Οι εργασίες της διήμερης Συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες, που άρχισαν στις 10 το πρωί της Πέμπτης και ολοκληρώθηκαν το απόγευμα της Παρασκευής, κατέληξαν κυρίως σε πολιτικές κατευθύνσεις και λιγότερο σε συγκεκριμένες αποφάσεις, με τη διαπραγμάτευση για τις λίγες γραμμές σχετικά με την ενέργεια να διαρκεί περίπου 15 ώρες και να οδηγεί στην ακύρωση της συνέντευξης Τύπου της πρώτης ημέρας.
Τα συμπεράσματα της Συνόδου δημοσιοποιήθηκαν τα ξημερώματα της Παρασκευής, ύστερα από μαραθώνιες συνομιλίες. Διπλωμάτες περιέγραψαν χαοτική διαδικασία, με ταυτόχρονη διακίνηση διαφορετικών συμβιβαστικών κειμένων και περισσότερες από 12 ώρες διαπραγματεύσεων για περιορισμένες αλλαγές στο τελικό κείμενο. Το βασικό εμπόδιο δεν αποτέλεσαν τα μεγάλα γεωπολιτικά και οικονομικά ζητήματα, αλλά οι αναφορές στην ενέργεια. Οι ηγέτες αφιέρωσαν ολόκληρη την πρώτη ημέρα στη σύνταξη ενός τεχνικού κειμένου, το οποίο, όπως ανέφερε αξιωματούχος, ουσιαστικά δεν εισάγει κανένα νέο μέτρο. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι και ο Τσέχος ομόλογός της Αντρέι Μπάμπις παρουσίασαν διαγράμματα για την αποβιομηχάνιση, σε συζήτηση διάρκειας τριών ωρών, η οποία διακόπηκε και συνεχίστηκε αργότερα. Η Φινλανδία, η Δανία και η Σουηδία προειδοποίησαν, με επιστολή τους, ότι οποιαδήποτε αποδυνάμωση του Συστήματος Εμπορίας Ρύπων (ETS) θα υπονομεύσει την προβλεψιμότητα των επενδύσεων. Ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης φέρεται να είπε στους υποστηρικτές της προθεσμίας του 2028 ότι «με το ETS2 θα χάσετε εκλογές». Ο ίδιος εκτίμησε ότι, λόγω της αβεβαιότητας στη διεθνή σκηνή, ο πολυετής προϋπολογισμός της ΕΕ θα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης κάθε τρία ή τέσσερα χρόνια και όχι κάθε επτά. Η πρόταση, πάντως, δεν λαμβάνει υπόψη τον πενταετή εκλογικό κύκλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Ενέργεια
Στο κείμενο των συμπερασμάτων, οι 27 ζητούν συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση στην ενεργειακή κατάσταση, με στοχευμένα και προσωρινά μέτρα. Μεταξύ των κατευθύνσεων περιλαμβάνονται η αναβολή υποχρεώσεων που απορρέουν από τον Κανονισμό για το μεθάνιο, η παράταση του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, η δημιουργία βραχυπρόθεσμου πλαισίου για τα διυλιστήρια και η εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης. Παράλληλα, ζητείται επιτάχυνση των διαδικασιών για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς και επικαιροποίηση της εκτίμησης επιπτώσεων του ETS2, το οποίο πρόκειται να τεθεί σε ισχύ το 2028. Το ETS διατηρεί ρητά τον ρόλο του ως σήμα τιμής. Η Ρώμη και οι χώρες του Βίζεγκραντ γνώριζαν ότι δεν διέθεταν την απαιτούμενη ειδική πλειοψηφία για να ανοίξουν τους κανόνες του συστήματος. Η συζήτηση είχε, ωστόσο, ως αποτέλεσμα την αποστολή μηνύματος στο εσωτερικό των χωρών που υποστήριξαν τις σχετικές θέσεις.
Ανταγωνιστικότητα και Κίνα
Οι ηγέτες έθεσαν ως προθεσμία το τέλος του 2026 για τρεις φακέλους: την απλοποίηση της νομοθεσίας για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, τη δέσμη μέτρων για την ολοκλήρωση και την εποπτεία των αγορών, καθώς και τη δέσμη για την αυτοκινητοβιομηχανία. Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται το «28ο καθεστώς» του εταιρικού δικαίου, ο Νόμος για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας και τα δίκτυα. Παράλληλα, προβλέπεται περικοπή των υποχρεώσεων αναφοράς για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η αναφορά στις «παγκόσμιες μακροοικονομικές ανισορροπίες» χρησιμοποιείται στο κείμενο χωρίς να κατονομάζεται η Κίνα. Η ΕΕ έχει ετήσιο εμπορικό έλλειμμα περίπου 360 δισ. ευρώ με τη χώρα. Οι ηγέτες ζήτησαν επίσης νέα εργαλεία εμπορικής άμυνας, μεταξύ άλλων με ποσοστώσεις και δασμούς για χημικά προϊόντα και μηχανήματα. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προανήγγειλε διεύρυνση της διαθέσιμης εργαλειοθήκης.
