Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος χαιρετίζει με ιδιαίτερη ικανοποίηση τη συμφωνία για τον επαναπατρισμό 48 ιερών κειμηλίων από τη Βουλγαρία, τα οποία είχαν αφαιρεθεί από εκκλησιαστικούς και μοναστηριακούς χώρους της Ανατολικής Μακεδονίας κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Η επιστροφή τους στην Ελλάδα, ύστερα από περισσότερο από έναν αιώνα και μετά από πολυετείς, επίπονες διαπραγματεύσεις, αποτελεί σημαντική εξέλιξη για την αποκατάσταση της ιστορικής μνήμης και την προστασία της θρησκευτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.
Τα κειμήλια προέρχονται από την Ιερά Μονή της Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, καθώς και από την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Πρόκειται για αντικείμενα ανεκτίμητης πνευματικής, ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας, τα οποία συνδέονται άρρηκτα με την παράδοση, τη λατρευτική ζωή και την ιστορική πορεία των τοπικών κοινωνιών.
Ο επαναπατρισμός κειμηλίων ως αποκατάσταση της ιστορικής μνήμης
Η συμφωνία επιστροφής των 48 ιερών κειμηλίων επισφραγίστηκε με την υπογραφή Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ της υπουργού Πολιτισμού της Ελλάδας, Λίνας Μενδώνη, και του υπουργού Πολιτισμού της Βουλγαρίας, Εφτίμ Μιλόσεφ. Το Μνημόνιο υπογράφηκε την Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου και σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα συνεργασίας ανάμεσα στις δύο χώρες για την αντιμετώπιση ζητημάτων που αφορούν την παράνομη διακίνηση και την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών.
Η Ιερά Σύνοδος εκφράζει την ελπίδα και την ευχή το συγκεκριμένο Μνημόνιο να αποτελέσει μόνο την απαρχή μιας ευρύτερης διαδικασίας. Όπως επισημαίνει, υπάρχουν και άλλα εκκλησιαστικά κειμήλια που αφαιρέθηκαν από Ιερούς Ναούς, Ιερές Μονές και άλλους θρησκευτικούς χώρους της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης. Για τον λόγο αυτό, η Εκκλησία της Ελλάδος προσδοκά την επίτευξη πρόσθετων συμφωνιών, ώστε να επιστρέψουν σταδιακά στην πατρίδα τους όλα τα αντικείμενα που αποτελούν μέρος της εθνικής και εκκλησιαστικής κληρονομιάς.
Η επιστροφή των κειμηλίων δεν έχει μόνο υλική διάσταση. Κάθε αντικείμενο κουβαλά τη μνήμη των ανθρώπων και των κοινοτήτων που το δημιούργησαν, το διαφύλαξαν και το ενέταξαν στη λατρευτική τους ζωή. Η επανένταξή τους στον φυσικό τους χώρο αποτελεί πράξη ιστορικής δικαιοσύνης και αποκατάστασης μιας εκκρεμότητας που παρέμενε ανοιχτή για πολλές δεκαετίες.
Συνεργασία Πολιτείας και Εκκλησίας
Η Ιερά Σύνοδος χαρακτηρίζει την εξέλιξη σημαντική επιτυχία για την Ελλάδα, υπογραμμίζοντας παράλληλα τη σταθερή συναντίληψη και τη διαρκή συνέργεια μεταξύ Πολιτείας και Εκκλησίας. Η κοινή προσπάθεια για την επιστροφή των ιερών κειμηλίων αποδεικνύει ότι η συνεργασία των αρμόδιων φορέων μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην επίτευξη εθνικών στόχων.
Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς απαιτεί συντονισμό, τεκμηρίωση και μακροχρόνιο σχεδιασμό. Στην περίπτωση των συγκεκριμένων κειμηλίων, οι προσπάθειες βασίστηκαν σε έρευνα, ιστορικά στοιχεία και επίμονες διαπραγματεύσεις. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τη σημασία της θεσμικής συνεργασίας, αλλά και της διαρκούς διεκδίκησης για την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας.
Η Ιερά Σύνοδος εκφράζει τα θερμά της συγχαρητήρια προς τον μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτης κ. Θεολόγο και τον μητροπολίτη Δράμας κ. Δωρόθεο για τη συμβολή τους στην προσπάθεια επιστροφής του εθνικού, θρησκευτικού και πολιτιστικού πλούτου της χώρας. Η συμβολή των τοπικών εκκλησιαστικών φορέων υπήρξε καθοριστική, καθώς διατήρησαν ζωντανό το ενδιαφέρον για την υπόθεση και εργάστηκαν συστηματικά για την τεκμηρίωση και την ανάδειξή της.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον μακαριστό μητροπολίτη Δράμας κυρό Παύλο, ο οποίος χαρακτηρίζεται αρχιτέκτονας και πρωτεργάτης του όλου εγχειρήματος. Η Ιερά Σύνοδος τον μνημονεύει με συγκίνηση, αναγνωρίζοντας την καθοριστική συμβολή του στην προσπάθεια εντοπισμού και επιστροφής των κειμηλίων.
Ο επαναπατρισμός κειμηλίων από τη Βουλγαρία αποτελεί, επομένως, ένα γεγονός με βαθύ συμβολισμό και ουσιαστική σημασία. Δεν αποκαθιστά μόνο την κατοχή πολύτιμων αντικειμένων, αλλά επανασυνδέει την Εκκλησία και την κοινωνία με ένα κομμάτι της ιστορίας τους. Η Ιερά Σύνοδος ευελπιστεί ότι η συμφωνία θα ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή και άλλων εκκλησιαστικών θησαυρών, ενισχύοντας την προστασία της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και επιβεβαιώνοντας τη σημασία της συνεργασίας Πολιτείας και Εκκλησίας.
