Χωρίς καμία αύξηση στις επικουρικές συντάξεις αναμένεται να περάσει και το 2027 για περίπου 1,3 εκατομμύρια συνταξιούχους, παρά το γεγονός ότι ο κλάδος επικουρικής ασφάλισης του e-ΕΦΚΑ εμφανίζει θετικό οικονομικό αποτέλεσμα. Το νέο «πάγωμα» έρχεται να προστεθεί σε τέσσερα χρόνια χωρίς αναπροσαρμογές, με τις σωρευτικές απώλειες για τους δικαιούχους να υπολογίζονται σε 740 εκατ. ευρώ.
Την ίδια στιγμή, οι ασφαλισμένοι βρίσκονται αντιμέτωποι με μεγάλες καθυστερήσεις στην απονομή των επικουρικών τους συντάξεων, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν ακόμη και τα τρία χρόνια. Πρόσθετη επιβάρυνση αποτελεί ο τρόπος υπολογισμού των παροχών, ο οποίος έχει καταστεί δυσμενέστερος για όσους συνταξιοδοτούνται με βάση το σύστημα που εφαρμόζεται από το 2015.
Πλεόνασμα 188 εκατ. ευρώ, αλλά χωρίς αυξήσεις
Βασικό εμπόδιο στην αναπροσαρμογή των επικουρικών εξακολουθεί να αποτελεί η ρήτρα μηδενικού ελλείμματος, η οποία συνδέεται με το ασφαλιστικό πλαίσιο του νόμου Κατρούγκαλου. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη επιτρέπει αυξήσεις μόνο υπό την προϋπόθεση ότι ο κλάδος επικουρικής ασφάλισης διαθέτει τα αναγκαία οικονομικά περιθώρια, χωρίς να δημιουργείται έλλειμμα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του e-ΕΦΚΑ, το πλεόνασμα του ΕΤΕΑΕΠ για το 2025 εκτιμάται ότι ξεπέρασε τα 188 εκατ. ευρώ, έναντι αρχικής πρόβλεψης για 115 εκατ. ευρώ.
Παρά τη βελτιωμένη αυτή οικονομική εικόνα, δεν έχει προβλεφθεί αντίστοιχη ενίσχυση των επικουρικών συντάξεων. Στην πράξη, το σύστημα λειτουργεί με γνώμονα την ισορροπία μεταξύ εισφορών και καταβαλλόμενων παροχών, περιορίζοντας τη δυνατότητα αυξήσεων.
Οι τέσσερις αυξήσεις που έχασαν οι συνταξιούχοι
Η διαφορά ανάμεσα στην πορεία των κύριων και των επικουρικών συντάξεων έχει διευρυνθεί σημαντικά από το 2023.
Στο διάστημα 2023-2026 οι κύριες συντάξεις ενισχύθηκαν συνολικά κατά 15,58%, ενώ οι επικουρικές παρέμειναν αμετάβλητες.
Οι δικαιούχοι επικουρικής ασφάλισης δεν συμπεριλήφθηκαν στις αυξήσεις που προβλέφθηκαν με τον νόμο 4997/2022 για τις κύριες συντάξεις, με έναρξη εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2023.
Έτσι, δεν επωφελήθηκαν από τις αναπροσαρμογές που δόθηκαν στις κύριες συντάξεις: 7,78% το 2023, 3% το 2024, 2,4% το 2025 και 2,4% το 2026.
Η διατήρηση των επικουρικών στα ίδια επίπεδα περιορίζει σταδιακά την αγοραστική δύναμη των συνταξιούχων, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον αυξημένων δαπανών διαβίωσης.
Πώς υπολογίζονται οι επικουρικές συντάξεις
Σημαντικές διαφοροποιήσεις προκύπτουν και από τον τρόπο υπολογισμού των επικουρικών, καθώς για τους ασφαλισμένους εφαρμόζεται διπλό σύστημα, ανάλογα με το διάστημα στο οποίο πραγματοποιήθηκε η ασφάλιση.