Προϋπολογισμός της ΕΕ
Το διαπραγματευτικό πλαίσιο της Ιρλανδικής Προεδρίας, το οποίο προέβλεπε περικοπές ύψους 141 δισ. ευρώ, θεωρείται πλέον ότι δεν μπορεί να αποτελέσει βάση της συμφωνίας. Τον ρόλο του διαπραγματευτή αναλαμβάνει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ενώ έχει προγραμματιστεί έκτακτη Σύνοδος στις 26 Νοεμβρίου. Η λογική του νέου κειμένου προβλέπει συμφωνία εντός του 2026, υιοθέτηση των απαιτούμενων νομοθετικών πράξεων το 2027 και διασφάλιση της χρηματοδότησης χωρίς διακοπή από τον Ιανουάριο του 2028. Στο κείμενο, πάντως, δεν αναγράφεται δεσμευτική ημερομηνία για την επίτευξη συμφωνίας.
Ουκρανία
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι ζήτησε επιπλέον 70 δισ. ευρώ για το 2027 και υπολόγισε το κόστος του πολέμου για την ίδια χρονιά σε 155 δισ. ευρώ. Το αίτημα ανατρέπει την παραδοχή ότι το δάνειο των 90 δισ. ευρώ θα καλύψει δύο έτη. Η σχετική αναφορά προκάλεσε απορίες σε αρκετούς συμμετέχοντες στη Σύνοδο. Οι 27 παραπέμπουν σε νέα εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Παράλληλα, αποδεσμεύονται 6,6 δισ. ευρώ από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Ειρήνης, ενώ το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρετίζει την 21η δέσμη κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Ο πρόεδρος Ζελένσκι σημείωσε ότι «αν η Ουκρανία χάσει τον πόλεμο, 20 εκατομμύρια Ουκρανοί πολίτες θα φύγουν για την Ευρώπη». Η δήλωση παρουσιάστηκε ως εκτίμηση για τις πιθανές συνέπειες μιας ουκρανικής ήττας, ενώ κατά τη διάρκεια των συνομιλιών αξιοποιήθηκε και ως επιχείρημα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής στήριξης. Τα συμπεράσματα καταγράφουν ακόμη ότι στις 13 Οκτωβρίου άνοιξαν οι ομάδες κεφαλαίων 2 και 3 στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Ουκρανίας και της Μολδαβίας. Υπογραμμίζεται επίσης η σημασία της παράτασης της προσωρινής προστασίας για όσους εκτοπίστηκαν από την Ουκρανία εξαιτίας του πολέμου έως τις 4 Μαρτίου 2028. Η παράταση είχε αποφασιστεί από το Συμβούλιο τον Ιούλιο. Οι ηγέτες εξέφρασαν τη λύπη τους για την προσωρινή άρση των αμερικανικών κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ, με τον πρωθυπουργό της Βουλγαρίας να διαφοροποιείται από τη σχετική θέση. Στο παρασκήνιο της Συνόδου κυριάρχησε και η αντιπαράθεση με τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος χαρακτήρισε τον Ζελένσκι «πιο δύσκολο» συνομιλητή από τον Ρώσο πρόεδρο και ζήτησε τη διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Πέτερ Μάγιαρ δήλωσε «πλήρη αλληλεγγύη» μετά την πρώτη του διμερή συνάντηση με τον Ζελένσκι.
Άμυνα
Οι 27 προσυπογράφουν τα ευρήματα της πρώτης ετήσιας έκθεσης για την αμυντική ετοιμότητα, με ορίζοντα το 2030. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητά συμφωνία για τη στρατιωτική κινητικότητα έως το τέλος του έτους. Παράλληλα, οι ηγέτες εξετάζουν αυστηρότερες προϋποθέσεις θεωρήσεων για Ρώσους υπηκόους και την κατάρτιση σχεδίου δράσης για τα drones. Η διατύπωση που περιλαμβάνεται στα συμπεράσματα είναι ότι «οι ενέργειες της Ρωσίας δεν θα μείνουν αναπάντητες».
Μεταναστευτικό
Το κεφάλαιο για τη μετανάστευση περιορίζεται σε επτά γραμμές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να συνεργαστεί στενά με τα κράτη μέλη για την ανάπτυξη πλαισίου έκτακτης ανάγκης, το οποίο θα καλύπτει όλα τα είδη εργαλειοποίησης της μετανάστευσης. Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντρικσεν ζήτησε να εξεταστεί τι συμβαίνει όταν μια χώρα κάνει «σχεδόν το ακριβώς αντίθετο», αναφερόμενη στο σχέδιο του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ για τη νομιμοποίηση 600.000 μεταναστών. Η πρόταση της Ιταλίας, της Δανίας και της Πολωνίας για τα κίνητρα της παράτυπης μετανάστευσης δεν εντάχθηκε στα συμπεράσματα. Εκφράστηκε, ωστόσο, αλληλεγγύη στην Ισπανία για τη Θέουτα.
