Το 17ο αιώνα, οι επιστήμες και η τέχνη είχαν φτάσει σε νέα ανώτατα επίπεδα και αυτό αποδεικνύεται από έναν εντυπωσιακό ορειχάλκινο αστρολάβο, ο οποίος θα δημοπρατηθεί από τον οίκο Sotheby’s στο Λονδίνο στις 29 Απριλίου.
Αυτό το μοναδικό αντικείμενο προέρχεται από τη βασιλική συλλογή της πόλης Τζαϊπούρ στη δυτική Ινδία και είναι χαρακτηρισμένο ως «ίσως το μεγαλύτερο που υπάρχει σήμερα». Το ιδιαίτερο αυτό κομμάτι δεν είχε εκτεθεί ποτέ στο παρελθόν και φυσικά έχει προσελκύσει ήδη το ενδιαφέρον από μουσεία και συλλέκτες.
Η βασιλική κληρονομιά του αστρολάβου
Ο αστρολάβος πρώτα ανήκε στον Μαχαραγιά Sawai Man Singh II της Τζαϊπούρ, και, μετά τον θάνατό του, στα χέρια της συζύγου του, Μαχαρανί Gayatri Devi. Εκείνη ήταν μια από τις πιο εμβληματικές και κοσμοπολίτισσες γυναίκες της εποχής της, αυξάνοντας την αξία και την ιστορία του αντικειμένου. Μάλιστα, ο αστρολάβος κατέληξε σε μία ιδιωτική συλλογή, ενισχύοντας την ιστορική του σημασία.
Οι αστρολάβοι, όπως αυτός, είναι μεταλλικοί δίσκοι με περίπλοκους αλληλεπιδραστικούς μηχανισμούς, σχεδιασμένοι για να λειτουργούν ως «φορητοί αστρονομικοί υπολογιστές». Μέσω αυτών, οι αστρονόμοι της εποχής μπορούσαν να υπολογίζουν τον χρόνο, την ανατολή και δύση του ήλιου, τις θέσεις των άστρων και ακόμα και την κατεύθυνση προς τη Μέκκα. Στη Δρ Federica Gigante, από το Oxford Centre for History of Science, Medicine and Technology, αποδίδεται η περιγραφή του αστρολάβου ως «μια δισδιάστατη προβολή ενός τρισδιάστατου σύμπαντος», με συγκρίσεις που φέρνουν στο νου τα σύγχρονα smartphones.
Η κληρονομιά της σχολής της Λαχόρης
Αυτός ο αστρολάβος κατασκευάστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα στη Λαχόρη, σημερινό Πακιστάν, η οποία εκείνη την εποχή αποτελούσε ένα κορυφαίο κέντρο κατασκευής αστρολάβων στον Μογγολικό κόσμο. Οι αδελφοί Qa’im Muhammad και Muhammad Muqim, που δημιούργησαν το έργο για λογαριασμό ενός Μογγόλου ευγενούς, καλλιέργησαν τη φήμη της «Σχολής της Λαχόρης», ενός από τα πιο γνωστά εργαστήρια αστρολάβων εκείνης της περιόδου.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ο συγκεκριμένος αστρολάβος ζυγίζει 8,2 κιλά και έχει διάμετρο σχεδόν 30 εκατοστά, κάτι που τον καθιστά σχεδόν τέσσερις φορές μεγαλύτερο από έναν τυπικό αστρολάβο της εποχής στην Ινδία. Οι τεχνικές λεπτομέρειες είναι εντυπωσιακές: οι ονομασίες των άστρων είναι χαραγμένες τόσο στα περσικά όσο και στα σανσκριτικά, ενώ περιλαμβάνει 94 πόλεις με γεωγραφικά μήκη και πλάτη.
Ο διαπολιτισμικός χαρακτήρας του αστρολάβου
Η πολυπλοκότητα του έργου δεν σταματά εδώ. Ο αστρολάβος διαθέτει πέντε εξαιρετικά ακριβείς πλάκες και υποδιαιρέσεις γωνίας που φτάνουν μέχρι το ένα τρίτο της μοίρας. Αυτή η τεχνολογική και καλλιτεχνική αρτιότητα έχει προκύψει από τη συνύπαρξη της επιστημονικής ακρίβειας και της αισθητικής τέχνης, ένα ζωντανό παράδειγμα της καλλιτεχνικής κληρονομιάς της Σχολής της Λαχόρης.
Επιπλέον, η αυλή των Μογγόλων είχε ιδιαίτερη εκτίμηση προς την αστρονομία και αστρολογία, και το έργο αυτό εντάσσεται στο ευρύτερο επιστημονικό ενδιαφέρον της εποχής. Η Δρ Gigante προσθέτει ότι η ακρίβεια του οργάνου επιτρέπει την υπολογισμό γωνίας ύψους ενός ουράνιου σώματος με εντυπωσιακή λεπτομέρεια.
Αναμένοντας τη δημοπρασία, ο Sotheby’s εκτιμά ότι το αντικείμενο θα προσελκύσει έντονο ενδιαφέρον, με τιμή που αναμένεται να κυμανθεί από 1,5 έως 2,5 εκατομμύρια λίρες. Το ρεκόρ για αστρολάβο κατέχει ένα οθωμανικό δείγμα που πωλήθηκε το 2014. Ο αστρολάβος θα εκτεθεί στις αίθουσες του Sotheby’s στο Λονδίνο μέχρι τη μέρα της δημοπρασίας, προσκαλώντας το κοινό να θαυμάσει αυτό το έργο τέχνης με βαθιά ιστορική αξία.
