Η καταστροφή του Τσερνόμπιλ το 1986 πυροδότησε παγκόσμιους φόβους σχετικά με την πυρηνική ενέργεια και επιβράδυνε την ανάπτυξή της στην Ευρώπη και αλλού.
Τέσσερις δεκαετίες αργότερα, ωστόσο, παρατηρείται μια αναβίωση σε όλο τον κόσμο, μια τάση που έχει λάβει σημαντική ώθηση από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Πάνω από 400 πυρηνικοί αντιδραστήρες λειτουργούν σε 31 χώρες, ενώ περίπου 70 ακόμη βρίσκονται υπό κατασκευή. Η πυρηνική ενέργεια καλύπτει περίπου το 10% της παγκόσμιας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ποσοστό που αντιστοιχεί σε περίπου το ένα τέταρτο του συνόλου των πηγών ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες έχουν υποστεί σταθερές βελτιώσεις, με την προσθήκη περισσότερων χαρακτηριστικών ασφαλείας και τη μείωση του κόστους κατασκευής και λειτουργίας τους.
Πυρηνικοί αντιδραστήρες ανά τον κόσμο
| Χώρα | Αντιδραστήρες σε λειτουργία | Αντιδραστήρες υπό κατασκευή | Παροπλισμένοι αντιδραστήρες |
| ΗΠΑ | 94 | 0 | 41 |
| Κίνα | 58 | 33 | 0 |
| Γαλλία | 57 | 0 | 14 |
| Ρωσία | 34 | 4 | 14 |
| Νότια Κορέα | 26 | 2 | 2 |
| Ινδία | 21 | 6 | 0 |
| Καναδάς | 17 | 0 | 8 |
| Ουκρανία | 15 | 2 | 4 |
| Ιαπωνία | 14 | 2 | 27 |
| Ηνωμένο Βασίλειο | 9 | 2 | 36 |
| Ισπανία | 7 | 0 | 3 |
| Τσεχία | 6 | 0 | 0 |
| Πακιστάν | 6 | 1 | 1 |
| Σουηδία | 6 | 0 | 7 |
| Φινλανδία | 5 | 0 | 0 |
| Σλοβακία | 5 | 1 | 3 |
| Ουγγαρία | 4 | 0 | 0 |
| Ελβετία | 4 | 0 | 2 |
| Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα | 4 | 0 | 0 |
| Αργεντινή | 3 | 1 | 0 |
| Λευκορωσία | 2 | 0 | 0 |
| Βέλγιο | 2 | 0 | 6 |
| Βραζιλία | 2 | 1 | 0 |
| Βουλγαρία | 2 | 0 | 4 |
| Μεξικό | 2 | 0 | 0 |
| Ρουμανία | 2 | 0 | 0 |
| Νότια Αφρική | 2 | 0 | 0 |
| Αρμενία | 1 | 0 | 1 |
| Ιράν | 1 | 1 | 0 |
| Ολλανδία | 1 | 0 | 1 |
| Σλοβενία | 1 | 0 | 0 |
| Μπαγκλαντές | 0 | 2 | 0 |
| Αίγυπτος | 0 | 4 | 0 |
| Γερμανία | 0 | 0 | 33 |
| Ιταλία | 0 | 0 | 4 |
| Καζακστάν | 0 | 0 | 1 |
| Λιθουανία | 0 | 0 | 2 |
| Τουρκία | 0 | 4 | 0 |
Αν και το Τσερνόμπιλ και η πυρηνική καταστροφή της Φουκουσίμα το 2011 στην Ιαπωνία μείωσαν το ενδιαφέρον για τέτοιες πηγές ενέργειας, ήταν σαφές εδώ και χρόνια ότι πιθανότατα θα υπήρχε μια αναβίωση, δήλωσε ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας. Με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, «είμαι 100% σίγουρος ότι η πυρηνική ενέργεια επιστρέφει», πρόσθεσε.
«Θεωρείται ένα ασφαλές σύστημα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θα δούμε ότι η επιστροφή της πυρηνικής ενέργειας θα είναι πολύ ισχυρή, τόσο στην Αμερική, όσο και στην Ευρώπη και την Ασία», δήλωσε ο Μπιρόλ στο Associated Press.
Η εξάρτηση από την πυρηνική ενέργεια παραμένει ισχυρή
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πυρηνικής ενέργειας στον κόσμο, με 94 εν λειτουργία αντιδραστήρες που αντιπροσωπεύουν περίπου το 30% της παγκόσμιας παραγωγής πυρηνικής ηλεκτρικής ενέργειας. Και οι ΗΠΑ εντείνουν τις προσπάθειές τους για την ανάπτυξη της πυρηνικής ενεργειακής ικανότητας με στόχο να την τετραπλασιάσουν έως το 2050.
