Το Συμβούλιο Ειρήνης του Ντόναλντ Τραμπ έδωσε στη δημοσιότητα το πλήρες κείμενο της συμφωνίας που φιλοδοξεί να ανοίξει τον δρόμο για τη δεύτερη φάση του σχεδίου κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα. Πρόκειται για έναν «οδικό χάρτη» 15 σημείων, τον οποίο η Χαμάς ανακοίνωσε ότι αποδέχεται, ενώ από την ισραηλινή πλευρά δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής επίσημη απάντηση. Ωστόσο, ο ακροδεξιός υπουργός Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ έσπευσε να τον χαρακτηρίσει «απαράδεκτο», υπογραμμίζοντας ότι η πολιτική διαμάχη στο εσωτερικό του Ισραήλ ενδέχεται να επηρεάσει τη δυναμική της εφαρμογής.
Στην καρδιά της συμφωνίας βρίσκεται ένας συνδυασμός δύο κρίσιμων παραμέτρων: ο σταδιακός αφοπλισμός της Χαμάς και η σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τη Λωρίδα της Γάζας. Παράλληλα, προβλέπεται ένα νέο πλαίσιο διοίκησης και ασφάλειας, με διεθνή επιτήρηση, ώστε—τουλάχιστον σε επίπεδο σχεδίου—να αποφευχθούν κενά εξουσίας, νέες συγκρούσεις και εμπλοκές στην παράδοση ανθρωπιστικής βοήθειας.
Ο οδικός χάρτης 15 σημείων: Τι αλλάζει στη Γάζα
Πρώτο και θεμελιώδες βήμα είναι η άμεση παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων τόσο από το Ισραήλ όσο και από τη Χαμάς. Η συμφωνία περιγράφει τη διακοπή των εχθροπραξιών ως προϋπόθεση για όλα όσα ακολουθούν, αλλά δεν αφήνει το ζήτημα αόριστο: μέσα σε 14 ημέρες από την έγκρισή της θα πρέπει να έχουν καθοριστεί το χρονοδιάγραμμα και οι μηχανισμοί εφαρμογής, με δυνατότητα παράτασης εφόσον κριθεί απαραίτητο.
Κομβικό στοιχείο είναι ότι η μετάβαση από τη μία φάση στην άλλη δεν θα γίνεται «αυτόματα». Θα εξαρτάται από την τήρηση των δεσμεύσεων της προηγούμενης φάσης, επιχειρώντας να δημιουργήσει ένα σύστημα «σταδιακής εμπιστοσύνης» με μετρήσιμα βήματα και συγκεκριμένα ορόσημα.
Νέα διοίκηση: Η NCAG και η αρχή «ένας νόμος, ένα όπλο»
Σύμφωνα με το κείμενο, η Εθνική Επιτροπή Διοίκησης της Γάζας (NCAG) θα αναλάβει τη διοίκηση της Λωρίδας. Η φιλοσοφία που προβάλλεται είναι σαφής: «μία και μοναδική αρχή, ένας νόμος και ένα όπλο». Με απλά λόγια, η συμφωνία επιχειρεί να βάλει τέλος σε ένα καθεστώς πολλαπλών ένοπλων κέντρων και παράλληλων μηχανισμών εξουσίας, μεταφέροντας το μονοπώλιο της νόμιμης βίας σε έναν ενιαίο παλαιστινιακό φορέα.
Η NCAG προβλέπεται να λειτουργεί βάσει παλαιστινιακών νόμων και διεθνών προτύπων διοίκησης. Αυτό περιλαμβάνει και το σκέλος της αστυνόμευσης: νέοι αστυνομικοί θα μπορούν να ενσωματωθούν στις υπάρχουσες δυνάμεις μόνο μετά από αυστηρό έλεγχο, ενώ ο οπλισμός της αστυνομίας θα περάσει υπό τον έλεγχο της NCAG, ώστε να υπάρχει ενιαία γραμμή διοίκησης και εποπτείας.
Διεθνής επιτήρηση: IVC και καταγραφή παραβιάσεων
Για να μην στηρίζεται το σχέδιο αποκλειστικά στις διαβεβαιώσεις των εμπλεκομένων, η εφαρμογή θα επιτηρείται από τη Διεθνή Επιτροπή Επαλήθευσης (IVC). Ο ρόλος της δεν περιορίζεται σε γενικές εκθέσεις: θα καταγράφει τυχόν παραβιάσεις και θα λειτουργεί ως μηχανισμός αναφοράς, στοιχείο που στοχεύει να αποτρέψει μονομερείς ερμηνείες ή «γκρίζες ζώνες» σε ένα περιβάλλον όπου ακόμη και μικρά περιστατικά μπορούν να πυροδοτήσουν κλιμάκωση.
