Ο πρόεδρος της FIFA, Τζιάνι Ινφαντίνο, είχε καλλιεργήσει τα τελευταία χρόνια την εικόνα ενός ηγέτη που δύσκολα κλονίζεται: κρατούσε τα οικονομικά της ομοσπονδίας ισχυρά, επέκτεινε τα εμπορικά της ανοίγματα και έδειχνε να ελέγχει το παιχνίδι τόσο εντός όσο και εκτός γηπέδων.
Όμως το πρόσφατο φιάσκο με το Μουντιάλ και, κυρίως, η αναγκαστική υπαναχώρησή του από ένα σχέδιο εισόδου ιδιωτικών κεφαλαίων στα έσοδα του Παγκοσμίου Κυπέλλου, προκάλεσε ρωγμές σε μια μέχρι πρότινος «ακλόνητη» καρέκλα. Η αίσθηση απομόνωσης στην κορυφή της FIFA είναι πια πιο έντονη από ποτέ και οι αντιδράσεις που ξέσπασαν φανερώνουν ότι η ισχύς του δεν θεωρείται δεδομένη.
Μόλις δύο εβδομάδες μετά την ολοκλήρωση του πιο κερδοφόρου Παγκοσμίου Κυπέλλου στην ιστορία, ο 56χρονος Ελβετός βρέθηκε αντιμέτωπος με μια εσωτερική κρίση που έμοιαζε με «εμφύλιο» στον κόσμο του ποδοσφαίρου. Η κορύφωση ήρθε όταν η UEFA —η πλουσιότερη και ισχυρότερη από τις έξι συνομοσπονδίες— ανακοίνωσε ότι θα μποϊκοτάρει όλες τις εκδηλώσεις της FIFA μέχρι να αποσυρθεί το σχέδιο. Το μήνυμα ήταν σαφές: ακόμη και οι πιο ισχυροί εταίροι της FIFA είναι έτοιμοι να τραβήξουν γραμμή όταν αισθανθούν ότι παρακάμπτονται.
Σύμφωνα με τον Βίκτορ Μάθεσον, καθηγητή οικονομικών στο Κολλέγιο του Τιμίου Σταυρού στη Μασαχουσέτη, η ανατροπή του κλίματος ήταν εντυπωσιακή. Όπως δήλωσε στο Reuters, «πριν από μια εβδομάδα, ο Ινφαντίνο ήταν σχεδόν βέβαιο ότι θα επανεκλεγόταν με συντριπτική πλειοψηφία, καθώς είχε διοργανώσει ένα τόσο οικονομικά επιτυχημένο τουρνουά. Όμως, όλα αυτά βρίσκονται σε κίνδυνο τώρα». Και πράγματι δεν ήταν μόνο επικοινωνιακό· ήταν πολιτικό, θεσμικό και βαθιά συμβολικό.
Το φιάσκο με το Μουντιάλ και η έκρηξη αντιδράσεων
Η κρίση πυροδοτήθηκε από την πρόταση να διοχετευθούν ιδιωτικά κεφάλαια στο «προϊόν» του Παγκοσμίου Κυπέλλου, με αντάλλαγμα μερίδιο από μελλοντικά έσοδα. Στην πράξη, πολλοί παράγοντες είδαν το σχέδιο ως απόπειρα «ιδιωτικοποίησης» της καρδιάς του παγκόσμιου ποδοσφαίρου, χωρίς επαρκή θεσμική θωράκιση και χωρίς ουσιαστική διαβούλευση.
Αυτό ακριβώς ήταν που εξόργισε ακόμη και συνομοσπονδίες που παραδοσιακά στηρίζουν την κεντρική διοίκηση της FIFA. Για τρεις ημέρες, το βασικό παράπονο επαναλαμβανόταν διαρκώς: δεν υπήρξε διάλογος, δεν υπήρξαν εγγυήσεις, δεν υπήρξε διαφάνεια. Παράλληλα, από πολλές πλευρές ακούστηκε η κατηγορία ότι ο Ινφαντίνο «πουλάει την ψυχή του παιχνιδιού», μετατρέποντας το Μουντιάλ σε χρηματοοικονομικό προϊόν με λογική venture capital.
Όταν ο πρόεδρος της FIFA επιχείρησε να κατευνάσει τα πνεύματα επαναλαμβάνοντας υποσχέσεις για εκατομμύρια δολάρια σε χρηματοδοτήσεις προς τις εθνικές ομοσπονδίες, το ρήγμα δεν έκλεισε. Αντίθετα, η διαρροή δυσαρέσκειας πέρασε από τις συνομοσπονδίες προς το εσωτερικό της ίδιας της FIFA.
