Νέα ανησυχία προκαλεί στην Ευρώπη η εικόνα στην αγορά φυσικού αερίου, καθώς τα αποθέματα φυσικού αερίου παραμένουν χαμηλά όσο πλησιάζει ο χειμώνας και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή εντείνει την αβεβαιότητα για τις εισαγωγές, τις θαλάσσιες μεταφορές και τις τιμές. Τέσσερα χρόνια μετά την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ήπειρος βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με ένα δύσκολο παζλ ενεργειακής ασφάλειας: υψηλή μεταβλητότητα, γεωπολιτικό ρίσκο και μια αγορά που μπορεί να «σφίξει» απότομα αν κάτι πάει στραβά.
Το φυσικό αέριο εξακολουθεί να είναι κρίσιμο καύσιμο για τη βιομηχανία, τη θέρμανση κτιρίων και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Παρότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μειώσει την εξάρτηση από τη Ρωσία και έχει ενισχύσει τις εναλλακτικές προμήθειες, τα αποθέματα φυσικού αερίου λειτουργούν ως το βασικό «μαξιλάρι» για τις μέρες που η ζήτηση κορυφώνεται και οι εισαγωγές δεν επαρκούν.
Τα αποθέματα φυσικού αερίου παραμένουν χαμηλά
Υπό κανονικές συνθήκες, οι θερινοί μήνες είναι η περίοδος κατά την οποία οι ευρωπαϊκές χώρες αυξάνουν συστηματικά τα αποθέματα φυσικού αερίου, εκμεταλλευόμενες τις συνήθως χαμηλότερες τιμές σε σχέση με τον χειμώνα. Η πρακτική αυτή δεν είναι απλώς οικονομική επιλογή· αποτελεί βασικό κανόνα διαχείρισης κινδύνου, ώστε το σύστημα να μπει στον χειμώνα με υψηλή πληρότητα και επαρκή «αντοχή» σε απρόβλεπτες διακοπές.
Φέτος, όμως, η αναπλήρωση εξελίσσεται πιο αργά από ό,τι θα περίμενε η αγορά. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Gas Infrastructure Europe, η πληρότητα των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου κινείται περίπου στο 58%, επίπεδο που δεν είχε καταγραφεί τέτοια περίοδο από το 2021. Για λόγους σύγκρισης, τα προηγούμενα χρόνια το μέσο επίπεδο το καλοκαίρι βρισκόταν συχνά μεταξύ 75% και 80%. Αυτή η απόκλιση δεν σημαίνει αυτομάτως κρίση, αλλά αυξάνει την πίεση χρόνου: όσο πιο αργά γεμίζουν οι αποθήκες, τόσο λιγότερα περιθώρια υπάρχουν να απορροφηθεί ένα σοκ στις εισαγωγές ή μια αιφνίδια άνοδος της ζήτησης.
Γιατί καθυστέρησαν οι αγορές και η αποθήκευση
Η σημερινή εικόνα οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων που αλληλεπιδρούν. Πρώτον, η Ευρωπαϊκή Ένωση έκλεισε τον προηγούμενο χειμώνα με τα αποθέματά της κοντά στο 28%, χαμηλότερα από τα επίπεδα των δύο προηγούμενων ετών. Με απλά λόγια, ξεκίνησε την «σεζόν αποθήκευσης» από χαμηλότερη βάση.
Δεύτερον, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει αυξήσει το γεωπολιτικό ρίσκο σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς. Σημαντικές ποσότητες LNG από χώρες όπως το Κατάρ διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ένα σημείο-κλειδί για την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Ακόμη και χωρίς άμεση διακοπή ροών, η αβεβαιότητα μπορεί να ανεβάσει το κόστος μεταφοράς, να αλλάξει δρομολόγια, να καθυστερήσει φορτία και να αυξήσει τα ασφάλιστρα κινδύνου.
Τρίτον, ένα μέρος της αγοράς επέλεξε να «περιμένει». Σύμφωνα με αναλύσεις της Kpler, αρκετοί ευρωπαίοι αγοραστές εκτιμούσαν ότι οι τιμές θα υποχωρούσαν αργότερα και έτσι καθυστέρησαν αγορές για την αναπλήρωση των αποθεμάτων φυσικού αερίου. Όταν, όμως, οι τιμές δεν ακολουθούν το αναμενόμενο μοτίβο ή όταν το ρίσκο αυξάνεται, αυτή η στρατηγική μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ: η αποθήκευση γίνεται ακριβότερη και ο χρόνος λιγοστεύει.
