Η έλξη που νιώθουν πολλοί άνθρωποι για τη ζάχαρη δεν είναι τυχαία. Εξελίχθηκε ως μηχανισμός επιβίωσης σε εποχές όπου οι υψηλής ενεργειακής αξίας τροφές ήταν σπάνιες. Στον σύγχρονο κόσμο όμως, όπου τα γλυκά βρίσκονται παντού, αυτή η έλξη μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, επηρεάζοντας όχι μόνο το σωματικό βάρος και τον μεταβολισμό, αλλά ακόμη και τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία. Μπορούμε να αντιστρέψουμε τη ζημιά αυτή αλλάζοντας τη διατροφή μας;
Σύμφωνα με μια νέα συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, οι αρνητικές επιπτώσεις μιας διατροφής πλούσιας σε ζάχαρη είναι δυνατό να αντιστραφούν σε τρωκτικά– αλλά ίσως μόνο εν μέρει. Ορισμένες βλάβες επιμένουν ακόμη και μετά την υιοθέτηση πιο υγιεινών διατροφικών συνηθειών. Όπως αναφέρει η ερευνητική ομάδα, τα ευρήματα της μελέτης υποδεικνύουν ότι η μείωση της πρόσληψης ζάχαρης μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη σε τρωκτικά που είχαν συνηθίσει σε υψηλής περιεκτικότητας σε ζάχαρη διατροφή, χωρίς ωστόσο να επαναφέρει πλήρως τις γνωστικές τους λειτουργίες στα επίπεδα εκείνων που ακολουθούσαν εξαρχής υγιεινή διατροφή.
Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει την πλούσια σε λιπαρά και ζάχαρη διατροφή με ποικίλες επιπτώσεις στη γνωστική λειτουργία και τη συμπεριφορά. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι ακόμη σαφές πόσο επίμονες είναι αυτές οι επιπτώσεις όταν βελτιώνεται η διατροφή.
Τι έδειξε η μελέτη σε τρωκτικά
Οι ερευνητές ανέλυσαν αποτελέσματα από 27 προκλινικές μελέτες που περιλάμβαναν ελεγχόμενα πειράματα σε αρουραίους και ποντίκια, ελπίζοντας να κατανοήσουν πώς η υιοθέτηση μιας πιο υγιεινής διατροφής επηρεάζει τη γνωστική λειτουργία.
«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η βελτίωση της ποιότητας της διατροφής ωφελεί πράγματι τη μνήμη», εξηγεί η κύρια συγγραφέας της μελέτης, Σιμόν Ρεν, βιοψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας Σίδνεϊ (UTS) στην Αυστραλία.
«Αλλά αυτές οι βελτιώσεις είναι περιορισμένες. Ακόμη και μετά από εβδομάδες υγιεινής διατροφής, η μνήμη δεν επανήλθε στα επίπεδα που εμφάνιζαν ζώα τα οποία δεν είχαν εκτεθεί ποτέ σε ανθυγιεινές τροφές», επισημαίνει.
Διεξάγοντας συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, η Ρεν και οι συνεργάτες της επιδίωξαν να αποκαλύψουν ευρύτερα μοτίβα που προέκυψαν από περισσότερες από 24 μελέτες. Επικεντρώθηκαν στη διατροφή και τη μνήμη, αλλά παρακολούθησαν και άλλους πιθανούς δείκτες, όπως η σωματική δραστηριότητα, το κίνητρο για τροφή και συμπεριφορές που μοιάζουν με άγχος ή κατάθλιψη.
Μεταξύ των τρωκτικών που τρέφονταν με ανθυγιεινές τροφές για τουλάχιστον δύο εβδομάδες, εκείνα που ακολούθησαν μια πιο υγιεινή διατροφή για τουλάχιστον 24 ώρες, παρουσίασαν σταθερά καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης σε σύγκριση με όσα συνέχισαν να καταναλώνουν πρόχειρο φαγητό, διαπίστωσε η μελέτη.
