Περιπλέκεται ακόμη περισσότερο το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου μέσω του Great Sea Interconnector (GSI), καθώς η Λευκωσία εκφράζει πλέον ανοιχτά σοβαρές επιφυλάξεις για το τελικό κόστος του έργου. Οι πρόσφατες τοποθετήσεις του υπουργού Οικονομικών της Κύπρου, Μάκη Κεραυνού, αλλά και στελέχους της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ), επαναφέρουν στο προσκήνιο το ερώτημα κατά πόσο η διασύνδεση μπορεί να είναι οικονομικά βιώσιμη και ποιο θα είναι τελικά το βάρος για τους Κύπριους καταναλωτές.
Το ποσό των 1,9 δισ. ευρώ, το οποίο έχει παρουσιαστεί ως εκτιμώμενο κόστος για το GSI, φαίνεται πως δεν αποτυπώνει το σύνολο των απαιτούμενων δαπανών. Η κυπριακή πλευρά υποστηρίζει ότι πρόκειται κυρίως για το κόστος κατασκευής του υποθαλάσσιου καλωδίου, χωρίς να περιλαμβάνονται όλες οι συμπληρωματικές υποδομές και οι μακροπρόθεσμες ανάγκες λειτουργίας του έργου.
GSI: Γιατί η Λευκωσία μιλά για πολύ υψηλότερο κόστος
Κατά τη διάρκεια συνεδρίασης της κοινοβουλευτικής επιτροπής Ενέργειας, ο Μάκης Κεραυνός ανέφερε ότι το τελικό κόστος του GSI αναμένεται να είναι αρκετά υψηλότερο από τα 1,9 δισ. ευρώ. Όπως εξήγησε, πέρα από την κατασκευή του καλωδίου, θα πρέπει να συνυπολογιστούν πρόσθετα τεχνικά και λειτουργικά έξοδα.
Σε αυτά περιλαμβάνονται τα συνοδά κατασκευαστικά έργα, οι ασφαλιστικές καλύψεις, η δημιουργία και λειτουργία αποθηκευτικών χώρων, καθώς και οι ανάγκες συντήρησης και υποστήριξης της διασύνδεσης. Όλες αυτές οι παράμετροι ενδέχεται να αυξήσουν σημαντικά το ποσό που θα χρειαστεί να καταβληθεί συνολικά, είτε μέσω κρατικής χρηματοδότησης είτε μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο Κύπριος υπουργός επικαλέστηκε επίσης παλαιότερη μελέτη που είχε αναθέσει η κυπριακή κυβέρνηση σε αμερικανικό οίκο. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα συμπεράσματά της δεν ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά ως προς την οικονομική βιωσιμότητα του έργου. Για τον λόγο αυτό κρίθηκε αναγκαία η εκπόνηση νέας, ανεξάρτητης μελέτης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ).
Η ΕΤΕπ είχε εκφράσει ήδη από το 2023 προβληματισμούς για το οικονομικό μοντέλο του GSI. Παράλληλα, είχε εισηγηθεί στην Κύπρο να εξετάσει και εναλλακτικές λύσεις, όπως η αποθήκευση ενέργειας, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες του ηλεκτρικού συστήματος χωρίς να αναληφθεί ένα δυσανάλογο οικονομικό βάρος.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Άκης Χατζηγεωργίου, μέλος της ΡΑΕΚ, σχολίασε ότι θα ήταν αφελές να θεωρεί κανείς πως το έργο θα περιοριστεί αποκλειστικά στο ποσό των 1,9 δισ. ευρώ. Η διασύνδεση, εφόσον υλοποιηθεί, προγραμματίζεται να τεθεί σε λειτουργία από το 2031 και μετά, γεγονός που σημαίνει ότι οι προβλέψεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον πληθωρισμό, τις μεταβολές στις τιμές των υλικών, τις χρηματοδοτικές ανάγκες και το κόστος λειτουργίας σε βάθος χρόνου.
Η τελική απόφαση της Κύπρου θα εξαρτηθεί από τη μελέτη της ΕΤΕπ
Ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου, Μιχάλης Δαμιανός, υπενθύμισε ότι η νέα μελέτη της ΕΤΕπ αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του έτους. Η Λευκωσία, όπως σημείωσε, θα αποφασίσει για τη συμμετοχή της στο έργο μόνο αφού έχει στη διάθεσή της τα επικαιροποιημένα οικονομικά δεδομένα.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω των δεσμεύσεων που είχε αναλάβει η Κυπριακή Δημοκρατία το 2021 για τη συμμετοχή της στη διασύνδεση. Σε ερώτηση για το αν η Κύπρος θα μπορούσε να μην υλοποιήσει τις συγκεκριμένες δεσμεύσεις, ο κ. Δαμιανός απάντησε ότι πρόκειται για «πολύ σύνθετο νομικό ζήτημα».
