Η οικονομική πίεση που αντιμετωπίζουν οι Δήμοι βρίσκεται στο επίκεντρο των διεκδικήσεων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Το χρηματοδοτικό κενό 2,36 δισ. ευρώ, το οποίο προκύπτει από τη διαφορά ανάμεσα στο ετήσιο λειτουργικό κόστος και τους διαθέσιμους πόρους, αποτυπώνει με σαφήνεια τις δυσκολίες που περιορίζουν την αποτελεσματική λειτουργία των δημοτικών υπηρεσιών.
Το πλαίσιο προτάσεων που διαμορφώθηκε στο ετήσιο συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), το οποίο πραγματοποιήθηκε στην Καλαμάτα από τις 5 έως τις 7 Νοεμβρίου 2026, περιλαμβάνει την αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, την πρόσληψη 35.000 εργαζομένων, την κατάργηση του τέλους ταφής, την ενεργειακή αυτονομία των Δήμων και την εκπόνηση ειδικού σχεδίου για την ορεινή Ελλάδα.
Με αιχμή την οικονομική ασφυξία και την ανάγκη ουσιαστικής αποκέντρωσης, η ΚΕΔΕ παρουσίασε έναν νέο χάρτη διεκδικήσεων, ζητώντας από την κυβέρνηση συγκεκριμένες αποφάσεις, επαρκή χρηματοδότηση και σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Χρηματοδοτικό κενό 2,36 δισ. ευρώ στους Δήμους
Σύμφωνα με τη μελέτη της ΚΕΔΕ, το ετήσιο λειτουργικό κόστος των Δήμων ανέρχεται σε 5,4 δισ. ευρώ. Ωστόσο, η χρηματοδότηση μέσω των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων φτάνει μόλις τα 3,04 δισ. ευρώ. Η διαφορά των δύο ποσών δημιουργεί χρηματοδοτικό κενό 2,36 δισ. ευρώ, το οποίο επηρεάζει άμεσα την καθημερινή λειτουργία των δημοτικών υπηρεσιών.
Οι Δήμοι καλούνται να ανταποκριθούν σε ένα ευρύ φάσμα αναγκών, από την καθαριότητα, τον φωτισμό και τη συντήρηση των υποδομών έως την κοινωνική πολιτική, την πολιτική προστασία, τη λειτουργία των σχολείων και τη διαχείριση των δικτύων ύδρευσης. Η ΚΕΔΕ υποστηρίζει ότι οι σημερινοί πόροι δεν επαρκούν για την κάλυψη των πραγματικών λειτουργικών αναγκών, ενώ η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων των Δήμων δεν συνοδεύεται πάντα από την αντίστοιχη οικονομική ενίσχυση.
Για τον λόγο αυτό, ζητά άμεση αναπροσαρμογή των ΚΑΠ, ώστε η χρηματοδότηση να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της Αυτοδιοίκησης. Παράλληλα, προτείνει τη σταδιακή απόδοση του 7% των καθαρών εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού στους Δήμους μέσα στην επόμενη πενταετία, με μακροπρόθεσμο στόχο την εξασφάλιση πόρων που θα αντιστοιχούν στο 8% του ΑΕΠ.
Μείωση ενεργειακού κόστους και στήριξη των υποδομών
Στις βασικές οικονομικές διεκδικήσεις της ΚΕΔΕ περιλαμβάνεται η μείωση του ενεργειακού κόστους, το οποίο επιβαρύνει σημαντικά τους δημοτικούς προϋπολογισμούς. Η λειτουργία σχολείων, αθλητικών εγκαταστάσεων, δημοτικών κτιρίων, αντλιοστασίων και δικτύων ύδρευσης απαιτεί μεγάλες ποσότητες ενέργειας, ιδιαίτερα σε περιόδους αυξημένων τιμών.
Η ΚΕΔΕ ζητά την επιστροφή πόρων στους Δήμους, αλλά και τη δημιουργία προϋποθέσεων για ενεργειακή αυτονομία. Η αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η ενεργειακή αναβάθμιση δημοτικών κτιρίων και η εγκατάσταση συστημάτων παραγωγής καθαρής ενέργειας μπορούν να μειώσουν το κόστος σε βάθος χρόνου, ενισχύοντας παράλληλα την περιβαλλοντική βιωσιμότητα.
Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην ενίσχυση των σχολικών υποδομών, στη στήριξη των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης και στη δημιουργία ενός νέου αναπτυξιακού προγράμματος για τις τοπικές υποδομές. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην κατάργηση του τέλους ταφής, το οποίο, σύμφωνα με την Αυτοδιοίκηση, επιβαρύνει περαιτέρω τους δημοτικούς προϋπολογισμούς χωρίς να συνοδεύεται από ολοκληρωμένες λύσεις για τη διαχείριση των απορριμμάτων.
35.000 κενές θέσεις και ανάγκη μόνιμων προσλήψεων
Η υποστελέχωση αποτελεί ένα ακόμη μεγάλο πρόβλημα για τους Δήμους. Εκτιμάται ότι υπάρχουν περίπου 35.000 κενές θέσεις, με αποτέλεσμα πολλές υπηρεσίες να λειτουργούν με ελλιπές προσωπικό και αυξημένες πιέσεις.
Η ΚΕΔΕ ζητά την εφαρμογή τριετούς προγράμματος προσλήψεων μόνιμου προσωπικού, ώστε να καλυφθούν οι πιο κρίσιμες ανάγκες. Παράλληλα, προτείνει την απλούστευση των διαδικασιών μέσω ΑΣΕΠ, προκειμένου να περιοριστούν οι καθυστερήσεις και να επιταχυνθεί η στελέχωση των υπηρεσιών.
Ιδιαίτερη μέριμνα απαιτείται για τους μικρούς, ορεινούς και νησιωτικούς Δήμους, οι οποίοι συχνά δυσκολεύονται να προσελκύσουν και να διατηρήσουν εργαζομένους. Για τον λόγο αυτό, προτείνονται ειδικά κίνητρα, όπως οικονομικές ενισχύσεις, στεγαστικές παροχές και ευνοϊκότερες συνθήκες υπηρεσίας.
Θεσμικές αλλαγές και ουσιαστική αποκέντρωση
Στο θεσμικό πεδίο, ενόψει της Συνταγματικής Αναθεώρησης, η ΚΕΔΕ διεκδικεί την κατοχύρωση της αρχής ότι κάθε νέα αρμοδιότητα θα συνοδεύεται υποχρεωτικά από τους αναγκαίους πόρους. Πρόκειται για ένα πάγιο αίτημα της Αυτοδιοίκησης, καθώς η μεταφορά αρμοδιοτήτων χωρίς χρηματοδότηση δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις και περιορίζει την αποτελεσματικότητα των Δήμων.
Παράλληλα, ζητείται φορολογική αποκέντρωση, κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και θεσμοθέτηση Μητροπολιτικής Αυτοδιοίκησης στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Στόχος είναι η ενίσχυση της τοπικής δημοκρατίας, η ταχύτερη λήψη αποφάσεων και ο καλύτερος συντονισμός των πολιτικών σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
Η ΚΕΔΕ αναγνωρίζει, πάντως, σημαντικές κατακτήσεις της προηγούμενης περιόδου. Σε αυτές περιλαμβάνονται η ψήφιση του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης, η δημιουργία 9.000 θέσεων για κοινωνικές δομές, η απόδοση του 3% των αποθεματικών του Πράσινου Ταμείου στους Δήμους, καθώς και οι έκτακτες ενισχύσεις ύψους 140 εκατ. ευρώ για τους Δήμους και 240 εκατ. ευρώ για τις ΔΕΥΑ.
Το κεντρικό μήνυμα από την Καλαμάτα, ωστόσο, παραμένει σαφές: το χρηματοδοτικό κενό 2,36 δισ. ευρώ στους Δήμους απαιτεί άμεση και μόνιμη αντιμετώπιση. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση ζητά ένα σταθερό πλαίσιο χρηματοδότησης, επαρκές προσωπικό και ξεκάθαρες αρμοδιότητες, ώστε οι Δήμοι να μπορούν να ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στις ανάγκες των πολιτών και να στηρίζουν την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών.
