Με συγκίνηση και σεβασμό, η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ.), ο πρόεδρός της Ιωάννης Βαρδακαστάνης και ολόκληρο το αναπηρικό κίνημα της Ελλάδας αποχαιρετούν τη Μαρικάρμεν, τη γυναίκα με αναπηρία από την Ισπανία που ανέδειξε με συγκλονιστικό τρόπο το πανανθρώπινο ζήτημα της στέγασης των ατόμων με αναπηρία.
Η στάση της απέναντι στην απειλή της έξωσης δεν αποτέλεσε μόνο μια προσωπική πράξη αντίστασης. Μετατράπηκε σε σύμβολο αξιοπρέπειας, επιμονής και διεκδίκησης απέναντι σε μια πραγματικότητα που στερεί από χιλιάδες ανθρώπους το θεμελιώδες δικαίωμα σε ασφαλή και σταθερή κατοικία. Η Μαρικάρμεν έφυγε, όμως το μήνυμα που άφησε πίσω της παραμένει ζωντανό: το δικαίωμα κάθε ατόμου με αναπηρία στην αξιοπρεπή, προσβάσιμη κατοικία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως προνόμιο ή ως ζήτημα δευτερεύουσας σημασίας.
Η δική της μάχη ανέδειξε τις σοβαρές συνέπειες που μπορεί να έχει η στεγαστική ανασφάλεια για τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους. Η απώλεια της κατοικίας δεν σημαίνει μόνο οικονομική δυσκολία. Συχνά συνεπάγεται απώλεια ασφάλειας, ανεξαρτησίας, πρόσβασης σε υποστηρικτικές υπηρεσίες, κοινωνικών σχέσεων και, τελικά, αξιοπρέπειας.
Η στεγαστική κρίση πλήττει ιδιαίτερα τα άτομα με αναπηρία
Η Ε.Σ.Α.μεΑ. επισημαίνει ότι η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα επηρεάζει δυσανάλογα τα άτομα με αναπηρία. Το αυξημένο κόστος διαβίωσης, οι περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης, τα πρόσθετα έξοδα για θεραπείες, βοηθητικό εξοπλισμό και υποστήριξη, καθώς και οι δυσκολίες πρόσβασης σε κοινωνικές παροχές, δημιουργούν ένα ασφυκτικό οικονομικό περιβάλλον.
Παράλληλα, η έλλειψη προσβάσιμων κατοικιών περιορίζει σημαντικά τις διαθέσιμες επιλογές. Μια κατοικία δεν είναι πραγματικά κατάλληλη όταν δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και αυτονομία από ένα άτομο με κινητική, αισθητηριακή ή άλλη αναπηρία. Η προσβασιμότητα, επομένως, δεν αποτελεί πολυτέλεια ούτε πρόσθετη παροχή. Είναι βασική προϋπόθεση για την ανεξάρτητη διαβίωση και την ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνία.
Η απειλή έξωσης ή πλειστηριασμού μπορεί να οδηγήσει ένα άτομο με αναπηρία σε συνθήκες αστεγίας, απομόνωσης ή αναγκαστικής εξάρτησης από συγγενείς και δομές πρόνοιας. Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι και οι οικογένειες που μεγαλώνουν παιδιά με αναπηρία, καθώς συχνά αντιμετωπίζουν αυξημένες ανάγκες φροντίδας και υψηλότερες καθημερινές δαπάνες.
Άμεση και θεσμική προστασία της πρώτης κατοικίας
Η Ε.Σ.Α.μεΑ. διεκδικεί άμεση, ουσιαστική και θεσμοθετημένη προστασία της πρώτης κατοικίας των ατόμων με αναπηρία, είτε πρόκειται για ιδιόκτητη είτε για ενοικιαζόμενη κατοικία. Το αίτημα είναι σαφές: κανένα σπίτι ατόμου με αναπηρία να μην καταλήγει σε fund και κανένα άτομο με αναπηρία να μην οδηγείται σε πλειστηριασμό επειδή αδυνατεί να ανταποκριθεί σε ένα δυσβάσταχτο στεγαστικό κόστος.
Η προστασία αυτή πρέπει να καλύπτει και τους ενοικιαστές. Οι υπέρογκες αυξήσεις των ενοικίων, όταν η κατοικία αποτελεί την πρώτη και μόνιμη στέγη ενός ατόμου με αναπηρία, μπορούν να έχουν εξίσου καταστροφικές συνέπειες με έναν πλειστηριασμό. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται μέτρα που θα αποτρέπουν την απώλεια της κατοικίας και θα διασφαλίζουν τη δυνατότητα παραμονής σε ένα ασφαλές και προσβάσιμο περιβάλλον.
Η Πολιτεία οφείλει να αναλάβει δράση χωρίς καθυστερήσεις. Χρειάζονται πολιτικές κοινωνικής κατοικίας, οικονομική στήριξη, αποτελεσματικοί μηχανισμοί πρόληψης των εξώσεων και ουσιαστικοί κανόνες για την προσβασιμότητα των κατοικιών. Παράλληλα, απαιτείται συντονισμός των αρμόδιων φορέων, ώστε κανένα άτομο με αναπηρία και καμία οικογένεια με παιδί με αναπηρία να μη μένει χωρίς στέγη.
Η κατοικία του ατόμου με αναπηρία δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο κερδοσκοπίας. Η αξιοπρέπεια δεν πλειστηριάζεται και η στέγη δεν είναι πολυτέλεια. Είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, άμεσα συνδεδεμένο με την υγεία, την ασφάλεια, την ανεξάρτητη διαβίωση και την ισότητα.
Η παρακαταθήκη της Μαρικάρμεν, στην Ελλάδα και σε ολόκληρη την Ευρώπη, είναι η υπενθύμιση ότι ο αγώνας συνεχίζεται. Το δικαίωμα κάθε ατόμου με αναπηρία στην αξιοπρεπή, προσβάσιμη κατοικία πρέπει να γίνει πράξη, με συγκεκριμένες πολιτικές και αποτελεσματικές εγγυήσεις προστασίας.
