Η φορολόγηση των υπερπλουσίων βρέθηκε στο επίκεντρο των ενδιάμεσων εκλογών του 2026 στις ΗΠΑ, καθώς οι ψηφοφόροι σε αρκετές πολιτείες κλήθηκαν να αποφασίσουν για αυξήσεις φόρων στα υψηλά εισοδήματα, στις δευτερεύουσες κατοικίες και σε ακίνητα μεγάλης αξίας. Παρότι η πιο φιλόδοξη πρόταση, η Πρόταση 40 στην Καλιφόρνια, απορρίφθηκε, μια σειρά άλλων μέτρων εγκρίθηκε, επιβεβαιώνοντας ότι η φορολόγηση των υπερπλουσίων εξακολουθεί να διαθέτει σημαντική κοινωνική και πολιτική υποστήριξη.
Η Πρόταση 40 προέβλεπε την επιβολή εφάπαξ φόρου 5% στην περιουσία περίπου 200 δισεκατομμυριούχων που κατοικούν στην Καλιφόρνια. Η εκστρατεία κατά της πρωτοβουλίας χρηματοδοτήθηκε με σχεδόν 400 εκατομμύρια δολάρια από δισεκατομμυριούχους, μεταξύ των οποίων και ο συνιδρυτής της Google, Σεργκέι Μπριν. Ο οικονομολόγος Εμανουέλ Σαέζ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ και ένας από τους μελετητές που συνέβαλαν στον σχεδιασμό της πρότασης, εξέφρασε την απογοήτευσή του, δηλώνοντας: «Σήμερα νίκησε η ολιγαρχία».
Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Άλισον Άννα Τέιτ, καθηγήτρια Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Ρίτσμοντ, η απόρριψη της Πρότασης 40 δεν σημαίνει ότι οι Αμερικανοί τάσσονται συνολικά κατά της αυξημένης φορολόγησης των πλουσιότερων πολιτών. Αντίθετα, τα αποτελέσματα των εκλογών δείχνουν ότι οι ψηφοφόροι προτιμούν πιο στοχευμένα και ευκολότερα εφαρμόσιμα μέτρα.
Φορολόγηση των υπερπλουσίων μέσω υψηλότερων φόρων εισοδήματος
Η αύξηση των φορολογικών συντελεστών για τα υψηλά εισοδήματα φαίνεται ότι αποτελεί πιο αποτελεσματική και πολιτικά αποδεκτή στρατηγική από την επιβολή ενός γενικού φόρου στην περιουσία. Κατά τις ενδιάμεσες εκλογές του 2026, οι ψηφοφόροι σε πέντε πολιτείες αποφάσισαν για σημαντικές αλλαγές στη φορολογία εισοδήματος. Τρεις πρωτοβουλίες, οι οποίες είτε αύξαναν τους συντελεστές για τα υψηλά εισοδήματα είτε διατηρούσαν ήδη αυξημένους συντελεστές, εγκρίθηκαν.
Στην πολιτεία της Ουάσιγκτον, οι ψηφοφόροι τάχθηκαν υπέρ της διατήρησης του νέου φόρου εισοδήματος 9,9% για νοικοκυριά με ετήσιο εισόδημα άνω του ενός εκατομμυρίου δολαρίων. Ο συγκεκριμένος φόρος, γνωστός ως «φόρος των εκατομμυριούχων», είχε ψηφιστεί στις αρχές του 2026.
Στο Κολοράντο, οι πολίτες απέρριψαν την Πρόταση 136, η οποία θα επέβαλλε ανώτατο όριο 4,4% στον συντελεστή φορολόγησης εισοδήματος. Την ίδια στιγμή, ενέκριναν την Τροπολογία 87, με την οποία θεσπίζεται κλιμακωτή φορολόγηση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις με εισοδήματα άνω των 500.000 δολαρίων.
