Το Ecofin ενέκρινε στο Λουξεμβούργο τη διεύρυνση της εθνικής ρήτρας διαφυγής που εφαρμόζει η Ελλάδα για τις αμυντικές δαπάνες, ώστε να καλύπτει πλέον και επενδύσεις ενεργειακής ασφάλειας και απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, επιτρέποντας στην Αθήνα να υπερβαίνει, με εθνικούς πόρους, τα ανώτατα όρια αύξησης των καθαρών δαπανών έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά μέχρι το τέλος του 2028.
Η επέκταση της ρήτρας διαφυγής
Η απόφαση των υπουργών Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ελήφθη στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης και αφορά τη δυνατότητα της Ελλάδας να χρηματοδοτήσει συγκεκριμένα μέτρα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του ενεργειακού συστήματος, χωρίς η σχετική απόκλιση από τους μέγιστους ρυθμούς αύξησης των καθαρών δαπανών να προσμετράται εις βάρος της χώρας στο πλαίσιο των δημοσιονομικών κανόνων.
Η ρήτρα δεν συνεπάγεται ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Επιτρέπει στην Ελλάδα να πραγματοποιήσει πρόσθετες δαπάνες από εθνικούς πόρους, πέραν του ορίου που προβλέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης, χωρίς η συγκεκριμένη υπέρβαση να υπολογίζεται για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τα ανώτατα όρια αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών.
Με βάση το κείμενο της σύστασης του Συμβουλίου, η πρόσθετη ευελιξία για την ενέργεια δεν μπορεί να υπερβαίνει το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και το 0,6% σωρευτικά έως το τέλος του 2028. Το όριο αυτό εντάσσεται στο συνολικό ανώτατο όριο του 1,5% του ΑΕΠ, το οποίο ισχύει ήδη για την ενεργοποίηση της ρήτρας που αφορά τις αμυντικές δαπάνες.
Η ευελιξία αφορά αποκλειστικά μέτρα που ενισχύουν τη διαρθρωτική ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Δεν καλύπτει μέτρα που αποσκοπούν στην άμεση αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας ή στον περιορισμό του ενεργειακού κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Οι κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στις 18 Αυγούστου, εξαιρούν ρητά από το πεδίο της ρήτρας τις μειώσεις των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα καύσιμα, τις εισοδηματικές ενισχύσεις και τις επιδοτήσεις για τον μετριασμό του ενεργειακού κόστους.
Στο αίτημά της, η ελληνική κυβέρνηση παρουσίασε κατάλογο επενδύσεων που περιλαμβάνει έργα για φωτοβολταϊκά, αποθήκευση καθαρής ενέργειας, αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, καθώς και δράσεις ενεργειακής αναβάθμισης δημόσιων κτιρίων και υποδομών. Στον ίδιο σχεδιασμό περιλαμβάνονται έργα στο σιδηροδρομικό δίκτυο, με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας και την προώθηση της ηλεκτροκίνησης και της ενεργειακής αποδοτικότητας.
Την επιλεξιμότητα κάθε μέτρου θα αξιολογεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Ελλάδα θα υποβάλλει δύο φορές τον χρόνο, τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο, τα συγκεκριμένα μέτρα που επιθυμεί να εντάξει στο πλαίσιο της ρήτρας, καθώς και το αντίστοιχο κόστος τους.
Στο αίτημα που υπέβαλε στις 6 Αυγούστου, η Αθήνα επικαλέστηκε τις συνέπειες της στρατιωτικής δράσης στον Περσικό Κόλπο για τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.
Επενδύσεις περίπου 1 δισ. ευρώ έως το 2028
Οι νέες επενδύσεις αναμένεται να προσεγγίσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028 και θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους. Οι σχετικές δαπάνες θα εξαιρούνται από το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών του ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης, έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028.
Ωστόσο, οι δαπάνες αυτές θα προσμετρώνται στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος, καθώς η ρήτρα παρέχει δημοσιονομική ευελιξία ως προς την εφαρμογή των ορίων και δεν συνιστά χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα βασικά έργα που προγραμματίζεται να ενταχθούν στο πλαίσιο της διευρυμένης ρήτρας είναι τα εξής:
- Νέο πρόγραμμα επιχορήγησης μπαταριών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ύψους 200 εκατ. ευρώ.