Για τον χρόνο ασφάλισης έως τις 31 Δεκεμβρίου 2014, το ποσό υπολογίζεται με συντελεστή αναπλήρωσης 0,45% ανά έτος, λαμβάνοντας υπόψη τις συντάξιμες αποδοχές της περιόδου 2002-2014.
Αντίθετα, για τα έτη από την 1η Ιανουαρίου 2015 και μετά, το ύψος της επικουρικής συνδέεται με τις εισφορές που έχουν καταβληθεί και την ηλικία κατά την οποία ο ασφαλισμένος αποχωρεί από την εργασία.
Επομένως, όσο μεγαλύτερες είναι οι εισφορές και όσο αργότερα πραγματοποιείται η συνταξιοδότηση, τόσο υψηλότερη μπορεί να διαμορφωθεί η παροχή.
Διαφορετική αντιμετώπιση προβλέπεται και για την πρόωρη συνταξιοδότηση. Στο τμήμα της επικουρικής που αφορά την περίοδο έως το 2014, εφαρμόζεται μείωση από 6% έως 30% όταν ο ασφαλισμένος λαμβάνει μειωμένη σύνταξη.
Για τον χρόνο ασφάλισης από το 2015 και μετά, η επίδραση της πρόωρης αποχώρησης ενσωματώνεται στους συντελεστές που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της παροχής, ανάλογα με την ηλικία συνταξιοδότησης.
Έως τρία χρόνια αναμονή για 31.500 επικουρικές
Εκτός από το πάγωμα των αυξήσεων, σοβαρό πρόβλημα εξακολουθεί να αποτελεί η καθυστέρηση στην έκδοση των επικουρικών συντάξεων.
Παρά τη σταδιακή μείωση των εκκρεμοτήτων, περίπου 31.500 αιτήσεις παραμένουν σε αναμονή, αριθμός που εξακολουθεί να θεωρείται υψηλός.
Σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα, οι εκκρεμείς υποθέσεις έχουν περιοριστεί κατά περίπου 2.500, χωρίς όμως να έχει αντιμετωπιστεί οριστικά το πρόβλημα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αναμονή για την απονομή της επικουρικής φτάνει ακόμη και τα τρία χρόνια.
Παράλληλα, στις επικουρικές με μεικτό ποσό άνω των 300 ευρώ επιβάλλεται παρακράτηση 10% λόγω της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), πέραν των λοιπών φορολογικών επιβαρύνσεων.
Τι αλλάζει στην απονομή των επικουρικών
Μια νέα νομοθετική παρέμβαση επιχειρεί να περιορίσει τη γραφειοκρατία και να επιταχύνει την έκδοση των επικουρικών συντάξεων.
Η σχετική διάταξη, η οποία έχει ήδη ψηφιστεί αλλά δεν έχει τεθεί ακόμη σε εφαρμογή, προβλέπει ότι η αρμοδιότητα για την απονομή της επικουρικής θα ανήκει αποκλειστικά στον τελευταίο ασφαλιστικό φορέα.
Αυτό θα ισχύει ανεξάρτητα από το πόσα χρόνια ασφάλισης έχει συμπληρώσει ο ενδιαφερόμενος σε προηγούμενα Ταμεία.
Με τη νέα διαδικασία καταργούνται τα ενδιάμεσα στάδια υπηρεσιακής αλληλογραφίας για τον καθορισμό του αρμόδιου φορέα. Η αίτηση θα παραμένει στο τελευταίο Ταμείο, το οποίο θα αναλαμβάνει την εξέταση και την έκδοση της σχετικής απόφασης.
Επιπλέον, ολόκληρος ο χρόνος διαδοχικής επικουρικής ασφάλισης θα αντιμετωπίζεται ενιαία στο πλαίσιο του κλάδου επικουρικής ασφάλισης του e-ΕΦΚΑ, αντί του σημερινού περιορισμού που συνδέεται με τη 15ετία.
Στόχος της αλλαγής είναι να μειωθούν οι διοικητικές εμπλοκές που καθυστερούν την απονομή των συντάξεων. Ωστόσο, το ζήτημα των αυξήσεων παραμένει ανοιχτό, με τους συνταξιούχους να οδεύουν προς ακόμη μία χρονιά χωρίς ενίσχυση των επικουρικών τους.
