Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) εμφανίζονται έτοιμοι να προχωρήσουν σε νέα αύξηση επιτοκίων τον Σεπτέμβριο, επιχειρώντας να περιορίσουν τις πληθωριστικές πιέσεις που εντείνονται από την ενεργειακή αναταραχή και τις παρενέργειες του πολέμου στο Ιράν. Ωστόσο, το μήνυμα που εκπέμπεται μέχρι στιγμής δεν παραπέμπει σε έναν νέο, παρατεταμένο κύκλο σύσφιξης. Αντίθετα, η ΕΚΤ φαίνεται να «ζυγίζει» μια στοχευμένη κίνηση, με βασικό στόχο να προστατεύσει τη σταθερότητα των τιμών χωρίς να προκαλέσει υπερβολικό φρενάρισμα στην οικονομία της ευρωζώνης.
Η τελευταία κίνηση της κεντρικής τράπεζας, τον Ιούνιο, ήταν η πρώτη αύξηση στο κόστος δανεισμού μετά από σχεδόν τρία χρόνια: +0,25%, που έφερε το βασικό επιτόκιο του ευρώ στο 2,25%. Η απόφαση εκείνη ερμηνεύτηκε ως προληπτική άμυνα απέναντι στον κίνδυνο να «περάσει» το ενεργειακό σοκ σε πιο επίμονο πληθωρισμό, μέσω των τιμών και των προσδοκιών. Σήμερα, με τον πληθωρισμό να κινείται κοντά στο 3% και το γεωπολιτικό ρίσκο να παραμένει αυξημένο, στο τραπέζι βρίσκεται ένα ακόμη βήμα: αύξηση επιτοκίων στο 2,50%.
Η ΕΚΤ ετοιμάζεται για αύξηση επιτοκίων: τι αλλάζει τον Σεπτέμβριο
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που αποδίδονται σε πηγές με γνώση των συζητήσεων, η ΕΚΤ θεωρεί πως οι τρέχουσες συνθήκες δικαιολογούν μια δεύτερη αύξηση επιτοκίων μέσα σε λίγους μήνες. Η κεντρική τράπεζα έχει έναν διπλό στόχο: να αποτρέψει την αναζωπύρωση του πληθωρισμού και, ταυτόχρονα, να μην πυροδοτήσει μια αχρείαστη επιβάρυνση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η αύξηση επιτοκίων που εξετάζεται δεν θα αποτελούσε «έκπληξη». Είχε ήδη συμπεριληφθεί στα σενάρια των οικονομικών προβλέψεων που παρουσιάστηκαν τον Ιούνιο, γεγονός που δείχνει ότι η ΕΚΤ έχει προετοιμάσει την αγορά για αυτή την πιθανότητα. Σε επίπεδο επικοινωνίας, μια τέτοια κίνηση λειτουργεί και ως σήμα αποφασιστικότητας: η κεντρική τράπεζα δεν θέλει να επαναληφθεί μια βίαιη, αυτοτροφοδοτούμενη κρίση πληθωρισμού, όπως εκείνη που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Ενέργεια και πληθωρισμός: οι παράγοντες πίεσης
Η κλιμάκωση των τιμών σε βασικές ενεργειακές πρώτες ύλες παραμένει ο κυριότερος μοχλός ανησυχίας. Οι αυξήσεις στο φυσικό αέριο, ένα κρίσιμο καύσιμο για μια ευρωζώνη που εισάγει σημαντικό μέρος της ενέργειάς της, ενδέχεται να περάσουν εκ νέου στο κόστος παραγωγής και, τελικά, στις τελικές τιμές. Παράλληλα, οι υψηλές τιμές της βενζίνης στα πρατήρια λειτουργούν άμεσα και ψυχολογικά: επηρεάζουν τον οικογενειακό προϋπολογισμό, την κατανάλωση και τις προσδοκίες για το πού θα κινηθούν οι τιμές τους επόμενους μήνες.
Η ΕΚΤ παρακολουθεί προσεκτικά όχι μόνο τον «τίτλο» του πληθωρισμού, αλλά και το πώς αυτός διαχέεται στην οικονομία. Μια αύξηση επιτοκίων έχει νόημα, από τη σκοπιά της κεντρικής τράπεζας, όταν υπάρχει κίνδυνος οι προσωρινές αυξήσεις σε ενέργεια και μεταφορές να μετατραπούν σε πιο επίμονες αυξήσεις σε υπηρεσίες και ευρύτερα αγαθά.
