Έχετε νιώσει ποτέ ότι τα κουνούπια τσιμπούν μόνο εσάς, ενώ αγνοούν τους υπόλοιπους γύρω σας; Οι επιστήμονες αρχίζουν πλέον να αποκωδικοποιούν το πολύπλοκο «χημικό κοκτέιλ» που κάνει ορισμένους ανθρώπους πιο ελκυστικούς για αυτά τα αιμοδιψή έντομα που μεταδίδουν ασθένειες.
«Δεν είναι μύθος – τα κουνούπια έλκονται περισσότερο από κάποιους ανθρώπους σε σχέση με άλλους», δήλωσε στο AFP ο Φρεντερίκ Σιμάρ από το Γαλλικό Ινστιτούτο Έρευνας για την Ανάπτυξη.
«Όμως δεν είμαστε όλοι “μαγνήτες” συνεχώς», πρόσθεσε ο ειδικός στην ιατρική εντομολογία.
Τι προσελκύει τα κουνούπια
Μια σειρά από αισθητηριακά ερεθίσματα μπορεί να κάνει τα κουνούπια να επιλέγουν έναν άνθρωπο αντί για κάποιον άλλον – κυρίως η μυρωδιά και η θερμότητα που εκπέμπει το σώμα μας, καθώς και το διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέουμε.
Τα θηλυκά κουνούπια – τα μόνα που τσιμπούν – ανιχνεύουν αυτά τα σήματα μέσω εξαιρετικά ευαίσθητων υποδοχέων και στη συνέχεια επιλέγουν τον στόχο τους.
«Γνωρίζουμε εδώ και πάνω από 100 χρόνια ότι τα κουνούπια έλκονται από το διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέουμε — αυτό είναι το πρώτο σήμα που ενεργοποιεί τη συμπεριφορά τους», δήλωσε στο AFP ο Σουηδός επιστήμονας Ρίκαρντ Ιγκνέλ.
Όταν πλησιάσουν σε απόσταση περίπου 10 μέτρων, «τα κουνούπια αρχίζουν να ανιχνεύουν τη μυρωδιά μας, η οποία σε συνδυασμό με το διοξείδιο του άνθρακα τα προσελκύει ακόμη περισσότερο», εξήγησε ο βασικός συγγραφέας πρόσφατης μελέτης για το θέμα.
Καθώς πλησιάζουν περισσότερο, η θερμοκρασία του σώματος και η υγρασία κάνουν ορισμένους ανθρώπους ακόμη πιο ελκυστικούς.
Ομάδα αίματος και χρώμα μαλλιών δεν παίζουν ρόλο
Ωστόσο, αρκετές δημοφιλείς θεωρίες γύρω από το θέμα δεν φαίνεται να επιβεβαιώνονται επιστημονικά.
Η άποψη ότι τα κουνούπια προτιμούν συγκεκριμένες ομάδες αίματος «δεν έχει επιστημονική βάση», σύμφωνα με τον Σιμάρ.
«Υπήρξαν κάποιες μελέτες, αλλά σε πολύ μικρό αριθμό ανθρώπων», είπε, προσθέτοντας ότι «δεν σχετίζεται ούτε με το χρώμα του δέρματος, των ματιών ή των μαλλιών».
Αντίθετα, η οσμή του σώματος παίζει καθοριστικό ρόλο.
«Ένα “κοκτέιλ” μορίων που παράγεται από τη μικροχλωρίδα του σώματός μας μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο ελκυστικό για τα κουνούπια», εξήγησε ο Σιμάρ.
Έρευνες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι εκπέμπουν από 300 έως 1.000 διαφορετικές οσμηρές ενώσεις, όμως οι επιστήμονες μόλις τώρα αρχίζουν να κατανοούν ποιες από αυτές προσελκύουν τα κουνούπια.
