Η αυστραλιανή κυβέρνηση προωθεί ένα νέο σχέδιο νόμου που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας των social media και να δώσει στους χρήστες μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στο περιεχόμενο που εμφανίζεται στο feed τους. Η πρόταση προβλέπει ότι κάθε χρήστης θα μπορεί να επιλέγει αν θέλει να βλέπει αναρτήσεις που προτείνει ένας αλγόριθμος ή αν προτιμά ένα πιο απλό feed, με περιεχόμενο αποκλειστικά από λογαριασμούς που έχει επιλέξει να ακολουθεί.
Η πρωτοβουλία της κυβέρνησης του Άντονι Αλμπανέζι εντάσσεται σε ένα ευρύτερο νομοθετικό πλαίσιο για την ασφάλεια στο διαδίκτυο. Παράλληλα, έρχεται λιγότερο από έναν χρόνο μετά την εφαρμογή της απαγόρευσης χρήσης συγκεκριμένων social media από παιδιά κάτω των 16 ετών. Αυτή τη φορά, η παρέμβαση δεν αφορά μόνο την ηλικία των χρηστών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες αποφασίζουν τι θα τους δείξουν.
Social media και επιλογή του feed από τον χρήστη
Το σχέδιο, που ονομάζεται «My Feed, My Way», υποχρεώνει τις πλατφόρμες να ενημερώνουν με σαφήνεια τους χρήστες για τον τρόπο λειτουργίας του feed τους και να τους προσφέρουν δύο διαφορετικές επιλογές.
Στο πρώτο μοντέλο, το περιεχόμενο θα συνεχίσει να επιλέγεται από αλγοριθμικά συστήματα. Οι αλγόριθμοι θα αναλύουν τη δραστηριότητα, τις αναζητήσεις, τις αλληλεπιδράσεις και τις προτιμήσεις κάθε χρήστη, ώστε να προτείνουν αναρτήσεις, βίντεο και λογαριασμούς που θεωρούν ότι μπορεί να τον ενδιαφέρουν. Πρόκειται για το μοντέλο που χρησιμοποιείται σήμερα σε μεγάλο βαθμό από πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram, το TikTok και άλλες δημοφιλείς υπηρεσίες.
Στο δεύτερο μοντέλο, ο χρήστης θα μπορεί να βλέπει μόνο δημοσιεύσεις από φίλους, δημιουργούς και λογαριασμούς που έχει επιλέξει να ακολουθεί. Οι προτάσεις που βασίζονται στην κατάρτιση ενός λεπτομερούς προφίλ χρήστη θα απομακρύνονται από το feed.
Η επιλογή δεν θα είναι μόνιμη. Σύμφωνα με την υπουργό Επικοινωνιών Άνικα Γουέλς, οι χρήστες θα μπορούν να μεταβαίνουν από το ένα μοντέλο στο άλλο όποτε το επιθυμούν. Με αυτόν τον τρόπο, η κυβέρνηση θέλει να διασφαλίσει ότι η απόφαση δεν θα κρύβεται σε δυσνόητες ρυθμίσεις, αλλά θα είναι εύκολα προσβάσιμη και κατανοητή.
Το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε στάδιο δημόσιας διαβούλευσης και δεν αποτελεί ψηφισμένο νόμο. Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει ότι σκοπεύει να το καταθέσει στο Κοινοβούλιο μέσα στη χρονιά.
Γιατί οι αλγόριθμοι των social media προκαλούν ανησυχία
Οι αλγόριθμοι των social media βρίσκονται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο της συζήτησης για τις επιπτώσεις της ψηφιακής χρήσης. Οι πλατφόρμες δεν περιορίζονται πλέον στην εμφάνιση περιεχομένου από λογαριασμούς που έχει επιλέξει κάποιος να ακολουθεί. Αντίθετα, αναζητούν συνεχώς νέο υλικό που εκτιμούν ότι μπορεί να αυξήσει την αλληλεπίδραση και να κρατήσει τον χρήστη περισσότερο χρόνο μέσα στην εφαρμογή.
Η πρακτική αυτή έχει συνδεθεί με τον λεγόμενο εθιστικό σχεδιασμό των social media. Η συνεχής προβολή παρόμοιων βίντεο, αναρτήσεων ή θεμάτων μπορεί να οδηγήσει σε πολύωρη χρήση και σε επαναλαμβανόμενους κύκλους κατανάλωσης περιεχομένου. Το ατελείωτο σκρολάρισμα, οι εξατομικευμένες προτάσεις και οι ειδοποιήσεις έχουν σχεδιαστεί ώστε να ενισχύουν τη συμμετοχή του χρήστη, συχνά χωρίς ο ίδιος να αντιλαμβάνεται πόσο χρόνο περνά στην πλατφόρμα.
Το ζήτημα βρέθηκε πρόσφατα και στο επίκεντρο μεγάλης δικαστικής διαμάχης της Meta με αμερικανικές πολιτείες. Οι αρχές κατηγορούσαν την εταιρεία ότι είχε σχεδιάσει το Facebook και το Instagram με τρόπους που ενθάρρυναν την εθιστική χρήση, ιδιαίτερα μεταξύ των παιδιών. Η υπόθεση έκλεισε στα τέλη Αυγούστου με συμβιβασμό ύψους έως 18 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ η Meta δεσμεύτηκε, μεταξύ άλλων, να λάβει μέτρα για τον περιορισμό της χρήσης των πλατφορμών της από εφήβους.
