Χάρη στο ελκυστικό φορολογικό περιβάλλον, τη σταδιακή μείωση της γραφειοκρατίας και τη νέα εικόνα οικονομικής σταθερότητας, η Αθήνα εξελίσσεται σε έναν ολοένα πιο δημοφιλή προορισμό για στελέχη του χρηματοοικονομικού κέντρου του Λονδίνου. Μετά από χρόνια ύφεσης, αυστηρής λιτότητας και περιορισμένων επαγγελματικών ευκαιριών, η Ελλάδα επιχειρεί να προσελκύσει ξανά ανθρώπους και κεφάλαια που είχαν μετακινηθεί στο εξωτερικό.
Το Bloomberg περιγράφει αυτή την τάση ως μια σύγχρονη «Οδύσσεια», καθώς αρκετοί Έλληνες επαγγελματίες επιστρέφουν στην πατρίδα τους ύστερα από πολυετή καριέρα σε διεθνή χρηματοοικονομικά κέντρα. Ο Κωνσταντίνος Σαραφόπουλος, αναφερόμενος σε περίπου 120 στελέχη της Alpha Bank που έχουν εργαστεί σε περιοχές όπως το Canary Wharf του Λονδίνου και επέστρεψαν στην Ελλάδα, τους χαρακτηρίζει «Ιθακήσιους». Πρόκειται για ανθρώπους που ταξίδεψαν μακριά, απέκτησαν εμπειρία και τεχνογνωσία και τώρα επιλέγουν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους.
Η Αθήνα προσελκύει την οικονομική ελίτ του Λονδίνου
Δεν είναι, όμως, μόνο οι Έλληνες τραπεζίτες που στρέφονται προς την Αθήνα. Το ενδιαφέρον επεκτείνεται και σε σημαντικούς επενδυτές και διαχειριστές κεφαλαίων από τη Βρετανία. Ο δισεκατομμυριούχος Κρις Ρόκος φέρεται να μεταφέρει τη φορολογική του κατοικία από το Ηνωμένο Βασίλειο στην Ελλάδα, ενώ η Millennium Management προχωρά στη δημιουργία γραφείου στην ελληνική πρωτεύουσα.
Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν την προσδοκία των υπευθύνων χάραξης πολιτικής ότι η εγκατάσταση ανθρώπων με μεγάλη οικονομική επιφάνεια μπορεί να δημιουργήσει πολλαπλασιαστικά οφέλη για την ελληνική οικονομία. Η παρουσία τους δεν αφορά μόνο την κατανάλωση ή την αγορά ακινήτων. Μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, στην ανάπτυξη εξειδικευμένων υπηρεσιών, στην προσέλκυση επενδύσεων και στη μεταφορά τεχνογνωσίας.
Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι το 2023 οι Έλληνες που επέστρεψαν στη χώρα ήταν περισσότεροι από εκείνους που έφυγαν. Αν και είναι ακόμη νωρίς για να αξιολογηθεί πλήρως η διάρκεια και η σημασία αυτής της τάσης, η αντιστροφή της δημογραφικής και επαγγελματικής «διαρροής» αποτελεί σημαντική εξέλιξη.
Φορολογικά κίνητρα και ανταγωνισμός με το Ντουμπάι
Η Ελλάδα ανταγωνίζεται πλέον προορισμούς όπως το Ντουμπάι, το οποίο είναι γνωστό για το καθεστώς χαμηλής ή μηδενικής φορολογίας. Παρότι η Αθήνα δεν μπορεί να προσφέρει αντίστοιχους φορολογικούς συντελεστές, διαθέτει άλλα πλεονεκτήματα: συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πρόσβαση στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, ασφάλεια, πολιτιστική εγγύτητα και ένα σχετικά σταθερό θεσμικό περιβάλλον.
Από το 2019, άτομα με σημαντική περιουσία που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να ενταχθούν σε καθεστώς ενιαίου ετήσιου φόρου ύψους 100.000 ευρώ. Μεταξύ των προϋποθέσεων περιλαμβάνεται η πραγματοποίηση επενδύσεων στην ελληνική οικονομία.
Παράλληλα, από το 2021, οι Έλληνες που επιστρέφουν από το εξωτερικό μπορούν να επωφεληθούν από απαλλαγή του 50% του εισοδήματός τους από τον φόρο για διάστημα επτά ετών, εφόσον πληρούν τα προβλεπόμενα κριτήρια. Το μέτρο αυτό θεωρείται ιδιαίτερα ελκυστικό για στελέχη με υψηλά εισοδήματα, τα οποία εξετάζουν το ενδεχόμενο να εγκαταλείψουν το Λονδίνο και να επιστρέψουν στην Ελλάδα.
