Τι είναι η πλασμαφαίρεση, σε ποιες περιπτώσεις εφαρμόζεται και ποιοι είναι οι κίνδυνοι από τη χρήση της για σκοπούς που δεν αποτελούν καθιερωμένες ιατρικές ενδείξεις, εξήγησε ο νεφρολόγος στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο Queen Elizabeth Σωκράτης Στούμπος μιλώντας στο ΕΡΤnews, με αφορμή τη συζήτηση που έχει προκαλέσει η συγκεκριμένη θεραπευτική διαδικασία ύστερα από τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη.
Όπως ανέφερε, η πλασμαφαίρεση είναι μια εξειδικευμένη επεμβατική ιατρική πράξη, η οποία χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων παθήσεων, μεταξύ άλλων αυτοάνοσων, νευρολογικών και αιματολογικών νοσημάτων.
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, το αίμα του ασθενούς περνά μέσα από ειδικό μηχάνημα. Εκεί γίνεται διαχωρισμός του πλάσματος από τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος. Το πλάσμα απομακρύνεται και στη συνέχεια τα υπόλοιπα συστατικά επιστρέφουν στην κυκλοφορία του ασθενούς, μαζί με το υγρό αντικατάστασης που προβλέπεται ανάλογα με την περίπτωση.
Πρόκειται για διαδικασία που έχει συγκεκριμένες ενδείξεις και δεν αποτελεί μια γενική θεραπεία ευεξίας ή αναζωογόνησης.
Η πλασμαφαίρεση ως «θεραπεία» αντιγήρανσης
Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ενδιαφέρον για τη χρήση της πλασμαφαίρεσης σε εφαρμογές που σχετίζονται με την αντιγήρανση, την ευεξία και την «αποτοξίνωση».
Η θεωρία πίσω από αυτές τις εφαρμογές βασίζεται στην υπόθεση ότι η σύσταση του πλάσματος μεταβάλλεται με την ηλικία. Ορισμένες πρωτεΐνες και άλλοι παράγοντες που κυκλοφορούν στο αίμα μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου και, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη θεωρία, η απομάκρυνση του πλάσματος θα μπορούσε να επηρεάσει ορισμένους από αυτούς τους δείκτες.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον ειδικό, τα μέχρι σήμερα επιστημονικά δεδομένα δεν αποδεικνύουν ότι η διαδικασία μπορεί να επιβραδύνει τη γήρανση ή να προσφέρει ουσιαστικό όφελος σε υγιείς ανθρώπους.
Οι σχετικές μελέτες είναι περιορισμένες και αφορούν μικρό αριθμό συμμετεχόντων. Όπως ανέφερε, δύο από τις μεγαλύτερες μελέτες που εντόπισε περιλάμβαναν 41 και 42 άτομα αντίστοιχα. Στην πρώτη δεν διαπιστώθηκε ουσιαστική μεταβολή στους βιοδείκτες που σχετίζονται με τη γήρανση, ενώ στη δεύτερη οι αλλαγές που καταγράφηκαν ήταν παροδικές.
Οι προειδοποιήσεις για μη ιατρικές χρήσεις
Η χρήση της πλασμαφαίρεσης αποκλειστικά για αντιγήρανση, ευεξία ή «αποτοξίνωση» έχει προκαλέσει προβληματισμό και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Όπως αναφέρθηκε, το 2024 ο αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) εξέδωσε προειδοποίηση σχετικά με τη χρήση τέτοιων διαδικασιών για μη τεκμηριωμένους σκοπούς, επισημαίνοντας την απουσία αποδεδειγμένου κλινικού οφέλους.
Παράλληλα, η πλασμαφαίρεση δεν είναι μια διαδικασία χωρίς κινδύνους. Κατά τη διάρκειά της μπορεί να εμφανιστούν διαταραχές ηλεκτρολυτών, μεταβολές της αρτηριακής πίεσης και αιμοδυναμική αστάθεια, ενώ είναι δυνατό να παρουσιαστούν και καρδιακές αρρυθμίες.
Για τον λόγο αυτό, η πραγματοποίησή της προϋποθέτει κατάλληλη υποδομή, εξειδικευμένο προσωπικό και συνεχή παρακολούθηση του ασθενούς.
Σε ποιους ασθενείς εφαρμόζεται
Η πλασμαφαίρεση έχει καθιερωμένο ρόλο στην αντιμετώπιση συγκεκριμένων νοσημάτων. Σε ορισμένες αυτοάνοσες και νευρολογικές παθήσεις χρησιμοποιείται για την προσωρινή απομάκρυνση αντισωμάτων και άλλων παραγόντων από το πλάσμα του ασθενούς.