Η απάντηση αυτή αφήνει ανοιχτά αρκετά ενδεχόμενα. Αν η μελέτη της ΕΤΕπ καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το GSI παραμένει βιώσιμο με βάση τα νέα δεδομένα, η Κύπρος θα βρεθεί αντιμέτωπη με την υποχρέωση να καταβάλει τα ποσά που της αναλογούν βάσει του συμφωνημένου επιμερισμού του κόστους. Αν, αντίθετα, η αξιολόγηση είναι αρνητική, τότε μπορεί να ενισχυθούν τα σενάρια για αναστολή, επ’ αόριστον πάγωμα ή ακόμη και ακύρωση του έργου.
Παπασταύρου: Το έργο έχει γεωπολιτική και διεθνή στήριξη
Διαφορετική έμφαση δίνει η ελληνική πλευρά. Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, αναφέρθηκε κυρίως στη γεωπολιτική διάσταση της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Όπως δήλωσε, η Ελλάδα προχωρά στην άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων, χωρίς να λαμβάνει υπόψη «άκυρες και ατεκμηρίωτες θέσεις της Τουρκίας».
Ο κ. Παπασταύρου χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντική την είσοδο της γαλλικής Meridiam στο έργο, εκτιμώντας ότι αποτελεί ψήφο εμπιστοσύνης. Όπως ανέφερε, η εταιρεία διαθέτει σημαντική εμπειρία σε μεγάλες ενεργειακές υποδομές και έχει συμμετάσχει σε έργα διεθνών διασυνδέσεων. Κατά την άποψή του, η παρουσία ενός επενδυτή με τεχνογνωσία στον συγκεκριμένο τομέα ενισχύει την αξιοπιστία και τη χρηματοδοτική βάση του GSI.
Παράλληλα, ο Έλληνας υπουργός στάθηκε στη στήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αναφέρθηκε στην επιστολή έξι μελών του αμερικανικού Κογκρέσου προς το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, με αίτημα τη στήριξη της διασύνδεσης, καθώς και στη θετική ανταπόκριση που έλαβε το αίτημα.
Σημείωσε επίσης ότι τον περασμένο Ιούνιο ξεκίνησε για πρώτη φορά η λειτουργία του ενεργειακού κέντρου Ανατολικής Μεσογείου στο Χιούστον. Σύμφωνα με τον ίδιο, η πρωτοβουλία αυτή δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο περιφερειακής συνεργασίας, στηριγμένο στο διεθνές δίκαιο και στην ενεργειακή ασφάλεια, ενώ περιορίζει τις εντάσεις και τις απειλές στην περιοχή.
Ο χειμώνας αναμένεται να φέρει κρίσιμες εξελίξεις
Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι Ελλάδα και Κύπρος εξακολουθούν να προσεγγίζουν το GSI από διαφορετική οπτική. Η Λευκωσία δίνει προτεραιότητα στο οικονομικό σκέλος, στο ύψος του τελικού κόστους και στη σχέση κόστους-οφέλους για τους καταναλωτές. Η Αθήνα, από την άλλη, εστιάζει περισσότερο στη γεωπολιτική σημασία της διασύνδεσης και στη συνέχιση των βυθομετρικών ερευνών, παρά τις αντιδράσεις της Τουρκίας.
Καθοριστική θα είναι η μελέτη της ΕΤΕπ. Τα συμπεράσματά της αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα τις αποφάσεις της κυπριακής κυβέρνησης και τη χρηματοδοτική πορεία του έργου. Παράλληλα, προς το τέλος του έτους αναμένεται να υπάρξουν εξελίξεις και στο πεδίο των ερευνών, με την έκδοση NAVTEX και την επιστροφή των πλοίων στην περιοχή.
Το GSI βρίσκεται, επομένως, σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η διεθνής και γεωπολιτική στήριξη ενισχύει τη θέση του έργου, όμως οι οικονομικές αβεβαιότητες παραμένουν έντονες. Το τελικό κόστος, η βιωσιμότητα και η επιβάρυνση της Κύπρου θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό αν η διασύνδεση θα προχωρήσει απρόσκοπτα ή αν θα εισέλθει σε νέα περίοδο αβεβαιότητας.