Ανθεκτικότητα στην ευρωζώνη: γιατί η ΕΚΤ νιώθει μεγαλύτερη άνεση
Ένας ακόμη λόγος που ενισχύει το σενάριο για αύξηση επιτοκίων είναι η εικόνα ανθεκτικότητας της οικονομίας. Στοιχεία παραγωγής και επιχειρηματικές έρευνες υποδεικνύουν ότι η δραστηριότητα κινείται καλύτερα από ό,τι είχε αρχικά φοβηθεί η αγορά. Αυτό δίνει στην ΕΚΤ μεγαλύτερο περιθώριο να δράσει, καθώς η νομισματική σύσφιξη έχει πάντα κόστος: ακριβότερο χρήμα σημαίνει ακριβότερα δάνεια, πιο αυστηρές χρηματοδοτικές συνθήκες και συνήθως πιο συγκρατημένη ζήτηση.
Όταν όμως η ανάπτυξη δείχνει να κρατά, η κεντρική τράπεζα μπορεί να επιδιώξει πιο αποφασιστικά τον στόχο της σταθερότητας των τιμών, χωρίς να φαίνεται ότι «πιέζει» υπερβολικά την οικονομία προς ύφεση.
Γιατί δεν προεξοφλείται νέος κύκλος αυξήσεων
Παρά το αυξημένο ρίσκο στο ενεργειακό μέτωπο, οι μακροπρόθεσμες προσδοκίες για τον πληθωρισμό παραμένουν σε γενικές γραμμές ευθυγραμμισμένες με τον στόχο του 2% της ΕΚΤ. Αυτό είναι κρίσιμο: όταν οι προσδοκίες παραμένουν «αγκυροβολημένες», η κεντρική τράπεζα δεν πιέζεται να σηματοδοτήσει επιθετικές, επαναλαμβανόμενες αυξήσεις επιτοκίων.
Οι αγορές, ωστόσο, συνεχίζουν να τιμολογούν το ενδεχόμενο μίας ή δύο επιπλέον κινήσεων πέρα από τον Σεπτέμβριο. Η απόσταση ανάμεσα στην «προσδοκία της αγοράς» και στην «πρόθεση της ΕΚΤ» συχνά κρίνεται σε λεπτομέρειες: στα δεδομένα του πληθωρισμού, στη δυναμική των μισθών, αλλά και στο πόσο επίμονο θα αποδειχθεί το ενεργειακό σοκ.
Τα κρίσιμα δεδομένα πριν τις 9-10 Σεπτεμβρίου
Η εικόνα θα γίνει σαφέστερη με δύο σταθμούς. Πρώτον, τα στοιχεία πληθωρισμού για τον Αύγουστο, τα οποία αναμένεται να δώσουν την πιο πρόσφατη ένδειξη για το αν οι πιέσεις εντείνονται ή αποκλιμακώνονται. Δεύτερον, οι επικαιροποιημένες προβλέψεις του προσωπικού της ΕΚΤ, που θα παρουσιαστούν στη συνεδρίαση της 9ης-10ης Σεπτεμβρίου και θα ενσωματώνουν τις νέες παραμέτρους σε ενέργεια, ανάπτυξη και χρηματοπιστωτικές συνθήκες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΚΤ ετοιμάζεται για αύξηση επιτοκίων με στόχο να διατηρήσει τον έλεγχο του πληθωρισμού και να προστατεύσει την αξιοπιστία της, χωρίς να «δεσμευτεί» σε μια μακρά σειρά αυξήσεων. Το επόμενο βήμα μπορεί να είναι μικρό σε μέγεθος, αλλά μεγάλο σε σημασία: θα δείξει πόσο αποφασισμένη είναι η κεντρική τράπεζα να προλάβει μια νέα άνοδο των τιμών, καθώς η ευρωζώνη κινείται μέσα σε ένα περιβάλλον επίμονων γεωπολιτικών κινδύνων και ασταθών ενεργειακών αγορών.
