Την απαγόρευση της συστηματικής διάθεσης κλινών ή θέσεων ύπνου σε διαμερίσματα που έχουν πολεοδομικά χαρακτηριστεί ως κατοικίες προβλέπει πρόταση νομοθετικής ρύθμισης του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη. Στόχος της είναι να αντιμετωπιστεί η παράνομη υπεκμίσθωση ακινήτων και η μετατροπή συμβατικών διαμερισμάτων σε άτυπα «υπνωτήρια» έναντι οικονομικού ανταλλάγματος.
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, το φαινόμενο εμφανίζεται κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα και ιδιαίτερα στην Αθήνα. Σε αρκετές περιπτώσεις, διατίθενται κλίνες ή μεμονωμένες θέσεις ύπνου ανά διανυκτέρευση, χωρίς να τηρούνται οι προβλεπόμενες υγειονομικές, πολεοδομικές και τουριστικές προδιαγραφές. Η πρακτική αυτή δημιουργεί ένα είδος άτυπης αγοράς διαμονής, η οποία λειτουργεί έξω από το πλαίσιο που ισχύει για τα νόμιμα καταλύματα.
Το υπουργείο αποδίδει την εξάπλωση του φαινομένου, μεταξύ άλλων, στην απουσία ρητής απαγόρευσης από την ισχύουσα νομοθεσία. Όπως επισημαίνεται, το συγκεκριμένο νομοθετικό κενό μπορεί να αξιοποιηθεί για την εμπορική εκμετάλλευση κατοικιών με τρόπο που αλλοιώνει τον χαρακτήρα των οικιστικών περιοχών και των πολυκατοικιών.
Γιατί μπαίνουν στο στόχαστρο τα άτυπα υπνωτήρια
Η πρόταση αναδεικνύει ως βασικό ζήτημα τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία και ασφάλεια. Η υπερσυγκέντρωση ατόμων σε χώρους που δεν έχουν σχεδιαστεί για συλλογική διαμονή μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα ανεπαρκούς αερισμού, ελλιπών υποδομών υγιεινής και περιορισμένης πρόσβασης σε εξόδους κινδύνου. Παράλληλα, ενδέχεται να απουσιάζουν τα απαιτούμενα μέτρα πυρασφάλειας και οι στοιχειώδεις προδιαγραφές προστασίας των διαμενόντων.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται, ωστόσο, στους ενοίκους των συγκεκριμένων χώρων. Η συχνή εναλλαγή αγνώστων προσώπων, ο αυξημένος θόρυβος και η αίσθηση ανασφάλειας μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την καθημερινότητα των μόνιμων κατοίκων. Η αιτιολογική έκθεση συνδέει το φαινόμενο και με την υποβάθμιση της κοινωνικής συνοχής στις πολυκατοικίες, καθώς οι κοινόχρηστοι χώροι χρησιμοποιούνται από μεγάλο αριθμό ανθρώπων που δεν έχουν σταθερή σχέση με το κτίριο.
Επιπλέον, το υπουργείο κάνει λόγο για φοροδιαφυγή και αθέμιτο ανταγωνισμό σε βάρος των ξενοδοχείων και των νόμιμων καταλυμάτων βραχυχρόνιας μίσθωσης. Οι δραστηριότητες που περιγράφονται στην πρόταση φέρεται να πραγματοποιούνται χωρίς τις απαιτούμενες άδειες και χωρίς την απόδοση των αναλογούντων φόρων, γεγονός που δημιουργεί άνισους όρους στην αγορά φιλοξενίας.
Τι θα απαγορεύεται
Το σχέδιο διάταξης προβλέπει την απαγόρευση της συστηματικής εκμίσθωσης, υπεκμίσθωσης ή παραχώρησης μεμονωμένων κλινών και θέσεων ύπνου σε ακίνητα που χρησιμοποιούνται ως κατοικίες. Ως κλίνη ή θέση ύπνου θεωρείται κάθε διαμορφωμένη υποδομή που προορίζεται για διαμονή ή ανάπαυση, όπως κρεβάτι, κουκέτα, στρώμα ή άλλη παρόμοια κατασκευή.
Η απαγόρευση αφορά τη διάθεση μεμονωμένων κλινών ή τμημάτων δωματίου σε εναλλασσόμενους διαμένοντες, έναντι άμεσου ή έμμεσου ανταλλάγματος και για ημερήσια ή σύντομη χρονική διάρκεια. Βασική προϋπόθεση είναι οι χρήστες να μην συνδέονται μεταξύ τους με συγγενικό ή συντροφικό δεσμό.
Η ρύθμιση θα εφαρμόζεται ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η διάθεση του χώρου. Επομένως, στο πεδίο της θα εμπίπτουν τόσο οι κρατήσεις μέσω ψηφιακών πλατφορμών όσο και οι περιπτώσεις συμβατικής μίσθωσης, υπεκμίσθωσης ή παραχώρησης.
Για να διαπιστωθεί η παράβαση, θα πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά τουλάχιστον τρία από τέσσερα κριτήρια:
– Η διάθεση θέσεων ύπνου ανά κλίνη.
– Η συχνή ή περιοδική εναλλαγή των χρηστών.
