουν αυτή την εναλλακτική πρόταση.
Ο οφειλέτης διατηρεί το δικαίωμα να την απορρίψει και να λάβει τη συνήθη πρόταση του εξωδικαστικού μηχανισμού, χωρίς να απαιτείται εκποίηση των υπόλοιπων ακινήτων.
Οι αλλαγές για το ιδιωτικό χρέος, οι 120 δόσεις και οι νέοι κανόνες για τους servicers δημιουργούν ένα πιο σύνθετο αλλά και ευρύτερο πλαίσιο ρυθμίσεων. Η πραγματική ελάφρυνση για κάθε νοικοκυριό ή επιχείρηση θα εξαρτηθεί από το είδος των οφειλών, τη δυνατότητα αποπληρωμής και την επιλογή της κατάλληλης διαδικασίας.