- Νέο πανελλαδικό πρόγραμμα για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, με 100.000 δικαιούχους και προϋπολογισμό 200 εκατ. ευρώ.
- Νέο έργο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης για την εγκατάσταση αντλιών θερμότητας, ηλιακών θερμοσιφώνων και φωτοβολταϊκών στις στέγες με μπαταρία, για 10.000 δικαιούχους στη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη, ύψους 50 εκατ. ευρώ.
- Το πρόγραμμα «ΗΛΕΚΤΡΑ» για την ενεργειακή αναβάθμιση 109 παλαιών κτιρίων του Δημοσίου και πανεπιστημίων, ύψους 117 εκατ. ευρώ.
- Το πρόγραμμα «ΦΟΙΒΟΣ – ΑΘΗΝΑ» για την ενεργειακή αναβάθμιση 246 σχολείων, μεταξύ των οποίων δημοτικά, νηπιαγωγεία και βρεφονηπιακοί σταθμοί, ύψους 45 εκατ. ευρώ.
- Δράση δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα στη βιομηχανία, ύψους 50 εκατ. ευρώ.
- Σιδηροδρομικά έργα για την ενίσχυση της ασφάλειας και την πραγματοποίηση επεκτάσεων, ύψους 320 εκατ. ευρώ.
- Σταθμοί φόρτισης λεωφορείων, ύψους 20 εκατ. ευρώ.
Η δυνατότητα που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο αποσκοπεί στην κάλυψη μέτρων τα οποία ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα. Η έγκριση κάθε επιμέρους παρέμβασης θα εξαρτηθεί από την αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προς το κατά πόσο ανταποκρίνεται στα κριτήρια της ρήτρας.
Η προειδοποίηση της Κομισιόν για τα δημόσια οικονομικά
Ο Επίτροπος Οικονομίας και Παραγωγικότητας, Βάλντις Ντομπρόβσκις, επιβεβαίωσε στη συνέντευξη Τύπου τη διεύρυνση της ελληνικής ρήτρας, συνοδεύοντας την απόφαση με γενικότερη αναφορά στη δημοσιονομική πορεία των κρατών μελών.
Όπως σημείωσε, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων έχουν αυξηθεί σημαντικά παγκοσμίως τους τελευταίους μήνες. Η εξέλιξη αυτή, κατά τον ίδιο, «καθιστά τις υγιείς δημοσιονομικές πολιτικές πιο σημαντικές από ποτέ».
Ο κ. Ντομπρόβσκις πρόσθεσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις δημοσιονομικές εξελίξεις σε όλα τα κράτη μέλη και θα παρουσιάσει επικαιροποιημένη αξιολόγηση στο φθινοπωρινό πακέτο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.
Η απόφαση για την ελληνική ρήτρα ελήφθη μαζί με την έγκριση του αναθεωρημένου μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού και διαρθρωτικού σχεδίου της Τσεχίας για την περίοδο 2027-2030.
Συμφωνία για την εποπτεία των κεφαλαιαγορών
Κεντρικό θέμα της συνεδρίασης του Ecofin ήταν επίσης η συμφωνία επί των βασικών στοιχείων της διαπραγματευτικής θέσης του Συμβουλίου για τη δέσμη ενοποίησης και εποπτείας των αγορών, γνωστή ως MISP. Η δέσμη αποτελεί βασικό σκέλος της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.
Η συμφωνία προβλέπει τη μεταφορά της άμεσης εποπτείας των σημαντικότερων φορέων διαπραγμάτευσης και μετασυναλλακτικών υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών, ESMA. Παράλληλα, αναμορφώνει τη διακυβέρνηση της Αρχής, προβλέποντας ανεξάρτητο εκτελεστικό συμβούλιο.
Ο αντιπρόεδρος της ιρλανδικής κυβέρνησης και υπουργός Οικονομικών, Σάιμον Χάρις, ο οποίος προεδρεύει του Ecofin, χαρακτήρισε τη συμφωνία την πιο σημαντική απόφαση εδώ και πολλά χρόνια. Υποστήριξε ότι τους τελευταίους δέκα μήνες σημειώθηκε περισσότερη πρόοδος από όση ενδεχομένως είχε σημειωθεί την τελευταία δεκαετία.
