Την άμεση απόσυρση νομοσχεδίου που θα μπορούσε να ποινικοποιήσει ευρύ φάσμα επικοινωνιών και συνεργασιών Ιρανών πολιτών με ξένα πρόσωπα και οργανισμούς ζήτησαν εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ, προειδοποιώντας ότι οι ασαφείς διατάξεις του ενδέχεται να οδηγήσουν σε νέους περιορισμούς των θεμελιωδών ελευθεριών και σε μεγαλύτερη απομόνωση του Ιράν από τη διεθνή κοινότητα.
Η Ανεξάρτητη Διεθνής Αποστολή Διερεύνησης Γεγονότων για το Ιράν χαρακτήρισε το νομοσχέδιο «βαθιά ανησυχητικό». Το κείμενο βρίσκεται ακόμη υπό επεξεργασία και δεν έχει εγκριθεί στην τελική του μορφή, ωστόσο οι προτεινόμενες διατάξεις του θα μπορούσαν να επιβάλουν εκτεταμένους περιορισμούς στην επικοινωνία και τη συνεργασία μεταξύ Ιρανών πολιτών και φυσικών ή νομικών προσώπων, τόσο εντός όσο και εκτός της χώρας. Το σχέδιο νόμου προβλέπει την απαγόρευση δραστηριοτήτων και επικοινωνιών με φυσικά και νομικά πρόσωπα, Ιρανούς ή αλλοδαπούς, όταν αυτές θεωρείται ότι μπορεί να προκαλούν βλάβη στην ανεξαρτησία του Ιράν, την εθνική του ενότητα, τις θρησκευτικές του αρχές ή την εθνική του κυριαρχία. Οι συντάκτες του νομοσχεδίου υποστηρίζουν ότι σκοπός του είναι η προστασία της ανεξαρτησίας, της εδαφικής ακεραιότητας, της εθνικής ενότητας και της πολιτιστικής ταυτότητας της χώρας. Με βάση τη διατύπωση του σχεδίου, η επικοινωνία με πρόσωπα ή οργανισμούς του εξωτερικού θα μπορούσε να εξετάζεται υπό το πρίσμα της προστασίας αυτών των συμφερόντων. Οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ επισήμαναν ότι η επικοινωνία με ξένες χώρες, διεθνή μέσα ενημέρωσης, εκπαιδευτικά ιδρύματα, υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών ενδέχεται να οδηγήσει σε ποινικές διώξεις για σοβαρό αδίκημα κατά της εθνικής ασφάλειας.
Ποινές έως και 30 χρόνια
Στην προτεινόμενη μορφή του νομοσχεδίου, δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί, ακτιβιστές και άλλοι πολίτες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν ποινές φυλάκισης έως και 30 ετών, απλώς και μόνο λόγω επικοινωνίας με ξένους οργανισμούς ή φορείς. Η Αποστολή Διερεύνησης Γεγονότων ανέφερε ότι οι ευρείες και ασαφείς διατυπώσεις του σχεδίου νόμου ενδέχεται να ανοίξουν τον δρόμο για την υποχρέωση των Ιρανών να δηλώνουν και να καταγράφουν όλες τις μορφές επικοινωνίας τους με πολίτες άλλων χωρών ή με ξένους οργανισμούς. Στο πεδίο εφαρμογής του νομοσχεδίου θα μπορούσαν, όπως εκτίμησε η αποστολή, να περιλαμβάνονται η επιστημονική, πολιτιστική και δημοσιογραφική συνεργασία, καθώς και δραστηριότητες που μέχρι σήμερα συνδέονται με την ελεύθερη ανταλλαγή γνώσης και πληροφοριών. Η ίδια αποστολή πρόσθεσε ότι οι προτεινόμενοι περιορισμοί θα μπορούσαν να καλύπτουν τη δημοσίευση βιβλίων και ερευνών, την ανταλλαγή πληροφοριών, την ακαδημαϊκή και επιστημονική συνεργασία, την επικοινωνία με ξένα μέσα ενημέρωσης, τη συμμετοχή σε διεθνή συνέδρια και εκπαιδευτικά προγράμματα, καθώς και ορισμένες καλλιτεχνικές, πολιτιστικές, εμπορικές και χρηματοοικονομικές δραστηριότητες. Οι διατάξεις αυτές, σύμφωνα με την εκτίμηση των εμπειρογνωμόνων, θα μπορούσαν να επηρεάσουν ένα ευρύ φάσμα πολιτών και επαγγελματιών, από τους δημοσιογράφους και τους ερευνητές έως τους καλλιτέχνες, τους εκπαιδευτικούς, τους ακτιβιστές και όσους συμμετέχουν σε διεθνείς συνεργασίες.
