Η μακροζωία δεν κρίνεται μόνο από τον αριθμό των χρόνων που ζούμε, αλλά κυρίως από την ποιότητα αυτών των χρόνων. Το ζητούμενο είναι να παραμένουμε υγιείς, λειτουργικοί και αυτόνομοι όσο μεγαλώνουμε, διατηρώντας τη δυνατότητα να κινούμαστε, να επικοινωνούμε και να συμμετέχουμε ενεργά στην καθημερινότητα. Η κίνηση, ο ύπνος και οι ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν βασικούς πυλώνες αυτής της προσπάθειας, μαζί με την ισορροπημένη διατροφή, την πρόληψη και τη σωστή διαχείριση του στρες.
Όπως επισήμανε στο ΕΡΤnews η ιδρύτρια του Ελληνικού Ινστιτούτου για την Υγιή Μακροζωία, γιατρός και διδάκτωρ Δημόσιας Υγείας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, Εύη Χατζηανδρέου, στόχος της σύγχρονης ιατρικής δεν είναι απλώς να παρατείνει το προσδόκιμο ζωής. Εξίσου σημαντικό είναι να περιορίσει τα χρόνια που οι άνθρωποι ζουν με προβλήματα υγείας και να διατηρήσει την αυτονομία τους σε προχωρημένη ηλικία.
«Μπορέσαμε και καθυστερήσαμε τον θάνατο, αλλά δεν καθυστερούμε τη φθορά», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι το ιδανικό είναι οι άνθρωποι να φτάνουν στα 85 ή στα 90 τους χρόνια και να μπορούν να μετακινούνται, να διατηρούν τις φιλίες τους και να συμμετέχουν ενεργά στη ζωή.
Η κίνηση και η μυϊκή δύναμη προστατεύουν την ανεξαρτησία
Η σωματική δραστηριότητα είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που συνδέονται με την υγιή γήρανση. Δεν είναι απαραίτητο κάποιος να ξεκινήσει με έντονη γυμναστική ή απαιτητικές προπονήσεις. Ακόμη και απλές μορφές καθημερινής κίνησης, όπως το περπάτημα, οι σκάλες, οι δουλειές του σπιτιού ή η ήπια ποδηλασία, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διατήρηση της υγείας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η φροντίδα του μυϊκού συστήματος. Η μυϊκή δύναμη δεν σχετίζεται μόνο με την ικανότητα να σηκώνεται κάποιος από μια καρέκλα, να ανεβαίνει σκάλες ή να μεταφέρει αντικείμενα. Συνδέεται επίσης με την ισορροπία, τη μείωση του κινδύνου πτώσεων, τη διατήρηση της αυτονομίας και, σύμφωνα με την ειδικό, τη γνωστική υγεία.
Η σταδιακή ενσωμάτωση ασκήσεων ενδυνάμωσης στην καθημερινότητα μπορεί να βοηθήσει σημαντικά, πάντα με βάση την ηλικία, τη φυσική κατάσταση και τις οδηγίες ενός επαγγελματία υγείας. Παράλληλα, χρήσιμο είναι να παρακολουθούνται βασικοί δείκτες, όπως το σάκχαρο, τα λιπίδια και η περίμετρος της μέσης. Η κατανομή του λίπους στο σώμα και η αναλογία μέσης προς γοφούς προσφέρουν επιπλέον πληροφορίες για τον κίνδυνο εμφάνισης μεταβολικών νοσημάτων.
Η κίνηση, ο ύπνος και οι ανθρώπινες σχέσεις ως βάση της υγιούς γήρανσης
Ο ποιοτικός ύπνος είναι ένας ακόμη παράγοντας που συχνά υποτιμάται. Κατά τη διάρκεια του ύπνου, ο οργανισμός επιδιορθώνει και ανανεώνει τα κύτταρα, ρυθμίζει ορμονικές και μεταβολικές λειτουργίες και ενισχύει τη μνήμη. Ορισμένες φάσεις του ύπνου συμβάλλουν, επίσης, στην απομάκρυνση μεταβολικών προϊόντων από τον εγκέφαλο.
Για τους περισσότερους ενήλικες, οι έξι έως οκτώ ώρες ύπνου αποτελούν ένα ενδεικτικό εύρος, αν και οι ανάγκες διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Εκτός από τη διάρκεια, ιδιαίτερη σημασία έχει η σταθερότητα. Η προσπάθεια για σταθερή ώρα κατάκλισης και αφύπνισης βοηθά το βιολογικό ρολόι να λειτουργεί πιο ομαλά. Ένα ήρεμο περιβάλλον, η περιορισμένη χρήση οθονών πριν από τον ύπνο και η αποφυγή βαριών γευμάτων ή υπερβολικής καφεΐνης αργά το βράδυ μπορούν επίσης να βελτιώσουν την ποιότητα της ξεκούρασης.
