Η πρόσφατη, σοκαριστική ανακοίνωση της Sony για τον οριστικό τερματισμό της παραγωγής φυσικών δίσκων (physical media) για το οικοσύστημα του PlayStation έως το 2028 προκάλεσε άμεσα ισχυρούς κραδασμούς στη βιομηχανία. Για πολλούς παίκτες, δεν πρόκειται απλώς για μια «αλλαγή μορφής» από δίσκο σε download, αλλά για μια βαθιά μετατόπιση στο πώς αντιλαμβανόμαστε την ιδιοκτησία, τη συλλογή και τη διατήρηση της ιστορίας των videogames. Μέσα σε αυτό το κλίμα ανησυχίας για το digital-only μέλλον, μια από τις πιο εμβληματικές και επιδραστικές φωνές του χώρου, ο Hideo Kojima, πήρε δημόσια θέση — και το έκανε με τρόπο ανθρώπινο, ειλικρινή και, πάνω απ’ όλα, λυπημένο.
Ο θρυλικός δημιουργός πίσω από τα Metal Gear Solid και Death Stranding, ένας άνθρωπος που έχει συνδέσει το όνομά του με τη διαμόρφωση της μοντέρνας ταυτότητας του PlayStation, δεν έκρυψε τη θλίψη και την απογοήτευσή του για τη σταδιακή εξαφάνιση των physical games από την πλατφόρμα που τον ανέδειξε. Και αυτή η τοποθέτηση δεν είναι απλώς μια ρομαντική νοσταλγία για «κουτιά στο ράφι». Είναι μια προειδοποίηση για το τι μπορεί να χαθεί όταν η τέχνη παύει να έχει υλική υπόσταση.
Hideo Kojima για τα physical games στο PlayStation: «Το βρίσκω πραγματικά λυπηρό»
Ο Kojima βρέθηκε πρόσφατα στο Il Cinema in Piazza, ένα φεστιβάλ κινηματογράφου στη Ρώμη, στο οποίο συμμετείχε ως δημιουργός που ανέκαθεν κινούνταν στο όριο μεταξύ gaming και σινεμά. Εκεί, στη σκηνή και μπροστά σε κοινό, η συζήτηση οδηγήθηκε αναπόφευκτα στη «βόμβα» της Sony. Όπως μεταφέρθηκε μέσω μετάφρασης από το γνωστό ιαπωνικό insider account Genki_JPN, ο Kojima ήταν ξεκάθαρος και συναισθηματικός: «Μεγάλωσα με τα φυσικά μέσα, επομένως όλο αυτό το βρίσκω πραγματικά λυπηρό».
Η φράση αυτή συμπυκνώνει κάτι που πολλοί παίκτες νιώθουν αλλά δυσκολεύονται να εκφράσουν: τα physical games δεν είναι μόνο ένα «μέσο», είναι μνήμη. Είναι το εξώφυλλο που κοιτούσες πριν καν βάλεις τον δίσκο, το manual, η συλλεκτική έκδοση, το να δανείσεις σε φίλο ένα παιχνίδι, το να το ξαναβρείς χρόνια μετά και να θυμηθείς μια περίοδο της ζωής σου.
Ο Kojima, άλλωστε, είναι γνωστός για την αγάπη του προς τα φυσικά αντικείμενα πολιτισμού: ταινίες, μουσική, συλλογές. Μάλιστα αποκάλυψε ότι το τελευταίο διάστημα, πηγαίνοντας κόντρα στο ρεύμα, επεκτείνει ακόμη περισσότερο τη συλλογή του σε φυσική μορφή — Blu-ray, βινύλια, συλλεκτικές εκδόσεις παιχνιδιών. Η στάση του μοιάζει σχεδόν σαν μια μικρή «διάσωση» πριν τα ράφια αδειάσουν οριστικά.
Δεν είναι μόνο θέμα download: ο πραγματικός φόβος είναι το cloud streaming
Ο Kojima, όμως, δεν στάθηκε απλώς στη συναισθηματική πλευρά. Ως δημιουργός που διαβάζει τεχνολογικές τάσεις χρόνια μπροστά, έκανε έναν κρίσιμο διαχωρισμό: άλλο πράγμα το digital download και άλλο η πλήρης μετάβαση στο cloud streaming.