Κύπρος, Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και ψηφιακά μέσα
Σε ό,τι αφορά την COP31 στην Αττάλεια, τα συμπεράσματα υπογραμμίζουν τη σημασία της ίσης συμμετοχής όλων των κρατών μελών. Η σχετική αναφορά επικαλείται την αρχή της αλληλεγγύης για τη συμμετοχή όλων στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον, η οποία θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια της Τουρκίας. Προηγήθηκε ο αποκλεισμός της Κύπρου από προπαρασκευαστικές συναντήσεις. Οι ηγέτες εξέφρασαν επίσης τη λύπη τους για τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και έδωσαν εντολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προστατεύσει όσους υπηρετούν στο Δικαστήριο. Παράλληλα, ζήτησαν να θεσπιστεί ελάχιστο όριο ηλικίας για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μέσω του EU KIDS Act. Συνεχίζεται, τέλος, η σύνταξη της συνθήκης προσχώρησης του Μαυροβουνίου.
Μέση Ανατολή
Για το Ιράν, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδικάζει τις επιθέσεις σε χώρες της περιοχής και ζητά να διασφαλιστεί η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, χωρίς αλλαγή του καθεστώτος που διέπει τη λειτουργία του. Οι ηγέτες δηλώνουν ότι δεν πρέπει να υπάρξει ποτέ πυρηνικό όπλο για την Τεχεράνη και ζητούν πλήρη συνεργασία του Ιράν με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας. Για την Υεμένη, καταδικάζονται τα πλήγματα των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας και προβλέπεται ενίσχυση της ευρωπαϊκής επιχείρησης ASPIDES. Σε ό,τι αφορά τη Γάζα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει την υποστήριξή του στη λύση των δύο κρατών και ζητά ανθρωπιστική πρόσβαση, μεταξύ άλλων μέσω του Θαλάσσιου Διαδρόμου της Κύπρου. Παράλληλα, ζητείται εφαρμογή του ψηφίσματος 2803, με αφοπλισμό της Χαμάς και αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων. Στο κείμενο αναφέρεται ότι δεν προβλέπεται κανένας ρόλος για τη Χαμάς. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει επίσης τη λύπη του για την ανακοινωθείσα αναβολή των παλαιστινιακών εκλογών. Οι ηγέτες καταδικάζουν την επέκταση των εποικισμών και τη βία των εποίκων, ζητούν την απόσυρση του διαγωνισμού για την περιοχή E1 και προειδοποιούν τις εταιρείες που ενδέχεται να εμπλακούν στη σχετική διαδικασία. Για τον Λίβανο, ζητείται πλήρης εφαρμογή του ψηφίσματος 1701, πλήρης αφοπλισμός της Χεζμπολάχ, σεβασμός της κυριαρχίας της χώρας και αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων. Η ΕΕ δηλώνει στήριξη στις Λιβανικές Ένοπλες Δυνάμεις, ώστε το κράτος να ελέγξει ολόκληρη την επικράτεια και να αποκτήσει το μονοπώλιο στην κατοχή όπλων. Χαιρετίζεται επίσης η σύσταση της Αποστολής Στήριξης της ΕΕ στον Λίβανο και υπογραμμίζεται η ανάγκη διεθνούς παρουσίας μετά την UNIFIL. Για τη Συρία, υποστηρίζεται η μετάβαση υπό συριακή ηγεσία και ο σεβασμός της εδαφικής της ακεραιότητας από όλους τους εσωτερικούς και εξωτερικούς δρώντες, σύμφωνα με την UNCLOS.
Διεύρυνση και μεταρρυθμίσεις
Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης χαρακτηρίζεται γεωστρατηγική επένδυση, με αναφορά στη Διακήρυξη της Γρανάδας. Οι υποψήφιες χώρες και η Ένωση θα πρέπει να είναι έτοιμες τη στιγμή της προσχώρησης. Οι υποψήφιες χώρες καλούνται να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις στον τομέα του κράτους δικαίου, ενώ η ίδια η Ένωση καλείται να υλοποιήσει εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, προκειμένου να διασφαλίσει την ικανότητά της να δρα σε μια διευρυμένη σύνθεση. Η διαδικασία παραμένει αξιοκρατική. Το Συμβούλιο αναλαμβάνει να αναλύσει την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προετοιμασία για μια διευρυμένη Ένωση». Παράλληλα, συνεχίζεται η σύνταξη της συνθήκης προσχώρησης του Μαυροβουνίου. Η Ιρλανδική Προεδρία στοχεύει στο προσωρινό κλείσιμο των υπόλοιπων κεφαλαίων, υπό την προϋπόθεση ότι θα προχωρήσουν οι απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.
