Πάνω από δύο στους τρεις νέους στην Ευρώπη έχουν βιώσει τουλάχιστον μία τραυματική ή δυσμενή εμπειρία κατά την παιδική τους ηλικία. Οι εμπειρίες αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν την ενδοοικογενειακή βία, τη συναισθηματική ή σωματική κακοποίηση, την παραμέληση, την ψυχική ασθένεια ενός μέλους της οικογένειας, τη χρήση ουσιών στο σπίτι, αλλά και τον χωρισμό ή τον θάνατο ενός γονέα.
Τα ευρήματα νέας έκθεσης του Περιφερειακού Γραφείου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για την Ευρώπη δείχνουν ότι το παιδικό τραύμα δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο ή περιορισμένο κοινωνικό ζήτημα. Αντίθετα, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο προβλημάτων ψυχικής υγείας, σωματικών συμπτωμάτων και χαμηλότερης ποιότητας ζωής πολλά χρόνια αργότερα.
Περισσότεροι από ένας στους πέντε νεαρούς ενήλικες δήλωσαν, μάλιστα, ότι είχαν βιώσει τέσσερις ή περισσότερες δυσμενείς εμπειρίες κατά την παιδική τους ηλικία. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, όσο αυξάνεται ο αριθμός των τραυματικών εμπειριών, τόσο ενισχύονται και οι πιθανότητες να εμφανιστούν δυσκολίες στην υγεία, στις σπουδές, στην εργασία και στις προσωπικές σχέσεις.
Τι έδειξε η έρευνα για το παιδικό τραύμα
Η έκθεση βασίστηκε σε έρευνα στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 26.000 νέοι ενήλικες ηλικίας 18 έως 30 ετών από χώρες της Ευρώπης. Η συλλογή των στοιχείων πραγματοποιήθηκε από τον Νοέμβριο του 2025 έως τον Ιανουάριο του 2026.
Οι ερευνητές εξέτασαν την έκθεση των συμμετεχόντων σε εννέα διαφορετικές μορφές δυσμενών εμπειριών κατά την παιδική ηλικία. Σε αυτές περιλαμβάνονταν:
– η σωματική, συναισθηματική ή σεξουαλική κακοποίηση,
– η σωματική παραμέληση,
– η χρήση ουσιών στο οικογενειακό περιβάλλον,
– η ψυχική ασθένεια ενός μέλους της οικογένειας,
– ο χωρισμός ή ο θάνατος ενός γονέα,
– η έκθεση σε περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας.
Οι συχνότερες εμπειρίες που αναφέρθηκαν ήταν ο χωρισμός ή ο θάνατος ενός γονέα, η ενδοοικογενειακή βία και η συναισθηματική κακοποίηση. Παρότι ορισμένα από αυτά τα γεγονότα μπορεί να είναι μεμονωμένα, η παρατεταμένη έκθεση σε φόβο, αστάθεια και ανασφάλεια μπορεί να επηρεάσει βαθιά την ανάπτυξη ενός παιδιού.
«Όταν ένα παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον βίας ή σε μια οικογένεια που βιώνει κρίση, δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι οι συνέπειες το ακολουθούν χρόνια αργότερα, στο σχολείο, στην αγορά εργασίας και στις διαπροσωπικές του σχέσεις», δήλωσε η Νατάσα Ατζοπάντι-Μασκάτ, διευθύντρια Συστημάτων Υγείας του ΠΟΥ/Ευρώπης.
Η ίδια υπογράμμισε ότι η έκταση του προβλήματος συχνά υποτιμάται. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην ψυχική υγεία, αλλά επηρεάζουν την κοινωνική και οικονομική ζωή των ανθρώπων. «Δεν πρόκειται αποκλειστικά για ένα ζήτημα ψυχικής υγείας. Είναι και κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα, το οποίο απαιτεί τη συμμετοχή όλων των τομέων και όχι μόνο των υπηρεσιών υγείας», σημείωσε.
Πώς επηρεάζει το παιδικό τραύμα την υγεία
Σύμφωνα με την έκθεση, το χρόνιο στρες στην πρώιμη παιδική ηλικία μπορεί να διαταράξει την ανάπτυξη του εγκεφάλου, να δυσκολέψει τη ρύθμιση των συναισθημάτων και να μεταβάλει τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός αντιδρά στο άγχος.