– Η καταβολή άμεσου ή έμμεσου οικονομικού ανταλλάγματος.
– Η διαμόρφωση ή χρήση του ακινήτου με τρόπο που παραπέμπει σε συλλογικό κατάλυμα, κοιτώνα ή εγκατάσταση μαζικής διαμονής.
Ποια ακίνητα εξαιρούνται από τη ρύθμιση
Από το πεδίο εφαρμογής εξαιρούνται τα ακίνητα που διαθέτουν νόμιμη άδεια λειτουργίας ή έχουν υποβάλει την απαιτούμενη γνωστοποίηση ως τουριστικά καταλύματα. Εξαιρούνται επίσης οι βραχυχρόνιες μισθώσεις που πραγματοποιούνται σύμφωνα με το άρθρο 111 του ν. 4446/2016, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Δεν θα επηρεάζονται, επίσης, οι θεσμοθετημένες δομές φιλοξενίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται ξενώνες και οικοτροφεία για αστέγους ή εξαρτημένα άτομα, καθώς και οι Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης που λειτουργούν βάσει ειδικών διατάξεων. Η εξαίρεση αυτή αποσκοπεί στη διατήρηση της λειτουργίας δομών που παρέχουν οργανωμένη κοινωνική ή υγειονομική φροντίδα.
Έλεγχοι, σφράγιση ακινήτων και πρόστιμα
Για τον έλεγχο και τη διαπίστωση των παραβάσεων προβλέπεται η συνεργασία πολλών υπηρεσιών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, η Οικονομική Αστυνομία, η Δημοτική Αστυνομία, οι αρμόδιες πολεοδομικές υπηρεσίες και οι υπηρεσίες του υπουργείου Τουρισμού.
Σε περίπτωση παράβασης θα μπορεί να διατάσσεται η άμεση διακοπή της απαγορευμένης δραστηριότητας. Παράλληλα, προβλέπεται προσωρινή ή οριστική σφράγιση των χώρων, όταν διαπιστώνεται άμεσος κίνδυνος για το δημόσιο συμφέρον και υπάρχει ανάγκη άμεσης αποτροπής της παράβασης. Τη σφράγιση θα εκτελεί η Ελληνική Αστυνομία, είτε αυτεπαγγέλτως είτε έπειτα από καταγγελία ή αναφορά δημόσιας αρχής.
Η παραβίαση των σφραγίδων προβλέπεται να τιμωρείται σύμφωνα με το άρθρο 178 του Ποινικού Κώδικα. Επιπλέον, το σχέδιο προβλέπει διοικητικό πρόστιμο 10.000 ευρώ για τον μισθωτή, υπεκμισθωτή, παραχωρησιούχο, κάτοχο ή νομέα που εκμεταλλεύεται την απαγορευμένη χρήση, την επιτρέπει ή τη διευκολύνει.
Για τον εκμισθωτή προβλέπεται πρόστιμο 5.000 ευρώ, εφόσον αποδειχθεί ότι γνώριζε την παράνομη χρήση και την ανέχθηκε, την επέτρεψε ή συνέβαλε στη διευκόλυνσή της. Εάν η δραστηριότητα συνεχιστεί μετά την κοινοποίηση της πράξης διακοπής, θα επιβάλλεται πρόσθετο πρόστιμο 1.000 ευρώ για κάθε ημέρα συνέχισης της παράβασης, έως ότου υπάρξει πλήρης συμμόρφωση και αρθεί η παράνομη χρήση.
Σε περίπτωση υποτροπής, το πρόστιμο θα διπλασιάζεται και θα διατάσσεται η σφράγιση του ακινήτου. Σε δεύτερη υποτροπή προβλέπεται τριπλασιασμός του ανώτατου ορίου του προστίμου. Τα ποσά θα καταβάλλονται υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και θα πρέπει να εξοφλούνται εντός πέντε εργάσιμων ημερών από την παραλαβή της σχετικής συστημένης επιστολής.
Οι διοικητικές κυρώσεις θα επιβάλλονται ανεξάρτητα από τυχόν άλλες ποινικές ή διοικητικές κυρώσεις που προβλέπει η ισχύουσα νομοθεσία. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα έκδοσης κοινής υπουργικής απόφασης από τα συναρμόδια υπουργεία, με την οποία θα καθορίζονται οι τεχνικές και λειτουργικές προδιαγραφές, οι διαδικασίες ελέγχου και σφράγισης, η επιβολή και είσπραξη των προστίμων, η υποβολή ενστάσεων και τα απαιτούμενα πιστοποιητικά ή οι αδειοδοτήσεις.
Η προτεινόμενη ρύθμιση για τα άτυπα υπνωτήρια επιχειρεί να καλύψει ένα νομοθετικό κενό και να θέσει σαφέστερα όρια στη χρήση κατοικιών ως χώρων μαζικής και περιστασιακής διαμονής. Η τελική μορφή των διατάξεων, καθώς και ο τρόπος εφαρμογής τους, θα κρίνουν αν θα επιτευχθεί ο στόχος της προστασίας των κατοίκων, της δημόσιας ασφάλειας και του υγιούς ανταγωνισμού στην αγορά φιλοξενίας.