«Ο κόσμος δεν μπορεί να τροφοδοτήσει τις βιομηχανίες του, να καλύψει τις απαιτήσεις της τεχνητής νοημοσύνης ή να εξασφαλίσει το ενεργειακό του μέλλον χωρίς την πυρηνική ενέργεια», δήλωσε τον περασμένο μήνα ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τόμας ΝτιΝάννο.
Η Κίνα έχει σε λειτουργία 61 πυρηνικούς αντιδραστήρες και πρωτοστατεί παγκοσμίως στην κατασκευή νέων μονάδων, με σχεδόν 40 υπό κατασκευή, με στόχο να ξεπεράσει τις ΗΠΑ και να καταστεί ο παγκόσμιος ηγέτης στην πυρηνική δυναμικότητα.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αναγνώρισε ότι η μείωση της χρήσης της πυρηνικής ενέργειας αποτέλεσε «στρατηγικό λάθος» της Ευρώπης και παρουσίασε νέες πρωτοβουλίες για την ενθάρρυνση της κατασκευής πυρηνικών σταθμών.
Η Ρωσία, εν τω μεταξύ, έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο στην εξαγωγή της πυρηνικής τεχνογνωσίας της, κατασκευάζοντας 20 αντιδραστήρες σε όλο τον κόσμο.
Ο αντιδραστήρας αριθ. 4 του Τσερνόμπιλ εξερράγη στις 26 Απριλίου 1986, ενώ η Ουκρανία ήταν ακόμη μέρος της Σοβιετικής Ένωσης. Το ατύχημα μόλυνε τις γύρω περιοχές και εκλύοντας ραδιενέργεια σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η Ουκρανία εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στους πυρηνικούς σταθμούς για την παραγωγή περίπου του μισού της ηλεκτρικής της ενέργειας. Οι σταθμοί αυτοί έχουν διαδραματίσει ζωτικό ρόλο μετά την εισβολή των ρωσικών στρατευμάτων στην Ουκρανία το 2022. Οι δυνάμεις της Μόσχας κατέλαβαν τον πυρηνικό σταθμό Ζαπορίζια της Ουκρανίας, ενώ το Κίεβο κατηγόρησε τη Ρωσία για επίθεση με drone κατά της προστατευτικής δομής που καλύπτει τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα του Τσερνόμπιλ.
Η Ιαπωνία έχει επαναθέσει σε λειτουργία 15 πυρηνικούς αντιδραστήρες, αφού ανέλυσε τα διδάγματα από τον σεισμό και το τσουνάμι που προκάλεσαν ζημιές στο εργοστάσιο της Φουκουσίμα, ενώ για 10 ακόμη αντιδραστήρες βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία έγκρισης για την επανεκκίνηση.
Η Νότια Αφρική διαθέτει το μοναδικό πυρηνικό εργοστάσιο στην αφρικανική ήπειρο, αν και η Ρωσία κατασκευάζει ένα στην Αίγυπτο, ενώ αρκετές άλλες αφρικανικές χώρες διερευνούν την τεχνολογία αυτή.
«Η δυναμική που παρατηρούμε σήμερα είναι αποτέλεσμα της αυξανόμενης αναγνώρισης ότι η αξιόπιστη ηλεκτρική ενέργεια με χαμηλές εκπομπές άνθρακα θα είναι απαραίτητη για την κάλυψη της αυξανόμενης ενεργειακής ζήτησης παγκοσμίως», δήλωσε ο Ραφαέλ Γκρόσι, γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
Η ΕΕ στοχεύει στην επέκταση της πυρηνικής ενέργειας
Η Ευρώπη προσπάθησε να απεξαρτηθεί από τη ρωσική ενέργεια μετά τη σύγκρουση στην Ουκρανία, αλλά η εξάρτησή της από τους υδρογονάνθρακες αναδείχθηκε από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αλλάξει την αντίληψή της για την πυρηνική ενέργεια και την θεωρεί μέρος της καθαρής ενέργειας, μαζί με την αιολική και την ηλιακή ενέργεια, για την επίτευξη των κλιματικών στόχων. Στο πλαίσιο αυτό έγινε τον Μάρτιο η δεύτερη Σύνοδος για την πυρηνική ενέργεια, στην οποία ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε το σχέδιο που έχει καταστρώσει η κυβέρνηση προκειμένου να διερευνήσει αν η πυρηνική ενέργεια μπορεί να έχει έναν ρόλο στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα.