«Πρωτοφανείς περιορισμοί»
Η επικεφαλής της Ανεξάρτητης Διεθνούς Αποστολής Διερεύνησης Γεγονότων για το Ιράν, Σάρα Χουσεΐν, δήλωσε ότι η αποστολή είναι «ιδιαίτερα σοκαρισμένη» από την απόπειρα ευρείας ποινικοποίησης της επικοινωνίας μεταξύ των Ιρανών και του έξω κόσμου. Η Χουσεΐν εκτίμησε ότι μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να επιβάλει πρωτοφανείς περιορισμούς στην ικανότητα των Ιρανών πολιτών να επικοινωνούν και να συνεργάζονται με τη διεθνή κοινότητα. Η αποστολή κάλεσε τις ιρανικές αρχές να εγκαταλείψουν άμεσα το σχέδιο νόμου πριν από την ολοκλήρωση της νομοθετικής του διαδικασίας. Η Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν, Μάι Σάτο, υποστήριξε τη θέση της Αποστολής Διερεύνησης Γεγονότων και ζήτησε επίσης την απόσυρση του νομοσχεδίου. Η Σάτο επισήμανε ότι το Ιράν ψήφισε πέρυσι νόμο που ποινικοποιεί ορισμένες μορφές επικοινωνίας με ξένα μέσα ενημέρωσης, την ανταλλαγή πληροφοριών και τη χρήση δορυφορικού τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού. Ο συγκεκριμένος νόμος προβλέπει αυστηρές ποινές, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να φτάσουν ακόμη και στην επιβολή της θανατικής ποινής. Κατά την ίδια, το νέο νομοσχέδιο κινείται στην ίδια κατεύθυνση, διευρύνοντας ακόμη περισσότερο το φάσμα των περιορισμών στην επικοινωνία των Ιρανών με τον έξω κόσμο. Η Σάτο τόνισε ότι η επικοινωνία μεταξύ του ιρανικού λαού και της διεθνούς κοινότητας «δεν θα πρέπει να υπόκειται στην εποπτεία των υπηρεσιών πληροφοριών». Η προτεινόμενη νομοθεσία θα μπορούσε, όπως προειδοποίησαν οι εμπειρογνώμονες, να επηρεάσει όχι μόνο δημόσιες ή θεσμικές επαφές, αλλά και καθημερινές ή επαγγελματικές επικοινωνίες, εφόσον αυτές ερμηνεύονταν ως επιζήμιες για την ανεξαρτησία, την ενότητα, τις θρησκευτικές αρχές ή την κυριαρχία του Ιράν.
Η θέση της ιρανικής κυβέρνησης
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων του ιρανικού κοινοβουλίου, Αμπάς Γκαλρού, υπερασπίστηκε το σχέδιο νόμου. Σε δηλώσεις του στο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Mehr, ο Γκαλρού υποστήριξε ότι ο σκοπός του νομοσχεδίου είναι η προστασία των Ιρανών πολιτών από ξένες διεισδύσεις και δήλωσε ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Ο ίδιος ανέφερε επίσης ότι οι επικρίσεις για το σχέδιο νόμου οφείλονται σε ελλιπή κατανόηση του περιεχομένου και των στόχων του. Η θέση αυτή έρχεται σε αντίθεση με την εκτίμηση της Αποστολής Διερεύνησης Γεγονότων, η οποία θεωρεί ότι η ευρύτητα και η ασάφεια των διατάξεων θα μπορούσαν να επιτρέψουν την επιβολή εκτεταμένων περιορισμών. Το νομοσχέδιο δεν έχει ακόμη εγκριθεί στην τελική του μορφή. Ωστόσο, οι προβλέψεις του, όπως παρουσιάστηκαν από την Αποστολή Διερεύνησης Γεγονότων, αφορούν δραστηριότητες που εκτείνονται από την επικοινωνία με διεθνή μέσα ενημέρωσης και εκπαιδευτικά ιδρύματα έως την επιστημονική συνεργασία, τις καλλιτεχνικές και πολιτιστικές ανταλλαγές, το εμπόριο και ορισμένες χρηματοοικονομικές συναλλαγές.
Η αποστολή του ΟΗΕ για το Ιράν
Η Ανεξάρτητη Διεθνής Αποστολή Διερεύνησης Γεγονότων για το Ιράν συστάθηκε τον Νοέμβριο του 2022, προκειμένου να διερευνήσει παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συνδέονται με τις διαδηλώσεις οι οποίες ακολούθησαν τον θάνατο της Μαχσά Αμινί. Η Αμινί πέθανε κατά τη διάρκεια της κράτησής της από την Αστυνομία Ηθών, γεγονός που προκάλεσε εκτεταμένες διαδηλώσεις στο Ιράν. Η εντολή της αποστολής παρατάθηκε αργότερα και διευρύνθηκε, ώστε να καλύπτει σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εγκλήματα βάσει του διεθνούς δικαίου. Στο πλαίσιο της παρέμβασής της για το υπό επεξεργασία νομοσχέδιο, η αποστολή επικεντρώθηκε στις πιθανές συνέπειες των διατάξεων για την επικοινωνία των Ιρανών πολιτών με το εξωτερικό, την ακαδημαϊκή και επιστημονική συνεργασία, τη δημοσιογραφία, την κοινωνία των πολιτών και την ανταλλαγή πληροφοριών. Οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ κάλεσαν τις ιρανικές αρχές να αποσύρουν το σχέδιο νόμου, προειδοποιώντας ότι η εφαρμογή του θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω την επικοινωνία και τη συνεργασία των Ιρανών με τη διεθνή κοινότητα.