Στόχος δεν είναι απαραίτητα να αποτελέσει από μόνη της οριστική θεραπεία. Σε αρκετές περιπτώσεις χρησιμοποιείται προκειμένου να περιοριστεί προσωρινά η δράση της νόσου και να δοθεί χρόνος ώστε να χορηγηθούν άλλες θεραπείες, όπως ανοσοκατασταλτικές αγωγές.
Όπως εξήγησε ο ειδικός, ακόμη και στις περιπτώσεις όπου η πλασμαφαίρεση αποτελεί μέρος της θεραπευτικής αντιμετώπισης, το όφελος μπορεί να είναι προσωρινό. Ουσιαστικά, μπορεί να λειτουργήσει ως ένα «παράθυρο χρόνου» μέχρι να αρχίσει να δρα η βασική θεραπεία.
Πώς πραγματοποιείται σε νοσοκομειακό περιβάλλον
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται η συγκεκριμένη θεραπεία σε πανεπιστημιακό νοσοκομείο της Γλασκώβης.
Εκεί λειτουργεί εξειδικευμένη μονάδα πλασμαφαίρεσης με πέντε κλίνες. Όταν απαιτείται, χρησιμοποιούνται επίσης φορητά μηχανήματα, τα οποία μπορούν να μεταφερθούν σε άλλες νοσοκομειακές μονάδες.
Η μονάδα διαθέτει εξειδικευμένο αιματολόγο και ομάδα ειδικά εκπαιδευμένων νοσηλευτών, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την πραγματοποίηση και την παρακολούθηση της διαδικασίας.
Ο ασθενής βρίσκεται υπό συνεχή παρακολούθηση καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας. Ελέγχονται, μεταξύ άλλων, η αρτηριακή πίεση και οι σφίξεις, ενώ υπάρχει δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης σε περίπτωση επιπλοκής. Η ανάγκη για τέτοια παρακολούθηση, σύμφωνα με τον ειδικό, καταδεικνύει και τη σοβαρότητα της διαδικασίας.
Τι ισχύει για τις ιδιωτικές κλινικές στο Ηνωμένο Βασίλειο
Στη συζήτηση τέθηκε και το κατά πόσο η πλασμαφαίρεση προσφέρεται ιδιωτικά στο Ηνωμένο Βασίλειο για σκοπούς αντιγήρανσης ή ευεξίας.
Ο ειδικός ανέφερε ότι, από την έρευνα που έχει πραγματοποιήσει και τις επαφές που είχε με επαγγελματίες στο Λονδίνο, δεν εντόπισε ιδιωτικές κλινικές που να προσφέρουν τη συγκεκριμένη διαδικασία για τέτοιους σκοπούς.
Υπάρχουν, βέβαια, κλινικές που δραστηριοποιούνται στον χώρο της «ολιστικής ιατρικής» και της αντιγήρανσης. Η ύπαρξη τέτοιων δομών, όμως, δεν σημαίνει ότι παρέχουν και πλασμαφαίρεση.
Η συγκεκριμένη διαδικασία, όπως υπογραμμίστηκε, αποτελεί διαφορετική και σαφώς πιο εξειδικευμένη ιατρική πράξη.
«Δεν πίστευα ότι είχε γίνει πλασμαφαίρεση»
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική ήταν και η περιγραφή της πρώτης αντίδρασης του ειδικού όταν πληροφορήθηκε τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη. Όπως ανέφερε, αρχικά δεν πίστευε ότι είχε πραγματοποιηθεί πράγματι πλασμαφαίρεση. Υπέθεσε ότι μπορεί να είχε γίνει κάποια ενδοφλέβια χορήγηση βιταμινών ή άλλων υγρών και όχι μια τόσο εξειδικευμένη διαδικασία. Στη συνέχεια, όμως, επιβεβαιώθηκε ότι είχε χρησιμοποιηθεί μηχάνημα πλασμαφαίρεσης.
«Δεν το πίστευα», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας ως σοκαριστικό το γεγονός ότι κάποιος θα μπορούσε να απευθυνθεί σε ένα ιδιωτικό ιατρείο και να ζητήσει τη συγκεκριμένη διαδικασία για έναν σκοπό διαφορετικό από τις καθιερωμένες ιατρικές ενδείξεις.
Το ζήτημα, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν περιορίζεται επομένως μόνο στο αν ένας χώρος διαθέτει άδεια λειτουργίας, αλλά αφορά και την ένδειξη για την οποία πραγματοποιείται η πλασμαφαίρεση, την επιστημονική τεκμηρίωση της χρήσης της και τις προϋποθέσεις ασφαλούς διενέργειάς της.