Μάλιστα για το αν η πυρηνική ενέργεια είναι απαραίτητη στην Ελλάδα, αλλά και για τους μύθους και τις αλήθειες που την συνοδεύουν, είχε μιλήσει στο ΕΤ Magazine του EleftherosTypos.gr ο καθηγητής Πυρηνικής Φυσικής στο ΑΠΘ Χρήστος Ελευθεριάδης.
Το 1990, η πυρηνική ενέργεια αντιπροσώπευε περίπου το ένα τρίτο της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης. Σήμερα αντιπροσωπεύει μόνο περίπου το 15%, και η φον ντερ Λάιεν έχει αναγνωρίσει ότι η εξάρτησή της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα την θέτει σε μειονεκτική θέση.
«Πιστεύω ότι ήταν στρατηγικό λάθος εκ μέρους της Ευρώπης να γυρίσει την πλάτη σε μια αξιόπιστη, οικονομικά προσιτή πηγή ενέργειας με χαμηλές εκπομπές», δήλωσε πρόσφατα. «Τα τελευταία χρόνια, παρατηρούμε μια παγκόσμια αναβίωση της πυρηνικής ενέργειας. Και η Ευρώπη θέλει να συμμετέχει σε αυτήν».
Η ΕΕ εξετάζει το ενδεχόμενο ανάπτυξης μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (τύπος πυρηνικών αντιδραστήρων σχάσης με ονομαστική ηλεκτρική ισχύ 300 MWe ή λιγότερο). Οι αντιδραστήρες αυτοί, οι οποίοι αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία στις αρχές της δεκαετίας του 2030, θεωρούνται φθηνότεροι και ταχύτεροι στην κατασκευή, καθώς και πιο ευέλικτοι σε σχέση με τους παραδοσιακούς αντιδραστήρες.
Η Γαλλία και μερικά άλλα κράτη μέλη της ΕΕ, όπως η Σουηδία και η Φινλανδία, έχουν πρωτοστατήσει στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας. Από την άλλη πλευρά, η Γερμανία, η Αυστρία και η Ιταλία συγκαταλέγονται στα κράτη μέλη της ΕΕ που έχουν απαγορεύσει τη χρήση της.
Σε μια σημαντική αλλαγή πολιτικής πέρυσι, το Βέλγιο κατάργησε έναν νόμο που απαιτούσε το κλείσιμο των αντιδραστήρων του και παρέτεινε τη διάρκεια ζωής τους. Η Ισπανία, εν τω μεταξύ, εξακολουθεί να σχεδιάζει τη σταδιακή κατάργηση της πυρηνικής της δυναμικότητας και το κλείσιμο των επτά λειτουργικών αντιδραστήρων της μεταξύ 2027 και 2035.
Η Γαλλία παραμένει πυρηνική υπερδύναμη
Με 57 αντιδραστήρες σε 19 σταθμούς, η Γαλλία καλύπτει σχεδόν το 70% των ενεργειακών της αναγκών από την πυρηνική ενέργεια.
Οι διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν υποστηρίξει την πυρηνική ενέργεια ως κεντρικό στοιχείο της ενεργειακής ανεξαρτησίας της Γαλλίας, χωρίς να αποθαρρυνθούν από την καταστροφή του Τσερνόμπιλ. Το 2022, ο Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε σχέδια για την κατασκευή έξι νέων αντιδραστήρων πεπιεσμένου νερού, με στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την υποστήριξη της μετάβασης σε ενέργεια χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Οι αντιδραστήρες πεπιερμένου νερού είναι ο πιο κοινός τύπος αντιδραστήρα, χρησιμοποιείται σε όλο τον κόσμο και χρησιμοποιεί νερό σε υψηλή πίεση σαν ψυκτικό και επιβραδυντή. Η κύρια ψυκτική δεξαμενή βρίσκεται υπό πίεση για να μη βράσει το νερό.
Η πανδημία του COVID-19, σε συνδυασμό με την κρίση εφοδιασμού φυσικού αερίου που προκάλεσε η σύγκρουση στην Ουκρανία, «αποκάλυψε τα όρια της αξιοποίησης της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και την εξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο», δήλωσε ο Νίκολα Γκόλντμπεργκ, εταίρος της εταιρείας συμβούλων Colombus Consulting με έδρα το Παρίσι.