Οι επιπτώσεις αυτές ενδέχεται να εκδηλωθούν με διαφορετικούς τρόπους. Ορισμένοι νέοι μπορεί να αντιμετωπίζουν άγχος, κατάθλιψη, δυσκολίες στις σχέσεις ή προβλήματα διαχείρισης θυμού. Άλλοι μπορεί να εμφανίζουν σωματικό πόνο, κόπωση, περιορισμένη κινητικότητα ή δυσκολίες στην εκτέλεση καθημερινών δραστηριοτήτων, όπως η εργασία και οι σπουδές.
Οι νεαροί ενήλικες που ανέφεραν τέσσερις ή περισσότερες δυσμενείς εμπειρίες παρουσίαζαν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά σωματικού πόνου ή δυσφορίας, περιορισμένης κινητικότητας και δυσκολιών στην αυτοεξυπηρέτηση. Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι το παιδικό τραύμα μπορεί να αφήσει αποτύπωμα τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική υγεία.
Παράλληλα, το 76,3% όσων είχαν βιώσει τέσσερις ή περισσότερες δυσμενείς εμπειρίες δήλωσε ότι κατά το προηγούμενο έτος είχε αισθανθεί την ανάγκη να συμβουλευθεί ψυχολόγο. Το αντίστοιχο ποσοστό μεταξύ όσων δεν είχαν βιώσει καμία τέτοια εμπειρία ήταν 36,7%.
Ωστόσο, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι οι νέοι με το μεγαλύτερο ιστορικό τραυματικών εμπειριών ήταν επίσης πιθανότερο να δηλώσουν πως δεν έλαβαν την υποστήριξη ψυχικής υγείας που θεωρούσαν απαραίτητη. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει τα κενά στην πρόσβαση σε υπηρεσίες, αλλά και την ανάγκη για πιο έγκαιρη, οικονομικά προσιτή και κοινωνικά αποδεκτή φροντίδα.
Η ανάγκη για πρόληψη και έγκαιρη στήριξη
Ο Μαρκ Μπέλις από το Πανεπιστήμιο John Moores του Λίβερπουλ, ο οποίος είχε την επιστημονική ευθύνη της μελέτης, τόνισε ότι τα ευρήματα παρουσιάζουν αξιοσημείωτη συνέπεια. Όπως ανέφερε, οι δυσμενείς εμπειρίες της παιδικής ηλικίας βρίσκονται στη ρίζα των χειρότερων αποτελεσμάτων στον τομέα της υγείας, αλλά και στην κοινωνική και οικονομική ζωή των νέων ενηλίκων σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Χωρίς αποτελεσματική πρόληψη και έγκαιρη παρέμβαση, οι επιβλαβείς εμπειρίες μπορεί να επαναλαμβάνονται από γενιά σε γενιά. Οι ενήλικες που μεγάλωσαν σε περιβάλλον βίας, οικονομικής αστάθειας ή σοβαρών προβλημάτων ψυχικής υγείας είναι πιθανότερο να αντιμετωπίσουν οι ίδιοι παρόμοιες δυσκολίες ως γονείς.
Η διαγενεακή αυτή μετάδοση, ωστόσο, δεν είναι αναπόφευκτη. Η έγκαιρη αναγνώριση των προβλημάτων, η υποστήριξη των οικογενειών, η προστασία των παιδιών και η άμεση πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τις μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Παρά τη σοβαρότητα των ευρημάτων, η έκθεση περιλαμβάνει και ένα σημαντικό μήνυμα αισιοδοξίας: ακόμη και οι νέοι που έχουν βιώσει πολλές αρνητικές εμπειρίες μπορούν να έχουν θετική πορεία στη ζωή τους. Με την κατάλληλη στήριξη, ασφαλείς σχέσεις και πρόσβαση σε αξιόπιστες υπηρεσίες, οι επιπτώσεις του παιδικού τραύματος μπορούν να αντιμετωπιστούν.
Η επένδυση σε ασφαλή και υποστηρικτικά παιδικά χρόνια δεν αφορά μόνο την προστασία των παιδιών σήμερα. Αποτελεί επένδυση στη δημόσια υγεία, στην εκπαίδευση, στην απασχόληση, στις οικογένειες και στη συνοχή των κοινωνιών. Όπως επισημαίνει ο ΠΟΥ, η πρόληψη του παιδικού τραύματος και η έγκαιρη παρέμβαση μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία πιο υγιών πληθυσμών, ισχυρότερων κοινοτήτων και ενός πιο βιώσιμου μέλλοντος για ολόκληρη την Ευρώπη.