Η διατροφή συμπληρώνει αυτούς τους πυλώνες. Η προτεραιότητα σε πραγματικές, όσο το δυνατόν λιγότερο επεξεργασμένες τροφές, όπως λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ψάρια, ξηροί καρποί και δημητριακά ολικής άλεσης, μπορεί να στηρίξει τη λειτουργία του οργανισμού. Αντίθετα, καλό είναι να περιορίζονται τα προϊόντα με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, αλάτι, κορεσμένα λιπαρά και πρόσθετα.
Στις βασικές επιλογές προστασίας της υγείας περιλαμβάνονται, επίσης, η αποφυγή του καπνίσματος και του ατμίσματος, καθώς και η αποφυγή της κατάχρησης αλκοόλ. Η διαχείριση του στρες είναι εξίσου σημαντική. Πρόκειται για δεξιότητα που καλλιεργείται με συστηματική εξάσκηση, επαρκή ξεκούραση, σωματική δραστηριότητα, αναπνοές, δημιουργικές ασχολίες και ουσιαστική επικοινωνία.
Η κοινωνικότητα συνδέεται με τη μακροζωία
Οι ανθρώπινες σχέσεις επηρεάζουν άμεσα τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία. Η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά έχουν συνδεθεί με αυξημένους κινδύνους για την υγεία, ιδιαίτερα στους μεγαλύτερους ανθρώπους που ζουν μόνοι.
Η διατήρηση επαφών με φίλους και συγγενείς, η δημιουργία νέων γνωριμιών και η συμμετοχή σε ομάδες ή δραστηριότητες μπορούν να προσφέρουν στήριξη, χαρά και αίσθηση του ανήκειν. Τα Κέντρα Ανοικτής Προστασίας Ηλικιωμένων (ΚΑΠΗ), οι πολιτιστικοί σύλλογοι, οι ομάδες άσκησης και ο εθελοντισμός μπορούν να λειτουργήσουν ως σημαντικοί χώροι επικοινωνίας και ενεργού συμμετοχής.
Επικαλούμενη τη μακροχρόνια έρευνα του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, η ειδικός επισήμανε ότι η ποιότητα των σχέσεων αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη διατήρηση της λειτουργικότητας σε μεγάλη ηλικία. Δεν έχει σημασία μόνο ο αριθμός των κοινωνικών επαφών, αλλά και το κατά πόσο αυτές προσφέρουν εμπιστοσύνη, ασφάλεια και ουσιαστική σύνδεση.
Ένας προσωπικός στόχος και μικρές καθημερινές συνήθειες
Η ύπαρξη ενός προσωπικού στόχου μπορεί να αποτελέσει ισχυρό κίνητρο για μια πιο ενεργή ζωή. Ο στόχος αυτός μπορεί να είναι ο εθελοντισμός, η φροντίδα ενός κατοικίδιου ή των φυτών, μια δημιουργική δραστηριότητα ή η τακτική επαφή με φίλους. Το σημαντικό είναι να υπάρχει κάτι που κινητοποιεί τον άνθρωπο και του δίνει έναν λόγο να σηκώνεται κάθε πρωί από το κρεβάτι.
Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν χρειάζεται να συνοδεύονται από στερήσεις ή αυστηρούς κανόνες. Μικρά και ρεαλιστικά βήματα, όταν επαναλαμβάνονται με συνέπεια, μπορούν σταδιακά να μετατραπούν σε σταθερές συνήθειες. Δέκα λεπτά περπάτημα, ένα σπιτικό γεύμα, μια τηλεφωνική επικοινωνία ή μια σταθερή ώρα ύπνου μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστικές επενδύσεις στην υγεία.
Τέλος, απαραίτητη είναι η πρόληψη μέσω των εξετάσεων που αντιστοιχούν στο φύλο, την ηλικία και το ατομικό ιστορικό. Η έγκαιρη αναγνώριση παραγόντων κινδύνου επιτρέπει την κατάλληλη παρέμβαση και προστατεύει τη μελλοντική υγεία.
Η κίνηση, ο ύπνος και οι ανθρώπινες σχέσεις δεν είναι απομονωμένες επιλογές, αλλά αλληλένδετα στοιχεία μιας ζωής με περισσότερη ενέργεια, ανεξαρτησία και νόημα. Η υγιής γήρανση χτίζεται καθημερινά, μέσα από απλές πράξεις που, με τον χρόνο, μπορούν να κάνουν τη μεγάλη διαφορά.