Στην Καλιφόρνια, η απόρριψη της Πρότασης 40 συνοδεύτηκε από την έγκριση της Πρότασης 3. Η τελευταία καθιστά μόνιμους τους αυξημένους συντελεστές φόρου εισοδήματος που είχαν θεσπιστεί το 2012 για τους φορολογουμένους με τα υψηλότερα εισοδήματα. Οι συντελεστές, οι οποίοι επρόκειτο να λήξουν το 2031, ξεκινούν από 10,3% για εισοδήματα ύψους 360.000 δολαρίων και φτάνουν έως το 12,3% για εισοδήματα άνω των 721.000 δολαρίων. Οι επιβαρύνσεις αναπροσαρμόζονται κάθε χρόνο σύμφωνα με τον πληθωρισμό.
Παράλληλα, στο Μιζούρι οι ψηφοφόροι απέρριψαν με συντριπτική πλειοψηφία πρόταση για την κατάργηση του πολιτειακού φόρου εισοδήματος. Η κατάργηση θα προκαλούσε απώλεια ετήσιων εσόδων περίπου 8,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Τα έσοδα θα αντικαθίσταντο από υψηλότερο φόρο επί των πωλήσεων, γεγονός που θα επιβάρυνε δυσανάλογα τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα, ενώ θα απάλλασσε τους πιο εύπορους από σημαντικές φορολογικές υποχρεώσεις.
Αντίθετα, στη Βόρεια Καρολίνα και την Αϊόβα εγκρίθηκαν συνταγματικές τροποποιήσεις που δυσκολεύουν τις πολιτειακές αρχές να θεσπίσουν νέους φόρους στα υψηλά εισοδήματα στο μέλλον. Ο κυβερνήτης της Βόρειας Καρολίνας, Τζος Στάιν, χαρακτήρισε την αλλαγή «πλαφόν προστασίας των εκατομμυριούχων».
Νέοι φόροι σε Μέιν, Χαβάη και Ρόουντ Άιλαντ
Νέες πρωτοβουλίες φορολόγησης των υπερπλουσίων προωθήθηκαν και μέσω των πολιτειακών νομοθετικών σωμάτων, χωρίς να προηγηθεί δημοψήφισμα. Στο Μέιν, οι νομοθέτες ενέκριναν τον Απρίλιο του 2026 πρόσθετο φόρο 1% στα εισοδήματα άνω του ενός εκατομμυρίου δολαρίων.
Τον Μάιο, η Χαβάη θέσπισε νέα φορολογική κλίμακα 13% για άγαμους φορολογουμένους με εισόδημα άνω των 500.000 δολαρίων και για ζευγάρια που υποβάλλουν κοινή δήλωση με εισόδημα άνω του ενός εκατομμυρίου δολαρίων. Η αλλαγή συνοδεύτηκε από μειώσεις στους συντελεστές για τα χαμηλότερα εισοδήματα, ενισχύοντας τον αναδιανεμητικό χαρακτήρα του μέτρου.
Στο Ρόουντ Άιλαντ, θεσπίστηκε πρόσθετη φορολόγηση των εισοδημάτων των εκατομμυριούχων, η οποία θα εφαρμοστεί σταδιακά μέσα σε τρία χρόνια και θα οδηγήσει τελικά σε ανώτατο πρόσθετο συντελεστή 3%.
Η Νέα Υόρκη ήταν από τις πρώτες πολιτείες που επέβαλαν αντίστοιχο φόρο, ήδη από το 2009. Ακολούθησαν η Ουάσιγκτον, η Περιφέρεια της Κολούμπια, η Μασαχουσέτη και το Μέριλαντ, τα οποία υιοθέτησαν ανάλογους φόρους το 2022, το 2023 και το 2025.
Φόροι στις δευτερεύουσες κατοικίες και τα ακίνητα μεγάλης αξίας
Εκτός από το εισόδημα, οι πολιτειακές και τοπικές αρχές στρέφονται στη φορολόγηση ακινήτων μεγάλης αξίας που δεν χρησιμοποιούνται ως κύριες κατοικίες. Στη Μοντάνα, νέο κλιμακωτό σύστημα φόρου ακίνητης περιουσίας τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2026. Οι εξοχικές κατοικίες και οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις φορολογούνται πλέον με συντελεστή 1,9%, ενώ οι κύριες κατοικίες και οι επιλέξιμες μακροχρόνιες μισθώσεις υπόκεινται σε χαμηλότερους συντελεστές.
