Η κυβέρνηση του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την Τετάρτη (29/7) ότι προχωρά στην άμεση αποδέσμευση 600 εκατομμυρίων δολαρίων για προγράμματα εμβολιασμού παιδιών στις φτωχότερες χώρες του κόσμου. Η κίνηση αυτή έρχεται μετά την προσωρινή δέσμευση των κονδυλίων, η οποία είχε προκληθεί από ανησυχίες για την ασφάλεια των εμβολίων που εξέφρασε ο Υπουργός Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ, Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ. Τα χρήματα είχαν ήδη εγκριθεί από το Κογκρέσο και, σύμφωνα με το Reuters, θα μεταφερθούν στην Gavi, την παγκόσμια συμμαχία με έδρα τη Γενεύη που στηρίζει χώρες χαμηλού εισοδήματος στην προμήθεια παιδικών εμβολίων για ασθένειες όπως η ιλαρά και η διφθερίτιδα.
Η εξέλιξη θεωρείται κομβική για τη συνέχεια κρίσιμων προγραμμάτων δημόσιας υγείας, σε μια περίοδο όπου οι ανάγκες παραμένουν μεγάλες και οι διεθνείς χρηματοδοτήσεις συχνά πιέζονται. Η αμερικανική συνεισφορά δεν αφορά μόνο έναν αριθμό στον προϋπολογισμό: για πολλές χώρες λειτουργεί ως εγγύηση συνέχειας, σταθερότητας και έγκαιρης πρόσβασης σε εμβόλια που προλαμβάνουν σοβαρές, και συχνά θανατηφόρες, λοιμώξεις.
Αποδέσμευση 600 εκατομμυρίων δολαρίων για τον εμβολιασμό παιδιών στις φτωχότερες χώρες
Το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι η απόφαση για την αποδέσμευση των κεφαλαίων συνδέεται με δεσμεύσεις που ανέλαβε η Gavi, με στόχο να αντιμετωπιστούν συγκεκριμένες ανησυχίες που διατυπώθηκαν από την Ουάσινγκτον. Στην καρδιά των διαπραγματεύσεων βρέθηκε η θιμεροσάλη, ένα συντηρητικό με βάση τον υδράργυρο, το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί σε ορισμένα εμβόλια για λόγους ασφάλειας και συντήρησης, ειδικά σε πολυδόσιες συσκευασίες.
Σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, η Gavi δεσμεύτηκε να επιταχύνει τη μετάβαση από τα εμβόλια που περιέχουν θιμεροσάλη σε εναλλακτικές λύσεις χωρίς την ένωση αυτή. Παράλληλα, έγινε λόγος για επέκταση της πρόσβασης σε εμβόλια χωρίς υδράργυρο, αλλά και για εφαρμογή μεταρρυθμίσεων που θα ενισχύουν τη διαφάνεια, την αξιολόγηση και τη λογοδοσία του οργανισμού.
Η Διευθύνουσα Σύμβουλος της Gavi, Σάνια Νιστάρ, είχε δηλώσει ήδη από τον Μάιο ότι η συμμαχία καταργεί σταδιακά τα εμβόλια που περιέχουν το συγκεκριμένο συντηρητικό, μετά από την κριτική που διατύπωσε ο Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ. Έτσι, η αποδέσμευση των 600 εκατομμυρίων δολαρίων παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα μιας συμφωνίας που συνδυάζει χρηματοδότηση με συγκεκριμένες προϋποθέσεις αλλαγών.
Οι ανησυχίες για τη θιμεροσάλη και τι λέει η επιστήμη
Τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, ορισμένες ομάδες κατά των εμβολίων ισχυρίζονται ότι η θιμεροσάλη συνδέεται με αυτισμό και άλλες νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Ωστόσο, όπως έχει καταγραφεί σε πληθώρα επιστημονικών μελετών, δεν έχει βρεθεί σύνδεση ανάμεσα στη χρήση της θιμεροσάλης και τέτοιων παθήσεων. Παρ’ όλα αυτά, το ζήτημα συχνά επανέρχεται στον δημόσιο διάλογο, επηρεάζοντας πολιτικές αποφάσεις και τον τρόπο με τον οποίο κυβερνήσεις και οργανισμοί παρουσιάζουν τις επιλογές τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, η δέσμευση για σταδιακή κατάργηση της θιμεροσάλης αποκτά διπλή σημασία: από τη μία, επιχειρεί να μειώσει την πολιτική τριβή γύρω από ένα αμφιλεγόμενο θέμα· από την άλλη, στοχεύει να διασφαλίσει ότι τα προγράμματα εμβολιασμού δεν θα επιβραδυνθούν εξαιτίας χρηματοδοτικών ή επικοινωνιακών εμποδίων.
