Τα μετρητά εξακολουθούν να αποτελούν το μεγαλύτερο «παράθυρο» στη φοροδιαφυγή, παρά την ενίσχυση των ψηφιακών ελέγχων και των ηλεκτρονικών εργαλείων της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ). Όταν μια συναλλαγή πραγματοποιείται χέρι με χέρι, χωρίς POS, ηλεκτρονική απόδειξη ή τραπεζική διαμεσολάβηση, το ψηφιακό σύστημα ελέγχου μπορεί να παρακαμφθεί πλήρως.
Οι πρόσφατες αποκαλύψεις σε μεγάλες επιχειρήσεις εστίασης και αρτοποιίας επιβεβαιώνουν ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Όσο τα μετρητά παραμένουν κυρίαρχα σε συγκεκριμένους κλάδους, οι επιτήδειοι θα βρίσκουν τρόπους να αποκρύπτουν εισοδήματα και να περιορίζουν τεχνητά τον τζίρο τους.
Φοροδιαφυγή και μετρητά: Το κίνητρο στον καταναλωτή
Παράγοντες της αγοράς, οι οποίοι υφίστανται τις συνέπειες του αθέμιτου ανταγωνισμού, υποστηρίζουν ότι η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής πρέπει να βασιστεί σε ένα νέο μοντέλο. Ο καταναλωτής δεν αρκεί να υποχρεώνεται να ζητά απόδειξη· πρέπει να έχει άμεσο και χειροπιαστό όφελος όταν επιλέγει ηλεκτρονική πληρωμή.
Η παλαιότερη πρακτική της συλλογής χάρτινων αποδείξεων έχει πλέον αντικατασταθεί από ψηφιακές διαδικασίες. Ωστόσο, η βασική ιδέα παραμένει επίκαιρη: ο πολίτης μπορεί να λειτουργήσει ως ο πιο αποτελεσματικός ελεγκτής, εφόσον η έκδοση απόδειξης τον συμφέρει οικονομικά περισσότερο από την πληρωμή με μετρητά χωρίς παραστατικό.
Με αυτό το σκεπτικό, εκπρόσωποι της αγοράς προτείνουν μια δέσμη ψηφιακών κινήτρων και αυστηρότερων περιορισμών.
Άμεση επιστροφή χρημάτων μέσω εφαρμογών
Μία από τις προτάσεις αφορά την άμεση επιστροφή μέρους της συναλλαγής στον καταναλωτή. Για παράδειγμα, μετά το σκανάρισμα μιας απόδειξης μέσω της εφαρμογής Appodixi, ένα ποσοστό του ΦΠΑ, όπως 5% ή 10% της αξίας, θα μπορούσε να πιστώνεται αμέσως σε έναν ψηφιακό «κουμπαρά» ή απευθείας στον τραπεζικό λογαριασμό του πολίτη.
Με τον τρόπο αυτό, η καταγγελία μιας ύποπτης απόδειξης δεν θα αποτελεί απλώς πράξη φορολογικής συνείδησης, αλλά θα συνδέεται και με ένα άμεσο οικονομικό όφελος.
Μεγαλύτερη φορολογική έκπτωση για όσους ζητούν απόδειξη
Μια ακόμη πιο δραστική πρόταση προβλέπει αυξημένη έκπτωση φόρου για ηλεκτρονικές συναλλαγές σε κλάδους όπου η φοροδιαφυγή εμφανίζεται συχνότερα. Εάν, για παράδειγμα, ο καταναλωτής μπορούσε να εκπέσει από τον φόρο του το 40% μιας δαπάνης, το κίνητρο θα άλλαζε ριζικά.
Σε μια συναλλαγή 100 ευρώ, ο πολίτης θα πλήρωνε κανονικά το ποσό, αλλά θα εξοικονομούσε 40 ευρώ μέσω της φορολογικής του δήλωσης. Έτσι, μια πρόταση του τύπου «80 ευρώ με μετρητά χωρίς απόδειξη» θα έχανε την ελκυστικότητά της, καθώς η νόμιμη συναλλαγή θα ήταν τελικά οικονομικά συμφερότερη.
Στις προτάσεις περιλαμβάνονται επίσης:
– Αναβάθμιση της φορολοταρίας σε «στιγμιαία» διαδικασία μέσω κινητού τηλεφώνου.