Σε ερώτηση για τις επικρίσεις ότι ο συμβιβασμός αποδυναμώνει την ESMA, ο κ. Χάρις απάντησε ότι η Ευρώπη έμεινε επί δεκαετίες καθηλωμένη, αφήνοντας «το τέλειο να γίνεται εχθρός του καλού».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατύπωσε διαφορετική εκτίμηση ως προς το επίπεδο φιλοδοξίας της συμφωνίας. Ο Βάλντις Ντομπρόβσκις δήλωσε πως η Επιτροπή «θα επιθυμούσε ένα πιο φιλόδοξο αποτέλεσμα», αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι πρόκειται για σημαντικό βήμα.
Η Προεδρία του Συμβουλίου θα μετατρέψει τη συμφωνία σε νομικό κείμενο. Στη συνέχεια θα ξεκινήσουν οι τριμερείς διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο δεν έχει ακόμη διατυπώσει τη θέση του. Στόχος είναι ο φάκελος να ολοκληρωθεί έως το τέλος του έτους, όπως προβλέπει ο οδικός χάρτης «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά».
Ανταγωνιστικότητα του τραπεζικού τομέα
Οι υπουργοί Οικονομικών συζήτησαν και την ανταγωνιστικότητα του τραπεζικού τομέα. Συμφωνήθηκε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρουσιάσει το πρώτο τρίμηνο του 2027 δέσμη μέτρων για την ανταγωνιστικότητα και την απλούστευση.
Η δέσμη θα αφορά και την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης. Ο Σάιμον Χάρις διευκρίνισε ότι η πρωτοβουλία δεν συνιστά επιστροφή σε χαλαρή ρύθμιση του τραπεζικού κλάδου.
Ουκρανία και χρηματοδοτικό κενό
Σε ό,τι αφορά την Ουκρανία, ο Βάλντις Ντομπρόβσκις ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καταβάλει 16,9 δισ. ευρώ μέσω του δανείου στήριξης της χώρας. Για το 2027 έχει συμφωνηθεί η ταχεία διάθεση 45 δισ. ευρώ.
Ο Επίτροπος παραδέχθηκε, ωστόσο, ότι για το επόμενο έτος η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικό χρηματοδοτικό κενό. Το ακριβές ύψος του εξακολουθεί να εκτιμάται. Παράλληλα, κάλεσε τους υπόλοιπους εταίρους του Κιέβου να καλύψουν το μερίδιο που τους αναλογεί.
Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας
Στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, και τα 27 κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, υπέβαλαν τα τελικά αιτήματα πληρωμής εντός της προθεσμίας της 30ής Σεπτεμβρίου.
Σύμφωνα με τον Βάλντις Ντομπρόβσκις, έχουν ήδη εκταμιευθεί 450 δισ. ευρώ. Η ανακοίνωση του Συμβουλίου αναφέρει ποσό περίπου 440 δισ. ευρώ. Έως το τέλος του έτους μπορούν να καταβληθούν έως και 123 δισ. ευρώ επιπλέον, υπό την προϋπόθεση ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ολοκληρώσει την αξιολόγηση περισσότερων από 1.800 οροσήμων και στόχων.
Φορολόγηση υπερκερδών και διεθνής χρηματοδότηση
Κατά το άτυπο πρωινό εργασίας, οι υπουργοί Οικονομικών συζήτησαν επιστολή ομάδας κρατών μελών σχετικά με τη φορολόγηση των υπερκερδών των ενεργειακών εταιρειών.
Ο Βάλντις Ντομπρόβσκις εκτίμησε ότι τα κράτη μέλη βρίσκονται σε καλύτερη θέση για να λάβουν τέτοιου είδους μέτρα. Παράλληλα, συμφωνήθηκε η σύσταση ομάδας εργασίας για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών.
Το Ecofin επιβεβαίωσε, επίσης, τη δέσμευση για κινητοποίηση 300 δισ. δολαρίων ετησίως έως το 2035 για τις αναπτυσσόμενες χώρες.