Τα ευρήματα της έρευνας έδειξαν ότι η επίδραση στη μνήμη μεταβαλλόταν ανάλογα με το είδος της διατροφής. Συγκεκριμένα, σημαντική βελτίωση καταγράφηκε σε μοντέλα τρωκτικών που ακολουθούσαν διατροφή υψηλή σε λιπαρά, όχι όμως σε εκείνα που εκτίθεντο σε αυξημένη κατανάλωση πρόσθετων σακχάρων ή σε συνδυασμό λιπαρών και ζάχαρης.
«Είδαμε πιο σαφείς βελτιώσεις στη μνήμη όταν αντικαταστήσαμε την υψηλή σε λιπαρά διατροφή με μια πιο υγιεινή», λέει η Ρεν.
«Ωστόσο, τα διατροφικά σχήματα με υψηλή περιεκτικότητα σε πρόσθετα σάκχαρα- ακόμη και όταν συνδυάζονταν με αυξημένα λιπαρά- παρουσίασαν ελάχιστα σημάδια βελτίωσης. Αυτό ενισχύει την υπόθεση ότι η ζάχαρη ενδέχεται να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα που εμποδίζει την πλήρη αποκατάσταση της μνήμης», σημειώνει η Ρεν.
«Τα μοντέλα τρωκτικών έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην απομόνωση της επίδρασης της διατροφής στη μνήμη», εξηγεί ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, Μάικ Κέντιγκ, βιοψυχολόγος στο UTS.
«Στους ανθρώπους, οι διατροφικές αλλαγές συνοδεύονται συχνά από διαφοροποιήσεις στη φυσική δραστηριότητα, την ψυχολογική κατάσταση και τις καθημερινές συνήθειες, κάτι που δυσκολεύει σημαντικά την απομόνωση της επίδρασης της διατροφής στη λειτουργία του εγκεφάλου», εξηγεί ο Κέντιγκ.
Ο ρόλος του ιππόκαμπου
Όπως φαίνεται, κεντρικό ρόλο σε αυτές τις διεργασίες διαδραματίζει ο ιππόκαμπος– μια περιοχή του εγκεφάλου που είναι καθοριστική για τη μνήμη και τη μάθηση, ενώ παράλληλα συμβάλλει και στον έλεγχο της όρεξης. Η πλούσια σε λιπαρά και ζάχαρη διατροφή έχει συνδεθεί στο παρελθόν με μειωμένο όγκο και λειτουργία του ιππόκαμπου, μια σύνδεση που υποστηρίζεται και από τη νέα μελέτη.
«Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι η βελτίωση της διατροφής ωφελεί κυρίως τη χωρική μνήμη που εξαρτάται από τον ιππόκαμπο, ενισχύοντας τα στοιχεία ότι αυτή η περιοχή του εγκέφαλου είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στις αλλαγές στη διατροφή και σε άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες», γράφουν οι ερευνητές στη νέα μελέτη.
«Υπάρχει μια διαδεδομένη πεποίθηση ότι οι επιδράσεις της ανθυγιεινής διατροφής αντιστρέφονται εύκολα. Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι, τουλάχιστον όσον αφορά τη μνήμη, η εικόνα μπορεί να είναι πιο περίπλοκη, ειδικά όταν η διατροφή περιέχει υψηλές ποσότητες πρόσθετης ζάχαρης», σημειώνει ο Κέντιγκ.
«Η βελτίωση της ποιότητας της διατροφής εξακολουθεί να είναι σημαντική. Ωστόσο, η διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου ενδέχεται να εξαρτάται και από την αποφυγή μακροχρόνιας έκθεσης σε ανθυγιεινά διατροφικά πρότυπα, αντί να θεωρούμε ότι οι συνέπειες μπορούν πάντοτε να αντιστραφούν πλήρως σε μεταγενέστερο στάδιο» καταλήγει ο ερευνητής.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Nutritional Neuroscience».
