Ένα ισχυρό διπλωματικό μέτωπο κατά της κύρωσης του ανυπόστατου τουρκολιβυκού μνημονίου διαμορφώθηκε στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη. Η Ελλάδα πρωταγωνίστησε στη συγκρότηση μιας ευρείας συμμαχίας, η οποία επιβεβαιώνει ότι οι ελληνικές θέσεις βρίσκουν σημαντική διεθνή ανταπόκριση και στηρίζονται στις αρχές του διεθνούς δικαίου.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης γνωστοποίησε κοινή δήλωση της Ελλάδας, της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Αιγύπτου, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι έξι πλευρές εξέφρασαν την κατηγορηματική αντίθεσή τους στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, υπογραμμίζοντας ότι το συγκεκριμένο κείμενο παραμένει άκυρο και ασύμβατο με το διεθνές δίκαιο.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στο επίκεντρο της διεθνούς αντίδρασης
Η κοινή δήλωση στηλιτεύει τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου στην ειρήνη και τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου. Οι έξι εταίροι υπογραμμίζουν ότι το μνημόνιο παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα της περιοχής και αγνοεί τα δικαιώματα όλων των παράκτιων κρατών επί των θαλάσσιων ζωνών τους.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα δικαιώματα των νησιών, τα οποία, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, διαθέτουν θαλάσσιες ζώνες. Η θέση αυτή αποτελεί βασικό σημείο της ελληνικής διπλωματικής επιχειρηματολογίας, καθώς το τουρκολιβυκό μνημόνιο αγνοεί την ύπαρξη και τη γεωγραφική θέση ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος.
Η κοινή τοποθέτηση στέλνει σαφές μήνυμα ότι μονομερείς συμφωνίες οι οποίες παραβιάζουν θεμελιώδεις κανόνες του διεθνούς δικαίου δεν μπορούν να παράγουν έννομα αποτελέσματα ούτε να μετατρέπονται σε τετελεσμένα στην περιοχή.
Η Άγκυρα επιμένει στις προκλητικές θέσεις της
Παρά τις αντιδράσεις, η Τουρκία εξακολουθεί να υπερασπίζεται το περιεχόμενο και τη σκοπιμότητα του τουρκολιβυκού μνημονίου. Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σχολίασε τις διεθνείς ενστάσεις, με ιδιαίτερη αναφορά στις αντιδράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει νομική ή πολιτική βάση για τις επικρίσεις που έχουν διατυπωθεί.
Η στάση αυτή επιβεβαιώνει τη διαφορά προσέγγισης ανάμεσα στην Άγκυρα και τις χώρες που επικαλούνται το διεθνές δίκαιο και τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Ενώ η Τουρκία επιμένει στη νομιμότητα της συμφωνίας, η Ελλάδα και οι σύμμαχοί της υποστηρίζουν ότι το μνημόνιο δεν μπορεί να δημιουργήσει δικαιώματα εις βάρος τρίτων κρατών ούτε να αγνοεί την παρουσία ελληνικών νησιών.
Η Αθήνα θεωρεί ότι η διευρυμένη συμμετοχή στη συγκεκριμένη δήλωση ενισχύει τη διεθνή απομόνωση των τουρκικών θέσεων και αποδεικνύει ότι το ζήτημα δεν αφορά αποκλειστικά μια ελληνοτουρκική διαφορά. Αντίθετα, συνδέεται με τη διασφάλιση της περιφερειακής σταθερότητας, τον σεβασμό των κανόνων δικαίου και την αποτροπή μονομερών ενεργειών.
Παρέμβαση με ιδιαίτερο βάρος από τον ΟΗΕ
Σημαντική ήταν και η παρέμβαση του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, από το Κάιρο. Ο επικεφαλής του ΟΗΕ ξεκαθάρισε ότι καμία ενέργεια που έρχεται σε σύγκρουση με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν μπορεί να γίνεται αποδεκτή.
«Η θέση μας είναι πολύ σαφής. Οι παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου είναι απαράδεκτες, και αυτό ισχύει και σε σχέση με την κατάσταση στη θάλασσα. Υπάρχει μια Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας και οτιδήποτε δεν είναι συμβατό με αυτήν δεν πρέπει να γίνεται σεβαστό και αποδεκτό», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η τοποθέτηση αυτή προσδίδει επιπλέον βαρύτητα στη διεθνή συζήτηση γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Παρότι δεν αποτέλεσε ειδική αναφορά στη συγκεκριμένη συμφωνία, η γενική αρχή που διατύπωσε ο κ. Γκουτέρες συνδέεται άμεσα με την ανάγκη σεβασμού των κανόνων που διέπουν την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Στήριξη και από τις Ηνωμένες Πολιτείες
Στο ίδιο πλαίσιο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έστειλε μήνυμα κατά των προκλητικών ενεργειών και τάχθηκε υπέρ της επίλυσης των διαφορών μέσω διαλόγου. Η αμερικανική θέση υπογραμμίζει τη σημασία της αποφυγής μονομερών κινήσεων που αυξάνουν την ένταση και υπονομεύουν την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για την Αθήνα, η διεθνής αυτή κινητικότητα αποτελεί σημαντικό διπλωματικό κέρδος. Η ρητή καταδίκη του τουρκολιβυκού μνημονίου από μια ευρεία ομάδα κρατών και την Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει τις ελληνικές θέσεις και αναδεικνύει το ζήτημα στη διεθνή του διάσταση.
Η Ελλάδα επιδιώκει να διατηρήσει το θέμα στο επίκεντρο των διεθνών οργανισμών, επιμένοντας ότι η ειρήνη και η σταθερότητα στην περιοχή μπορούν να διασφαλιστούν μόνο μέσα από τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, της γεωγραφίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων όλων των κρατών. Η ευρεία διπλωματική συμμαχία κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου αποτελεί, επομένως, ένα σαφές μήνυμα ότι συμφωνίες οι οποίες παραβιάζουν θεμελιώδεις κανόνες δεν μπορούν να νομιμοποιούνται ούτε να επιβάλλονται ως νέα πραγματικότητα.