Η σχέση των ΗΠΑ με την Gavi και οι όροι για το μέλλον
Τον Ιούνιο του 2025, ο Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ, γνωστός για τον σκεπτικισμό του απέναντι στα εμβόλια, είχε ανακοινώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα παρέχουν πλέον ετήσια χρηματοδότηση στην Gavi, η οποία εκτιμάται σε περίπου 300 εκατομμύρια δολάρια. Είχε υποστηρίξει ότι η συμμαχία αγνοούσε ζητήματα ασφάλειας, χωρίς ωστόσο να παρουσιάσει στοιχεία που να τεκμηριώνουν τους ισχυρισμούς αυτούς.
Αργότερα, ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι είναι ώρα οι ΗΠΑ να επαναλάβουν τη συνεργασία τους με τη Gavi, επικαλούμενος τόσο ανησυχίες που διατυπώθηκαν στο Κογκρέσο όσο και ευρύτερους αμερικανικούς στόχους στον τομέα της παγκόσμιας υγείας. Το Υπουργείο Εξωτερικών σημείωσε επίσης ότι η Ουάσινγκτον σκοπεύει να επαναλάβει τη θέση της στο διοικητικό συμβούλιο του οργανισμού και ότι οποιαδήποτε μελλοντική χρηματοδότηση θα συνδέεται με αποδεδειγμένη απόδοση, μεγαλύτερη διαφάνεια και εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που έχουν αναληφθεί.
Γιατί τα 600 εκατομμύρια δολάρια έχουν πρακτικό αντίκτυπο
Πριν από την αναστολή της αμερικανικής συνεισφοράς, οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλυπταν περίπου το 13% του προϋπολογισμού της Gavi. Η απουσία αυτών των πόρων, σε συνδυασμό με μειώσεις χρηματοδότησης από άλλες ανεπτυγμένες χώρες, οδήγησε τη συμμαχία σε κινήσεις περιορισμού δαπανών, ώστε να διατηρήσει ενεργά τα πιο κρίσιμα προγράμματα στις περιοχές με τις μεγαλύτερες ανάγκες.
Σε χώρες με εύθραυστα συστήματα υγείας, ακόμη και μια βραχεία διακοπή χρηματοδότησης μπορεί να σημαίνει καθυστερήσεις σε προμήθειες, δυσκολίες στην ψυχρή αλυσίδα, περιορισμό εκστρατειών ενημέρωσης και, τελικά, περισσότερα παιδιά εκτεθειμένα σε νοσήματα που προλαμβάνονται. Η αποδέσμευση των 600 εκατομμυρίων δολαρίων για τον εμβολιασμό παιδιών στις φτωχότερες χώρες λειτουργεί, επομένως, ως άμεση «ανάσα» για τη συνέχεια των δράσεων, αλλά και ως μήνυμα ότι η συνεργασία μπορεί να αποκατασταθεί όταν υπάρχουν δεσμεύσεις και συγκεκριμένα βήματα.
Συνολικά, η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να αποδεσμεύσει 600 εκατομμύρια δολάρια για τον εμβολιασμό παιδιών στις φτωχότερες χώρες επαναφέρει στο προσκήνιο τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη δημόσια πολιτική, την επιστημονική τεκμηρίωση και τη διεθνή συνεργασία. Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν οι μεταρρυθμίσεις που ζητούν οι ΗΠΑ θα εφαρμοστούν με μετρήσιμα αποτελέσματα και αν η χρηματοδότηση θα σταθεροποιηθεί, ώστε οι πιο ευάλωτες κοινότητες να συνεχίσουν να έχουν πρόσβαση σε σωτήρια παιδικά εμβόλια.