Αυστηρότεροι κανόνες για παιδιά κάτω των 16 ετών
Το αυστραλιανό σχέδιο προβλέπει ακόμη αυστηρότερους κανόνες για τους χρήστες κάτω των 16 ετών. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να απενεργοποιούν λειτουργίες που θεωρούνται ότι ενδέχεται να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στη συμπεριφορά και την ψυχική υγεία των παιδιών.
Σε αυτές περιλαμβάνονται τα εξατομικευμένα feeds και το ατελείωτο σκρολάρισμα. Παράλληλα, προβλέπεται περιορισμός της προβολής αριθμών likes, views και άλλων μετρήσεων αλληλεπίδρασης. Περιορισμοί μπορεί επίσης να ισχύουν για περιεχόμενο περιορισμένης χρονικής διάρκειας, όπως τα stories, τα οποία ενδέχεται να ενισχύουν την ανάγκη για συνεχή έλεγχο της εφαρμογής.
Οι νέες προβλέψεις θα λειτουργούν συμπληρωματικά προς το ήδη ισχύον ηλικιακό όριο. Από τον Δεκέμβριο του 2025, η Αυστραλία απαγορεύει σε παιδιά κάτω των 16 ετών τη χρήση συγκεκριμένων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης. Η απόφαση προκάλεσε διεθνή συζήτηση και ενέπνευσε αντίστοιχες προτάσεις σε άλλες χώρες.
Το ψηφιακό καθήκον φροντίδας
Το νομοσχέδιο έχει, ωστόσο, ευρύτερο πεδίο εφαρμογής. Το λεγόμενο Digital Duty of Care, δηλαδή το «ψηφιακό καθήκον φροντίδας», θα υποχρεώνει τις διαδικτυακές υπηρεσίες να εντοπίζουν τους προβλέψιμους κινδύνους που μπορεί να δημιουργούν για τους χρήστες τους και να λαμβάνουν μέτρα για τον περιορισμό τους.
Οι εταιρείες θα πρέπει να πραγματοποιούν αξιολογήσεις κινδύνου, να τεκμηριώνουν τις ενέργειές τους και να αποδεικνύουν ότι τα μέτρα που εφαρμόζουν παραμένουν αποτελεσματικά. Για τα παιδιά, το σχέδιο αναφέρεται σε κινδύνους όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η πορνογραφία, οι διατροφικές διαταραχές, η μισογυνία, η κακοποίηση και η προώθηση επικίνδυνων ή εγκληματικών πράξεων.
Για τους ενήλικες, η προστασία θα επικεντρώνεται σε σοβαρά επιβλαβές ή παράνομο περιεχόμενο, όπως η σεξουαλική βία, η τρομοκρατία, οι σοβαρές απειλές, η προώθηση αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού και η σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών.
Την εφαρμογή του νέου πλαισίου θα εποπτεύει η αυστραλιανή αρχή eSafety. Οι εταιρείες που δεν θα συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις τους θα μπορούν να αντιμετωπίζουν πρόστιμα ύψους έως 109,2 εκατομμυρίων δολαρίων Αυστραλίας.
Η σύγκριση με την Ευρωπαϊκή Ένωση
Η Αυστραλία δεν είναι η πρώτη χώρα που επιχειρεί να περιορίσει την υποχρεωτική αλγοριθμική εξατομίκευση. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, γνωστός ως DSA, προβλέπει ήδη ότι οι πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες και μηχανές αναζήτησης πρέπει να προσφέρουν τουλάχιστον ένα σύστημα συστάσεων που δεν βασίζεται στην κατάρτιση προφίλ του χρήστη.
Η αυστραλιανή πρόταση επιχειρεί να κάνει αυτή τη δυνατότητα πιο εμφανή και πιο εύχρηστη. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να ενημερώνουν άμεσα τους χρήστες και να τους επιτρέπουν να αλλάζουν εύκολα τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται το feed τους.
Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας δεν έχουν μέχρι στιγμής τοποθετηθεί αναλυτικά επί του σχεδίου. Ο Digi, φορέας που εκπροσωπεί εταιρείες της ψηφιακής βιομηχανίας στην Αυστραλία, δήλωσε ότι υποστηρίζει την παροχή ουσιαστικού ελέγχου στους χρήστες. Παράλληλα, επισήμανε ότι τα συστήματα εξατομίκευσης μπορούν να κάνουν τις υπηρεσίες πιο σχετικές και χρήσιμες.
Ενστάσεις για την ελευθερία της έκφρασης
Η αντιπολίτευση έχει επικεντρώσει τις ενστάσεις της κυρίως στη δυνατότητα της κυβέρνησης να προσθέτει νέες κατηγορίες βλαβερού περιεχομένου. Υποστηρίζει ότι οι σχετικές εξουσίες είναι υπερβολικά ευρείες και θα μπορούσαν να δημιουργήσουν προβλήματα για την ελευθερία της έκφρασης.
Η κυβέρνηση απορρίπτει τις κατηγορίες περί λογοκρισίας. Ο Αλμπανέζι υποστηρίζει ότι στόχος του μέτρου δεν είναι να αποκτήσει το κράτος μεγαλύτερο έλεγχο πάνω σε όσα βλέπουν οι πολίτες, αλλά να μεταφερθεί μέρος του ελέγχου από τις τεχνολογικές εταιρείες στους ίδιους τους χρήστες.
Οι Πράσινοι ζητούν ακόμη αυστηρότερη ρύθμιση. Προτείνουν, μεταξύ άλλων, το feed με περιεχόμενο αποκλειστικά από λογαριασμούς που ακολουθεί ο χρήστης να αποτελεί την προεπιλεγμένη επιλογή. Το εξατομικευμένο αλγοριθμικό feed θα ενεργοποιείται μόνο αν ο χρήστης το ζητήσει ρητά.