Ο αφοπλισμός της Χαμάς και η αποχώρηση του Ισραήλ
Το πιο ευαίσθητο και πολιτικά φορτισμένο σκέλος του οδικού χάρτη αφορά τον σταδιακό αφοπλισμό της Χαμάς. Το σχέδιο προβλέπει αποθήκευση βαρέων όπλων και διάλυση στρατιωτικών εγκαταστάσεων, αποθηκών οπλισμού και σηράγγων. Η διαδικασία θα εφαρμοστεί σταδιακά από την NCAG, σύμφωνα με το συμφωνημένο χρονοδιάγραμμα, ώστε να μην υπάρξει απότομο κενό ασφάλειας.
Ο αφοπλισμός δεν παρουσιάζεται ως αποσπασματικό μέτρο, αλλά ως μέρος μιας «ανταλλαγής βημάτων» που περιλαμβάνει την ταυτόχρονη σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από περιοχές που εξακολουθούν να ελέγχουν στη Γάζα και τη διάλυση των ένοπλων οργανώσεων. Ιδιαίτερη πρόβλεψη, με σαφή πολιτικό συμβολισμό, είναι ότι κανένα όπλο δεν θα παραδοθεί στο Ισραήλ ή σε μη παλαιστινιακούς οργανισμούς. Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας, μόνο η NCAG θα έχει δικαίωμα κατοχής, αποθήκευσης και ελέγχου όπλων στη Γάζα.
«Κοινωνική ειρήνη» και τέλος στις ενδοπαλαιστινιακές συγκρούσεις
Πέρα από τη στρατιωτική διάσταση, η συμφωνία προβλέπει υπογραφή συμφωνίας «κοινωνικής ειρήνης». Στόχος είναι ο τερματισμός των ενδοπαλαιστινιακών συγκρούσεων και η αποτροπή αντιποίνων ή ένοπλων επιδείξεων. Η αναφορά αυτή δείχνει ότι οι συντάκτες του κειμένου θεωρούν πως η σταθερότητα δεν εξαρτάται μόνο από τις σχέσεις Ισραήλ–Χαμάς, αλλά και από τη συνοχή στο εσωτερικό της παλαιστινιακής κοινωνίας, ειδικά στη μεταβατική περίοδο.
Η Προσωρινή Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης (ISF): ρόλος και όρια
Ένα ακόμη βασικό στοιχείο είναι η ανάπτυξη της Προσωρινής Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης (ISF) στη Γάζα. Η ISF περιγράφεται ως «ζώνη διαχωρισμού» ανάμεσα στις ισραηλινές δυνάμεις και στις περιοχές που θα διοικεί η NCAG. Ο ρόλος της είναι πολυεπίπεδος: επιτήρηση της κατάπαυσης του πυρός, εκπαίδευση της παλαιστινιακής αστυνομίας, διασφάλιση της μεταφοράς ανθρωπιστικής βοήθειας και υποστήριξη της λειτουργίας της NCAG.
Ταυτόχρονα, το κείμενο θέτει όρια: η ISF δεν θα ασκεί αστυνομικά καθήκοντα ούτε θα παρεμβαίνει στην παλαιστινιακή κοινωνία. Η διατύπωση αυτή επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για διεθνή παρουσία και στον φόβο ότι μια τέτοια δύναμη θα μπορούσε να εκληφθεί ως επιβολή ή έμμεση κατοχή.
Τι σημαίνει στην πράξη ο οδικός χάρτης 15 σημείων
Ο οδικός χάρτης 15 σημείων, όπως παρουσιάστηκε, επιχειρεί να δώσει δομή σε μια εξαιρετικά εύθραυστη μετάβαση: από την πολεμική σύγκρουση στη διακυβέρνηση, από τις ένοπλες οργανώσεις σε ένα ενιαίο πλαίσιο ασφάλειας, από την απομόνωση στη διαχείριση της ανθρωπιστικής ανάγκης με διεθνείς εγγυήσεις. Όμως το κλειδί θα είναι η εφαρμογή: τα χρονοδιαγράμματα, η επαλήθευση των βημάτων και η πολιτική βούληση των εμπλεκομένων.
Εάν τελικά προχωρήσει, ο οδικός χάρτης 15 σημείων δεν θα κριθεί από τις διατυπώσεις του, αλλά από το κατά πόσο μπορεί να μεταφραστεί σε πραγματική κατάπαυση του πυρός, λειτουργική διοίκηση υπό την NCAG, αποτελεσματική διεθνή επιτήρηση και μια σταθερή καθημερινότητα για τους κατοίκους της Γάζας. Και καθώς η διαδικασία προβλέπεται σταδιακή και εξαρτώμενη από την τήρηση δεσμεύσεων, κάθε επόμενο βήμα θα λειτουργεί ως τεστ αξιοπιστίας για το ίδιο το σχέδιο—και για το αν ο οδικός χάρτης 15 σημείων μπορεί πράγματι να αποτελέσει μια ρεαλιστική έξοδο από την κρίση.