Η ουσία που λατρεύουν τα κουνούπια
Για την πρόσφατη μελέτη του Ιγκνέλ, οι ερευνητές άφησαν κουνούπια του είδους Aedes aegypti – γνωστά για τη μετάδοση του κίτρινου πυρετού και του δάγκειου πυρετού – να επιλέξουν ανάμεσα σε 42 γυναίκες σε εργαστηριακές συνθήκες.
«Δείξαμε ότι τα κουνούπια χρησιμοποιούν έναν συνδυασμό οσμηρών ενώσεων για να μας εντοπίσουν – εντοπίσαμε 27 ουσίες που μπορούν να ανιχνεύσουν, από πιθανές 1.000», δήλωσε ο Ιγκνέλ.
Η γυναίκα που προσέλκυσε περισσότερο τα κουνούπια ανάμεσά τους και έγκυες στο δεύτερο τρίμηνο – παρήγαγε μεγάλες ποσότητες μιας συγκεκριμένης ένωσης που δημιουργείται από τη διάσπαση του σμήγματος του δέρματος.
Οι επιστήμονες εξεπλάγησαν όταν διαπίστωσαν ότι ακόμη και μια μικρή αύξηση αυτής της ουσίας, που ονομάζεται «1-octen-3-ol» ή «αλκοόλη των μανιταριών», αρκούσε για να κάνει τη διαφορά.
«Τα κουνούπια είναι συναρπαστικά πλάσματα», σχολίασε ο Ιγκνέλ.
Το αλκοόλ αυξάνει την ελκυστικότητα
Η κατανάλωση μπίρας έχει επίσης συνδεθεί με αυξημένη προσέλκυση κουνουπιών, επειδή ανεβάζει τη θερμοκρασία του σώματος, αυξάνει την ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα που εκπνέουμε και αλλάζει τη μυρωδιά του δέρματος, σύμφωνα με αρκετές μελέτες.
Σε τυποποιημένη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη Μπουρκίνα Φάσο, εθελοντές ήπιαν μπίρα και λίγες ημέρες αργότερα νερό, ώστε οι επιστήμονες να διαπιστώσουν ποιοι προσελκύουν περισσότερο τα κουνούπια.
Το κουνούπι Anopheles, που μπορεί να μεταδώσει ελονοσία, έδειξε σαφή προτίμηση στους εθελοντές που είχαν καταναλώσει μπίρα.
Σε μελέτη του 2023 στην Ολλανδία, 465 εθελοντές τοποθέτησαν τα χέρια τους σε κλουβιά γεμάτα θηλυκά κουνούπια Anopheles.
Όσοι είχαν πιει μπίρα μέσα στο προηγούμενο 24ωρο ήταν 1,35 φορές πιο ελκυστικοί για τα κουνούπια.
Η κλιματική αλλαγή αυξάνει τον κίνδυνο
Η ανακάλυψη των λόγων για τους οποίους τα κουνούπια προτιμούν συγκεκριμένους ανθρώπους γίνεται όλο και πιο σημαντική, καθώς η κλιματική αλλαγή επεκτείνει τις περιοχές όπου μπορούν να επιβιώσουν και να εξαπλωθούν.
Για παράδειγμα, το κουνούπι-τίγρης, φορέας του ιού chikungunya, εξαπλώνεται σε νέες περιοχές. Πέρυσι, η νόσος chikungunya καταγράφηκε για πρώτη φορά μέχρι και στην περιοχή της Αλσατίας στη Γαλλία.
«Ο κίνδυνος αυτός αφορά όλο και περισσότερους ανθρώπους», τόνισε ο Σιμάρ.
Πώς να προστατευτείτε
Οι ειδικοί συνιστούν φαρδιά ρούχα που καλύπτουν το δέρμα, χρήση κουνουπιέρας και εντομοαπωθητικών προϊόντων.
«Προσπαθήστε επίσης να τρώτε ελαφριά γεύματα – και να περιορίσετε το αλκοόλ», συμβούλευσε ο Σιμάρ.
Πηγή AFP