Οι Βρυξέλλες δεν βλέπουν άμεσο κίνδυνο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται καθησυχαστική, υποστηρίζοντας ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει άμεση απειλή για την ασφάλεια εφοδιασμού ενόψει χειμώνα. Οι Βρυξέλλες τονίζουν ότι η κατάσταση δεν είναι ίδια με το 2022, όταν η κρίση κορυφώθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η Ευρώπη έτρεχε να αντικαταστήσει μεγάλες ροές αγωγών σε χρόνο-ρεκόρ.
Σήμερα, η Ευρώπη έχει αυξήσει αισθητά τη δυνατότητα εισαγωγών LNG μέσω πλοίων και έχει μειώσει την εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο. Παράλληλα, η ζήτηση φυσικού αερίου στην Ε.Ε. εκτιμάται ότι είναι μειωμένη κατά περίπου 17% σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα. Η Κομισιόν θεωρεί τεχνικά εφικτή την επίτευξη πληρότητας αποθηκών στο 80%, επίπεδο που κρίνει επαρκές για την κάλυψη των αναγκών.
Αυξημένοι κίνδυνοι και μια αγορά ευάλωτη σε νέα σοκ
Παρά τις διαβεβαιώσεις, αρκετοί αναλυτές παραμένουν επιφυλακτικοί, καθώς η αγορά φυσικού αερίου είναι διεθνοποιημένη και ανταγωνιστική. Η μειωμένη διαθεσιμότητα LNG από τη Μέση Ανατολή ή οποιαδήποτε νέα ένταση που θα επηρεάσει τη ναυσιπλοΐα μπορεί να περιορίσει την προσφορά ακριβώς τη στιγμή που η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερα φορτία για να ανεβάσει τα αποθέματα φυσικού αερίου.
Επιπλέον, η Νορβηγία είναι από τους σημαντικότερους προμηθευτές φυσικού αερίου για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ένα τεχνικό πρόβλημα, μια καθυστέρηση συντήρησης ή μια απρόβλεπτη μείωση ροών θα μπορούσε να επιβαρύνει την ισορροπία της αγοράς. Αντίστοιχα, πιθανές διακοπές στις αμερικανικές εξαγωγές LNG —λόγω ακραίου ψύχους, τυφώνων ή έκτακτων εργασιών συντήρησης— μπορούν να «σφίξουν» την παγκόσμια προσφορά και να οδηγήσουν σε ανατιμήσεις.
Κομβικό παραμένει και το σημείο των Στενών του Ορμούζ: ενδεχόμενες δυσκολίες στις εξαγωγές LNG από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για νέα άνοδο των ευρωπαϊκών τιμών. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Kpler, η ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς αναμένεται να παραμείνει σε υψηλά επίπεδα το υπόλοιπο του έτους, με μέσο όρο μεταξύ 55 και 62 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Κρίσιμος παράγοντας ο καιρός και η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας
Η τελική εικόνα για την επάρκεια θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από τον καιρό. Ένας ψυχρός χειμώνας αυξάνει απότομα τη ζήτηση για θέρμανση και πιέζει τα αποθέματα φυσικού αερίου. Παράλληλα, η παραγωγή από αιολικά πάρκα μπορεί να μειώσει ή να αυξήσει την ανάγκη για αεριοκίνητη ηλεκτροπαραγωγή, ανάλογα με το πόσο «ανεμίζει» σε κρίσιμες περιόδους. Αν οι θερμοκρασίες πέσουν έντονα, οι άνεμοι είναι ασθενείς και προκύψει ταυτόχρονα κάποιο πρόβλημα στις εισαγωγές, το σύστημα μπορεί να βρεθεί υπό πίεση.
Σε ένα τέτοιο δυσμενές σενάριο, δεν αποκλείεται να επανέλθει στο τραπέζι η συζήτηση για περιοριστικά μέτρα ή έκτακτες παρεμβάσεις, όπως είχε συμβεί στην κρίση του 2022. Η διαφορά είναι ότι σήμερα η Ευρώπη διαθέτει περισσότερα εργαλεία και εναλλακτικές πηγές, όμως η χαμηλότερη αφετηρία στα αποθέματα φυσικού αερίου μειώνει τα περιθώρια εφησυχασμού.
Καθώς ο χειμώνας πλησιάζει, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να αυξηθούν τα αποθέματα φυσικού αερίου, αλλά να γίνει αυτό με τρόπο που να περιορίζει την έκθεση σε γεωπολιτικές αναταράξεις και σε αιφνίδιες ανατιμήσεις. Η ταχύτητα πλήρωσης, η σταθερότητα των εισαγωγών LNG και ο καιρός θα καθορίσουν αν η Ευρώπη θα περάσει μια ακόμη δύσκολη ενεργειακή περίοδο με ελεγχόμενους κραδασμούς ή αν η συζήτηση για την ασφάλεια εφοδιασμού θα επανέλθει πιο επιτακτικά από ποτέ.
