Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να κάνει ένα πολύ μεγαλύτερο βήμα από την επιβολή ενός απλού ηλικιακού ορίου στα social media. Σύμφωνα με σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που είδε το πρακτορείο Reuters, στις Βρυξέλλες διαμορφώνεται ένα νέο καθεστώς «ψηφιακής ενηλικίωσης» στα 15 χρόνια, το οποίο θα καλύπτει όχι μόνο τα κοινωνικά δίκτυα, αλλά και τις πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο, τα διαδικτυακά παιχνίδια και τα AI chatbots.
Το σχέδιο εντάσσεται στο υπό διαμόρφωση EU Kids Act, το οποίο αναμένεται να παρουσιάσουν την Πέμπτη 17 Σεπτεμβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η αρμόδια για την τεχνολογία εκτελεστική αντιπρόεδρος Χένα Βίρκουνεν. Αύριο, Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ενδέχεται να παρουσιάσει ορισμένα από τα βασικά σημεία του στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης.
Η πρόταση δεν προβλέπει, πάντως, μια απόλυτη απαγόρευση του διαδικτύου για όλους όσοι είναι κάτω των 15. Αντίθετα, δημιουργεί διαφορετικά επίπεδα πρόσβασης ανά ηλικία. Τα παιδιά κάτω των τριών ετών δεν θα έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες που καλύπτει το σχέδιο, ενώ για τις ηλικίες από 3 έως 12 ετών προβλέπονται μόνο υπηρεσίες φιλικές προς τα παιδιά, με αυστηρά πρότυπα ασφάλειας και πλήρη γονικό έλεγχο.
Για τις ηλικίες 13 και 14 ετών, το σχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα δημιουργίας εισαγωγικών λογαριασμών σε social media και πλατφόρμες βίντεο από τους γονείς, με περιορισμένες επαφές και αυστηρά χρονικά όρια. Από τα 15 χρόνια και μετά, οι ανήλικοι θα μπορούν να δημιουργούν δικούς τους λογαριασμούς.
Από τα social media στα AI chatbots
Η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας. Η συζήτηση για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο είχε μέχρι σήμερα επικεντρωθεί κυρίως στα κοινωνικά δίκτυα και στον εθιστικό σχεδιασμό τους. Το νέο σχέδιο, όμως, εντάσσει στο ίδιο πλαίσιο και τα AI chatbots, μαζί με τις πλατφόρμες βίντεο και τα online games.
Οι υποχρεώσεις των εταιρειών θα διαφοροποιούνται ανάλογα με το είδος της υπηρεσίας και την ηλικία του παιδιού. Το σχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, την αποφυγή εθιστικών χαρακτηριστικών και επιβλαβών ροών περιεχομένου, αποτελεσματικά εργαλεία γονικού ελέγχου και εύκολους μηχανισμούς αναφοράς επιβλαβούς περιεχομένου από τα παιδιά.
Κεντρικό ζήτημα γίνεται πλέον και η επαλήθευση της ηλικίας. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και διαμοιρασμού βίντεο θα πρέπει να ελέγχουν την ηλικία όταν δημιουργείται νέος λογαριασμός, ενώ στις πλατφόρμες διαδικτυακών παιχνιδιών ο έλεγχος θα πρέπει να προηγείται της λήψης ενός παιχνιδιού. Παράλληλα, οι εταιρείες θα καλούνται να καταβάλλουν ειδικό τέλος για τη χρηματοδότηση της εποπτείας και της εφαρμογής των νέων κανόνων.
Το κείμενο δεν είναι ακόμη τελικό. Μετά την παρουσίασή του θα ακολουθήσουν διαπραγματεύσεις με τα κράτη-μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει μήνες πριν οι προτάσεις αποκτήσουν τη μορφή ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Ελλάδα και Γαλλία πιέζουν προς την ίδια κατεύθυνση
Η ευρωπαϊκή κίνηση δεν εμφανίζεται σε πολιτικό κενό. Τις προηγούμενες ημέρες δύο χώρες είχαν ήδη εντείνει την πίεση προς τις Βρυξέλλες για κοινή ευρωπαϊκή αντιμετώπιση: η Ελλάδα και η Γαλλία.
Στις 11 Σεπτεμβρίου η ελληνική πλευρά επανέφερε την πρόταση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για θέσπιση ευρωπαϊκής «ψηφιακής ενηλικίωσης» στα 15 έτη, υποχρεωτική επαλήθευση και περιοδική επανεπαλήθευση της ηλικίας και κοινό ευρωπαϊκό μηχανισμό επιβολής με ουσιαστικές κυρώσεις.
Η ελληνική θέση εστιάζει ιδιαίτερα στον σχεδιασμό των ίδιων των πλατφορμών. Το ατελείωτο scrolling, η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου, οι ειδοποιήσεις και οι αλγόριθμοι συστάσεων που μπορούν να ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση θα πρέπει, σύμφωνα με την ελληνική πρόταση, να είναι εξ ορισμού απενεργοποιημένα για τους ανηλίκους.
Η Ελλάδα συμμετέχει επίσης στις επτά χώρες που δοκιμάζουν τον ευρωπαϊκό μηχανισμό επαλήθευσης ηλικίας, ενώ χρησιμοποιεί ήδη το Kids Wallet ως εργαλείο μέσω του οποίου οι γονείς μπορούν να επαληθεύουν την ηλικία των παιδιών τους και να θέτουν περιορισμούς. Σύμφωνα με την ελληνική κυβερνητική θέση που παρουσιάστηκε στις 11 Σεπτεμβρίου, η εθνική απαγόρευση πρόσβασης στα social media για τους κάτω των 15 προβλέπεται να τεθεί σε εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Τρεις ημέρες αργότερα, στις 14 Σεπτεμβρίου, ο Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε ότι υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή μια αναδιατυπωμένη γαλλική πρόταση για τους ανηλίκους κάτω των 15 ετών. Η κίνηση ακολούθησε την απόρριψη, στα μέσα Αυγούστου, της προηγούμενης εκδοχής του γαλλικού νόμου από το Συνταγματικό Συμβούλιο, το οποίο είχε κρίνει ότι περιόριζε δυσανάλογα την ελευθερία έκφρασης και επικοινωνίας των εφήβων.
Η νέα γαλλική εκδοχή επιχειρεί να απαντήσει σε αυτές τις ενστάσεις και επικεντρώνεται περίπου σε δέκα λειτουργίες που θεωρούνται επιβλαβείς ή εθιστικές για τους ανηλίκους, όπως η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, οι νυχτερινές ειδοποιήσεις και η δυνατότητα επικοινωνίας με άγνωστους λογαριασμούς. Ο ίδιος ο Μακρόν έχει δηλώσει ότι στόχος του είναι το γαλλικό μοντέλο να αποτελέσει τελικά «τον κανόνα για όλα τα παιδιά στην Ευρώπη».
Το αποτέλεσμα είναι ότι μια συζήτηση που μέχρι πρόσφατα διεξαγόταν κυρίως σε εθνικό επίπεδο μεταφέρεται πλέον καθαρά στις Βρυξέλλες. Τα κρίσιμα ερωτήματα είναι το ποια θα είναι η ηλικία της ψηφιακής ενηλικίωσης, το πώς θα αποδεικνύεται η ηλικία ενός χρήστη και τοποιες ψηφιακές υπηρεσίες θα υπάγονται στους νέους κανόνες.