– Αυτόματη έκπτωση όλων των ηλεκτρονικών δαπανών ενός νοικοκυριού, όπως αγορές από σούπερ μάρκετ, καύσιμα, λογαριασμοί και εστίαση, πριν από τον υπολογισμό του φόρου.
– Σταδιακή κατάργηση των μετρητών σε συγκεκριμένες κατηγορίες συναλλαγών.
– Επέκταση των περιορισμών που ισχύουν ήδη για αγορές άνω των 500 ευρώ και για τις αγοραπωλησίες ακινήτων.
Τα φορολογικά μέτρα που παρατείνονται έως το 2027
Για την ώρα, η πολιτεία επιλέγει κυρίως την παράταση υφιστάμενων μέτρων. Έξι διατάξεις που αφορούν τη φορολογία εισοδήματος και ακινήτων αναμένεται να παραμείνουν σε ισχύ και το 2027.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται το φορολογικό μπόνους για ηλεκτρονικές πληρωμές σε 20 κατηγορίες επαγγελμάτων υψηλού κινδύνου φοροδιαφυγής. Οι φορολογούμενοι μπορούν να αφαιρούν από το φορολογητέο εισόδημά τους το 30% της σχετικής δαπάνης, με ανώτατο ετήσιο όριο έκπτωσης τις 5.000 ευρώ.
Παράλληλα, περίπου 4,5 εκατομμύρια φορολογούμενοι με εισοδήματα από μισθούς, συντάξεις, επιχειρηματική ή αγροτική δραστηριότητα και ενοίκια θα πρέπει και το 2027 να καλύπτουν με ηλεκτρονικές πληρωμές δαπάνες ίσες τουλάχιστον με το 30% του πραγματικού ετήσιου εισοδήματός τους.
Υπάρχουν, ωστόσο, εξαιρέσεις και μειωμένες υποχρεώσεις για υπερχρεωμένα νοικοκυριά, ενώ πλήρης απαλλαγή ισχύει για ορισμένες ευάλωτες ομάδες, όπως ηλικιωμένοι, άτομα με αναπηρία και πολίτες που βρίσκονται σε μακροχρόνια νοσηλεία.
Οι ηλεκτρονικές πληρωμές για ιατρικές, οδοντιατρικές και κτηνιατρικές υπηρεσίες εξακολουθούν να υπολογίζονται διπλά για την κάλυψη του απαιτούμενου ορίου του 30%.
Κίνητρα για ανακαινίσεις και την αγορά ακινήτων
Παρατείνεται επίσης η φορολογική έκπτωση για εργασίες αισθητικής, λειτουργικής και ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, υπό την προϋπόθεση ότι εξοφλούνται αποκλειστικά ηλεκτρονικά. Η συνολική δαπάνη μπορεί να φτάσει έως τις 16.000 ευρώ και η έκπτωση κατανέμεται ισόποσα σε πέντε έτη, με ανώτατο ποσό 3.200 ευρώ ανά έτος.
Η έκπτωση αφορά κυρίως το κόστος των εργασιών, ενώ η δαπάνη για τα υλικά δεν μπορεί να υπερβαίνει το ένα τρίτο της δαπάνης για την εργασία.
Παράλληλα, παραμένει σε αναστολή ο φόρος 15% επί της υπεραξίας από την πώληση ακινήτων, ενώ συνεχίζεται και η αναστολή επιβολής ΦΠΑ στις πωλήσεις νεόδμητων οικοδομών, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Τέλος, διατηρείται το φορολογικό κίνητρο για ιδιοκτήτες που διαθέτουν κενές ή βραχυχρόνια εκμισθούμενες κατοικίες σε μακροχρόνια μίσθωση. Όσοι εντάσσονται στο μέτρο μπορούν να επωφεληθούν από τριετή απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τα μισθώματα, εφόσον διαθέσουν τα ακίνητά τους για μακροχρόνια μίσθωση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027.
Η φοροδιαφυγή δεν αντιμετωπίζεται μόνο με περισσότερους ελέγχους και νέα ψηφιακά συστήματα. Όσο τα μετρητά επιτρέπουν την αδήλωτη συναλλαγή, θα παραμένουν η «Αχίλλειος πτέρνα» του φορολογικού μηχανισμού. Η αποτελεσματική λύση απαιτεί συνδυασμό ψηφιακής εποπτείας, περιορισμών στις συναλλαγές με μετρητά και ισχυρών, άμεσων κινήτρων που θα κάνουν τη νόμιμη πληρωμή πιο συμφέρουσα για τον ίδιο τον καταναλωτή.