Στο σημερινό μοντέλο των ψηφιακών αγορών, όσο κι αν πολλοί αντιδρούν στη σταδιακή εξαφάνιση των physical games, ο παίκτης εξακολουθεί να κατεβάζει το παιχνίδι στο δικό του hardware. Αυτό σημαίνει ότι, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να παίξει ακόμη και χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο. Υπάρχει μια αίσθηση ελέγχου: τα δεδομένα βρίσκονται στη δική σου κονσόλα, στον δικό σου αποθηκευτικό χώρο.
Το πραγματικό «καμπανάκι», σύμφωνα με τον Kojima, αφορά ένα μέλλον όπου το παιχνίδι δεν εγκαθίσταται ποτέ, δεν αποθηκεύεται πουθενά τοπικά και όλα εκτελούνται σε απομακρυσμένους servers. Σε ένα τέτοιο οικοσύστημα, ο παίκτης εξαρτάται πλήρως από συνδρομές, υποδομές, δικαιώματα χρήσης και αποφάσεις εταιρειών. Και αυτή η εξάρτηση δεν είναι θεωρητική: είναι απόλυτη.
Game preservation και το δίλημμα «ιδιοκτησία ή ενοικίαση;»
Τι σημαίνει πρακτικά αυτή η μετάβαση; Σε ένα καθαρά streaming περιβάλλον, ένα παιχνίδι μπορεί να εξαφανιστεί από τη μια μέρα στην άλλη: αν μια εταιρεία κλείσει servers για να μειώσει κόστος, αν λήξει ένα license (μουσική, brand, ηθοποιοί), αν αλλάξει πολιτική σε μια υπηρεσία ή αν αποφασίσει ότι ένας τίτλος «δεν αξίζει» να διατηρείται ενεργός. Τότε, ο παίκτης δεν χάνει απλώς την πρόσβαση. Χάνει την ίδια την ύπαρξη του έργου μέσα στην καθημερινή κουλτούρα.
Εδώ μπαίνει το κρίσιμο ζήτημα του game preservation — της διατήρησης, δηλαδή, της ιστορίας των videogames. Τα physical games, όσο κι αν δεν είναι άτρωτα, λειτουργούν ως μια στοιχειώδης ασφάλεια: υπάρχουν σε ράφια, σε συλλογές, σε βιβλιοθήκες. Μπορούν να μεταπωληθούν, να μεταφερθούν, να διασωθούν. Αντίθετα, σε ένα μοντέλο όπου «όλα είναι υπηρεσία», η τέχνη κινδυνεύει να καταλήξει κάτι που απλώς ενοικιάζουμε μηνιαίως, με όρους που αλλάζουν χωρίς να ρωτηθούμε.
Το μήνυμα του Hideo Kojima έρχεται, τελικά, να συναντήσει τον πυρήνα της αγωνίας της κοινότητας: κανείς δεν θέλει ένα μέλλον όπου η πρόσβαση στην τέχνη που αγαπάμε εξαρτάται αποκλειστικά από εταιρικές αποφάσεις. Οι συζητήσεις για το τέλος των physical games δεν είναι «πόλεμος παλιού με νέο». Είναι μια διεκδίκηση σταθερότητας, ιδιοκτησίας και μνήμης.
Αν η Sony και οι υπόλοιποι κολοσσοί της βιομηχανίας επιμείνουν σε έναν δρόμο που εξαφανίζει κάθε υλικό αποτύπωμα, ο κίνδυνος δεν θα είναι μόνο η απώλεια του δίσκου. Θα είναι η απώλεια ελέγχου, η απώλεια πρόσβασης και, σε βάθος χρόνου, η απώλεια κομματιών της ίδιας της ιστορίας του gaming. Και γι’ αυτό, όσο κι αν το μέλλον δείχνει ψηφιακό, η συζήτηση για τα physical games αξίζει να γίνει τώρα — πριν γίνει μη αναστρέψιμη.