Ο Δήμος της Νέας Υόρκης θέσπισε τον Ιούλιο νέο φόρο για τις δευτερεύουσες κατοικίες. Η ετήσια επιβάρυνση κυμαίνεται από 0,8% έως 1,3% για μονοκατοικίες αξίας τουλάχιστον 5 εκατομμυρίων δολαρίων και από 4% έως 6,5% για διαμερίσματα και συνεταιριστικές κατοικίες αξίας τουλάχιστον ενός εκατομμυρίου δολαρίων. Ο φόρος εφαρμόζεται μόνο σε ακίνητα που δεν αποτελούν την κύρια κατοικία των ιδιοκτητών τους.
Παρόμοιο μέτρο υιοθέτησε και το Ρόουντ Άιλαντ. Για κατοικίες που δεν χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία, επιβάλλεται πρόσθετη ετήσια χρέωση 2,50 δολαρίων για κάθε 500 δολάρια της εκτιμώμενης αξίας που υπερβαίνει το ένα εκατομμύριο δολάρια.
Στο Μπόλντερ του Κολοράντο, οι ψηφοφόροι ενέκριναν φόρο για κατοικίες που παραμένουν κενές περισσότερο από έξι μήνες τον χρόνο. Το μέτρο θα τεθεί σε ισχύ το 2028 και αναμένεται να επιβαρύνει κάθε ακίνητο με περίπου 4.000 δολάρια ετησίως.
Γιατί προτιμώνται οι φόροι εισοδήματος
Η φορολόγηση του εισοδήματος είναι ευκολότερη στην εφαρμογή από έναν συνολικό φόρο περιουσίας. Οι αρχές μπορούν να υπολογίσουν τις υποχρεώσεις με βάση τις ετήσιες φορολογικές δηλώσεις, χωρίς να χρειάζεται να αποτιμήσουν κάθε περιουσιακό στοιχείο ενός φορολογουμένου.
Αντίθετα, ένας φόρος περιουσίας απαιτεί ετήσια αποτίμηση επιχειρήσεων, αγροτικών εκτάσεων, έργων τέχνης, δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, μετοχών και άλλων περιουσιακών στοιχείων. Η πραγματική αξία πολλών από αυτά είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια, γεγονός που αυξάνει το διοικητικό κόστος και τις πιθανότητες δικαστικών προσφυγών.
Το μειονέκτημα είναι ότι οι φόροι εισοδήματος δεν αποτυπώνουν ολόκληρη την οικονομική επιφάνεια των υπερπλούσιων. Πολλοί δισεκατομμυριούχοι αντλούν περιορισμένο εισόδημα από την περιουσία τους και αποφεύγουν να ρευστοποιούν σημαντικό μέρος των μετοχών τους. Έτσι, ένας φόρος εισοδήματος μπορεί να αποφέρει λιγότερα έσοδα από έναν φόρο επί της συνολικής περιουσίας.
Παρά τις δυσκολίες, τα αποτελέσματα των εκλογών δείχνουν ότι οι Αμερικανοί είναι γενικά θετικοί σε υψηλότερη φορολόγηση των πλουσιότερων, ιδιαίτερα όταν τα μέτρα εφαρμόζονται σε πολιτειακό ή τοπικό επίπεδο. Στην κομητεία Κουκ του Ιλινόι, περισσότερο από το 75% των ψηφοφόρων ενέκρινε συμβουλευτικό δημοψήφισμα υπέρ της θέσπισης πρόσθετου φόρου 3% στα εισοδήματα άνω του ενός εκατομμυρίου δολαρίων.
Η απόφαση αυτή δεν επέβαλε άμεσα νέο φόρο, έστειλε όμως σαφές πολιτικό μήνυμα. Η φορολόγηση των υπερπλουσίων παραμένει δημοφιλής όταν συνδέεται με τη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης, τη μείωση των φόρων ακίνητης περιουσίας και την ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών. Έτσι, παρά την αποτυχία της Πρότασης 40, οι νέες πρωτοβουλίες δείχνουν ότι η συζήτηση για δικαιότερη φορολογία στις ΗΠΑ όχι μόνο συνεχίζεται, αλλά αποκτά ολοένα μεγαλύτερη δυναμική.