«Ως εκ τούτου, η Γαλλία επιβεβαίωσε τη στρατηγική της για τη διατήρηση των υφιστάμενων πυρηνικών σταθμών της, κάτι που σημαίνει την παράταση της διάρκειας ζωής τους όσο το δυνατόν περισσότερο», πρόσθεσε.
Η Γερμανία παραμένει σταθερή στην απόφασή της να καταργήσει σταδιακά την πυρηνική ενέργεια
Δεκαετίες αντιπυρηνικών διαδηλώσεων στη Γερμανία, που τροφοδοτήθηκαν από παλαιότερα ατυχήματα, είχαν ασκήσει πίεση στις διαδοχικές κυβερνήσεις να σταματήσουν τη χρήση μιας τεχνολογίας που οι επικριτές θεωρούσαν μη ασφαλή και μη βιώσιμη. Η Γερμανία έκλεισε τους τρεις τελευταίους πυρηνικούς αντιδραστήρες της το 2023, το τελικό βήμα σε σχέδια που είχαν καταρτιστεί από κυβερνήσεις διαφόρων πολιτικών αποχρώσεων για πάνω από δύο δεκαετίες.
Μια σημαντική αναβίωση της πυρηνικής ενέργειας στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης εξακολουθεί να φαίνεται απίθανη, παρά τις πρόσφατες συζητήσεις μεταξύ ορισμένων μελών του κεντροδεξιού συνασπισμού του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς σχετικά με την ανοιχτή στάση τους απέναντι σε μια πιθανή μελλοντική γενιά μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων.
«Η απόφαση είναι αμετάκλητη, λυπάμαι, αλλά έτσι έχουν τα πράγματα», δήλωσε ο Μερτς, επισημαίνοντας ότι η «σταθερή απάντηση των διαχειριστών του σταθμού ήταν: Έχουμε προχωρήσει πάρα πολύ με την κατεδάφιση».
Επέκταση της πυρηνικής ενέργειας στη Ρωσία και εξαγωγή αντιδραστήρων
Η Ρωσία έχει επεκτείνει δυναμικά την πυρηνική της ισχύ τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς.
Διαθέτει 34 αντιδραστήρες σε λειτουργία, συμπεριλαμβανομένων οκτώ αντιδραστήρων τύπου RBMK του Τσερνόμπιλ, που είναι γνωστοί ως αντιδραστήρες ελαφρού νερού-γραφίτη (τύπος πυρηνικού αντιδραστήρα που συνδυάζει δύο διαφορετικά υλικά για τη λειτουργία του: τον γραφίτη ως επιβραδυντή νετρονίων και το ελαφρύ -κοινό- νερό ως ψυκτικό μέσο), οι οποίοι αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τέταρτο της συνολικής παραγωγής πυρηνικής ενέργειας. Έχουν υποστεί εκτεταμένους εκσυγχρονισμούς, με την προσθήκη χαρακτηριστικών ασφαλείας για την αποκατάσταση του εγγενούς σχεδιαστικού ελαττώματος που, σε συνδυασμό με ανθρώπινο λάθος, προκάλεσε την καταστροφή του Τσερνόμπιλ.
Στα βασικά έργα που βρίσκονται υπό κατασκευή περιλαμβάνονται νέες μονάδες στις εγκαταστάσεις του Κούρσκ, του Λένινγκραντ και του Σμολένσκ, ένα μελλοντικό εργοστάσιο στην Άπω Ανατολή, καθώς και μελλοντικές πλωτές πυρηνικές μονάδες.
Η Ρωσία κατασκευάζει επίσης 20 αντιδραστήρες στην Ευρώπη, την Αφρική, την Ασία και τη Μέση Ανατολή, ενώ έχει υπογράψει συμβάσεις για την έναρξη κατασκευής σε αρκετές άλλες χώρες.
Η Ρωσία έχει κατασκευάσει τον πρώτο πυρηνικό αντιδραστήρα για τη γειτονική σύμμαχο Λευκορωσία, η οποία έχει δει το ένα τρίτο του εδάφους της να μολύνεται από το ατύχημα του Τσερνόμπιλ.
«Οι αρχές της Λευκορωσίας χρησιμοποιούν το μεταβαλλόμενο πλαίσιο και τη λεγόμενη «πυρηνική αναγέννηση» για να ισχυριστούν ότι ενεργούμε όπως όλοι οι άλλοι στον κόσμο, αντί να επιλύουμε τα προβλήματα των Λευκορώσων στα μολυσμένα εδάφη», δήλωσε η Ιρίνα Σούκι, ιδρύτρια της οικολογικής ομάδας της Λευκορωσίας Green Network.