Παραιτήσεις, διαρροές και «έργο ενός ατόμου»
Η πιο ηχηρή ένδειξη ότι το άγγιξε τον πυρήνα της διοίκησης ήταν οι αντιδράσεις ανθρώπων που θεωρούνταν κοντά στον Ινφαντίνο. Ο ανώτερος σύμβουλος Κάρλος Κορδέιρο παραιτήθηκε σε ένδειξη διαμαρτυρίας, χαρακτηρίζοντας την πρόταση «κακή συμφωνία για το ποδόσφαιρο». Ακόμη πιο επιβαρυντικός ήταν ο ισχυρισμός του CEO της FIFA, Κέβιν Λαμούρ, ότι το προσωπικό «εξαπατήθηκε» και πως η πρόταση ήταν «έργο ενός ατόμου».
Αυτές οι φράσεις έχουν βαρύτητα όχι μόνο επειδή προέρχονται από υψηλόβαθμους αξιωματούχους, αλλά επειδή περιγράφουν ένα μοντέλο διοίκησης που πολλοί καταγγέλλουν εδώ και χρόνια: αποφάσεις συγκεντρωτικές, ελάχιστη διαβούλευση, αιφνιδιασμοί και μια στρατηγική που βασίζεται περισσότερο στην ισχύ του προέδρου παρά στη συναίνεση των θεσμών.
Η άνοδος του Ινφαντίνο και τα σημάδια ενός επαναλαμβανόμενου μοτίβου
Ο Ινφαντίνο ανέλαβε το 2016, μετά το σκάνδαλο διαφθοράς που τερμάτισε την 17χρονη θητεία του Σεπ Μπλάτερ. Η αποστολή του ήταν ξεκάθαρη: εξυγίανση, αποκατάσταση αξιοπιστίας και διατήρηση των εσόδων. Πηγές που μίλησαν στο Reuters τονίζουν ότι συχνά εξόργιζε τους γύρω του με ένα αυθαίρετο στιλ ηγεσίας, όμως το «γεμάτο ταμείο» λειτουργούσε ως ασπίδα. Όταν η FIFA φέρνει χρήματα, πολλά συγχωρούνται.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Ινφαντίνο αναγκάζεται να κάνει πίσω. Το 2018 είχε υποχωρήσει από σχέδιο που υπόσχονταν 25 δισεκατομμύρια δολάρια ιδιωτικών επενδύσεων για το Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων, έπειτα από έντονη αντίθεση της UEFA. Και το 2022, βρέθηκε στο στόχαστρο για τη σθεναρή υπεράσπιση του Κατάρ ως διοργανώτριας χώρας. Ωστόσο, το τωρινό φιάσκο με το Μουντιάλ έχει μια κρίσιμη διαφορά: δεν κατέρρευσε απλώς μια ιδέα· κλονίστηκε η εμπιστοσύνη.
Ιδιαίτερα προβληματικό θεωρήθηκε ότι οι βασικοί «παίκτες» δεν γνώριζαν τίποτα μέχρι την ανακοίνωση της FIFA, ενώ κρίσιμες λεπτομέρειες φέρονται να διέρρευσαν στον τύπο. Επιπλέον, αποκαλύφθηκε ότι ο επικεφαλής της FIFA είχε συναντηθεί με επενδυτές και επέλεξε να συνεργαστεί με την Thrive Capital, εταιρεία που ίδρυσε ο Τζόσουα Κούσνερ και συνδέεται οικογενειακά με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Για την Ασιατική Ποδοσφαιρική Συνομοσπονδία, αυτό συνιστούσε «εντελώς απαράδεκτη» παραβίαση των συνήθων πρωτοκόλλων, με το 47μελές όργανο να ζητά θεσμικές μεταρρυθμίσεις στη FIFA.
Πολύ νωρίς για να τον ξεγράψεις
Παρά το φιάσκο με το Μουντιάλ και τη ζημιά στο προφίλ του, παραμένει πρόωρο να θεωρηθεί τελειωμένος ο Ινφαντίνο. Στις εκλογές της FIFA, οι ισορροπίες δεν κρίνονται μόνο από την Ευρώπη. Πολλές από τις 211 εθνικές ομοσπονδίες βασίζονται στη χρηματοδότηση της FIFA για να λειτουργήσουν, και αρκετές έχουν ωφεληθεί από την πολιτική διανομής πόρων των τελευταίων ετών.
Για να παρατείνει την προεδρία του έως το 2031, ο νυν πρόεδρος θα χρειαζόταν πλειοψηφία δύο τρίτων στον πρώτο γύρο ή απλή πλειοψηφία στους επόμενους. Κάποιοι αναλυτές εκτιμούν ότι μια «νότα μεταμέλειας» και μια πιο θεσμική προσέγγιση θα μπορούσαν να αρκούν για να ανακτήσει έδαφος. Όμως η ουσία είναι αλλού: μετά το φιάσκο με το Μουντιάλ, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα κερδίσει μια ψηφοφορία, αλλά αν μπορεί να ξαναχτίσει εμπιστοσύνη.