Μέχρι το 2024, περίπου 213 υπερ-πλούσιοι είχαν μεταφέρει τη φορολογική τους κατοικία στη χώρα, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Bloomberg. Ο αριθμός αυτός παραμένει μικρός σε σχέση με τα διεθνή χρηματοοικονομικά κέντρα, αποτελεί όμως ένδειξη ότι η Ελλάδα έχει αρχίσει να συμμετέχει πιο ενεργά στον ανταγωνισμό για την προσέλκυση πλούτου.
Οι επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας
Τα φορολογικά κίνητρα δεν είναι ο μοναδικός λόγος για τον οποίο η Αθήνα βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται ταχύτερα από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, η ανεργία έχει μειωθεί σημαντικά και η χώρα έχει καταγράψει δημοσιονομικά πλεονάσματα. Επιπλέον, το ελληνικό χρηματιστήριο αναβαθμίστηκε από την κατηγορία των αναδυόμενων αγορών σε εκείνη των ανεπτυγμένων, γεγονός που ενισχύει την αξιοπιστία της χώρας απέναντι στους διεθνείς επενδυτές.
Η πρόοδος είναι εμφανής και στον τεχνολογικό τομέα. Επενδύσεις όπως εκείνη της Microsoft σε κέντρα δεδομένων αναδεικνύουν την Ελλάδα ως πιθανό περιφερειακό κόμβο για την τεχνολογία και τις ψηφιακές υποδομές. Παράλληλα, οι ελληνικές τράπεζες έχουν αφήσει πίσω τους ένα μεγάλο μέρος των προβλημάτων που κληρονόμησαν από την οικονομική κρίση. Η ένταξη σε μια ελληνική τράπεζα δεν συνδέεται πλέον αποκλειστικά με τη διαχείριση των «κόκκινων» δανείων, όπως συνέβαινε κατά τα προηγούμενα χρόνια.
Μια πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ για την ελληνική διασπορά σημειώνει ότι οι Έλληνες ηλικίας 30 έως 40 ετών που επιστρέφουν στη χώρα αναφέρουν την επαγγελματική τους πορεία ως βασικό κίνητρο. Δεν επιστρέφουν μόνο για να ξαναβρούν την οικογένεια, το οικείο περιβάλλον και τον τρόπο ζωής της πατρίδας τους, αλλά και επειδή διακρίνουν νέες δυνατότητες καριέρας.
Οι προκλήσεις παραμένουν σημαντικές
Παρά τη θετική εικόνα, η μετατροπή της Αθήνας σε διεθνή χρηματοοικονομικό κόμβο δεν είναι δεδομένη. Η ανάπτυξη μιας ακμάζουσας αγοράς hedge funds θα μπορούσε να δημιουργήσει εξειδικευμένες θέσεις εργασίας, να ενισχύσει τις τοπικές εταιρείες παροχής υπηρεσιών και να προσελκύσει περισσότερα κεφάλαια. Ωστόσο, απαιτείται χρόνος, σταθερότητα και ένα συνεκτικό μακροπρόθεσμο σχέδιο.
Παραμένει επίσης ασαφές πόσα φορολογικά κίνητρα μπορεί να αντέξει οικονομικά η Ελλάδα και για πόσο διάστημα. Έρευνα του 2025, την οποία επικαλείται το Bloomberg και βασίζεται σε στοιχεία του ΟΟΣΑ, διαπίστωσε ότι οι περισσότεροι Έλληνες του εξωτερικού δεν είναι πιθανό να επιστρέψουν μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Οι χαμηλότεροι μισθοί σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές αγορές αποτελούν έναν από τους βασικούς λόγους.
Την ίδια στιγμή, η άνοδος του κόστους στέγασης προκαλεί ανησυχία και ενισχύει τη δυσαρέσκεια απέναντι στους πλούσιους και τους ξένους επενδυτές. Το πολιτικό κλίμα ενόψει εκλογών μπορεί επίσης να επηρεάσει την ελκυστικότητα της χώρας, ενώ η περιορισμένη χρονική διάρκεια αρκετών φορολογικών μέτρων δημιουργεί αβεβαιότητα.
Η Αθήνα μπορεί πράγματι να αποτελέσει τη «νέα Οδύσσεια» για τους πλούσιους του Λονδίνου και για τους Έλληνες της διασποράς που αναζητούν έναν νέο επαγγελματικό και φορολογικό προορισμό. Για να διατηρηθεί, όμως, αυτή η δυναμική, η Ελλάδα θα χρειαστεί να συνδυάσει τα φορολογικά κίνητρα με υψηλότερους μισθούς, καλύτερες υποδομές, προσιτή στέγαση και σταθερούς θεσμούς. Μόνο τότε η επιστροφή στην Αθήνα θα μετατραπεί από προσωρινή τάση σε διαρκή οικονομική αλλαγή.
