Η ακρίβεια στην Ιταλία και, κυρίως, το αυξημένο κόστος στέγασης δημιουργούν ένα πρωτοφανές παράδοξο στην εκπαίδευση: χιλιάδες εκπαιδευτικοί αρνούνται μόνιμους διορισμούς επειδή δεν μπορούν να καλύψουν οικονομικά τη ζωή μακριά από τον τόπο κατοικίας τους. Παρότι οι μόνιμες θέσεις θεωρούνται παραδοσιακά συνώνυμες με την επαγγελματική ασφάλεια, για πολλούς δασκάλους και καθηγητές η αποδοχή ενός διορισμού σε άλλη πόλη ισοδυναμεί πλέον με σημαντική οικονομική επιβάρυνση.
Η ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera αναδεικνύει το πρόβλημα, επισημαίνοντας ότι οι ελλείψεις εκπαιδευτικών είναι ιδιαίτερα έντονες στον Βορρά και στα μεγάλα αστικά κέντρα, χωρίς όμως να περιορίζονται αποκλειστικά σε αυτές τις περιοχές. Οι διαθέσιμες θέσεις παραμένουν κενές, όχι επειδή δεν υπάρχει ενδιαφέρον για μόνιμη εργασία, αλλά επειδή οι μισθοί δεν επαρκούν για να καλύψουν το κόστος διαβίωσης στις πόλεις όπου προσφέρονται οι διορισμοί.
Εκτός έδρας μόνιμοι διορισμοί και κόστος στέγασης
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι τα ενοίκια, τα οποία έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια και απορροφούν μεγάλο μέρος του μηνιαίου εισοδήματος. Η περιφερειακή οργάνωση του μεγαλύτερου ιταλικού συνδικάτου, της Cgil, μέσω της Flc, καθώς και η Uil Scuola, υπολογίζουν ότι ο μέσος μισθός ενός εκπαιδευτικού ανέρχεται περίπου στα 1.450 ευρώ τον μήνα. Ένα ενοίκιο 550 ευρώ απορροφά ήδη περισσότερο από το ένα τρίτο του μισθού, χωρίς να υπολογίζονται οι λογαριασμοί, οι μετακινήσεις, τα τρόφιμα και τα υπόλοιπα καθημερινά έξοδα.
Για το Διοικητικό, Τεχνικό και Βοηθητικό Προσωπικό, η επιβάρυνση μπορεί να φτάσει σχεδόν το 50% του εισοδήματος. Στον Βορρά, ένας εκπαιδευτικός μπορεί να λαμβάνει από 1.450 έως 1.480 ευρώ τον μήνα και να χρειάζεται να καταβάλει 500, 700 ή ακόμη και 1.000 ευρώ μόνο για τη στέγαση.
Στο Μιλάνο, ένα μονόκλινο δωμάτιο σε συγκατοίκηση κοστίζει περίπου 600 έως 800 ευρώ τον μήνα, ενώ ένα μικρό στούντιο μπορεί να φτάσει τα 780 έως 1.000 ευρώ. Σε κεντρικές περιοχές, ένα πλήρες διαμέρισμα μπορεί να ξεπεράσει ακόμη και τα 2.200 ευρώ τον μήνα, ανάλογα με την περιοχή, το μέγεθος και τις παρεχόμενες υπηρεσίες. Αντίστοιχη είναι η εικόνα στη Ρώμη, όπου ένα δωμάτιο σε συγκατοίκηση κοστίζει περίπου 700 ευρώ, ενώ ένα στούντιο μπορεί να αγγίξει τα 1.000 ευρώ.
Στο κόστος του ενοικίου προστίθενται η εγγύηση, τα έξοδα μετακόμισης, οι λογαριασμοί κοινής ωφέλειας, η θέρμανση, οι μετακινήσεις και συχνά τα έξοδα ταξιδιών προς την οικογένεια. Το συνολικό κόστος καθιστά την αποδοχή ενός διορισμού εξαιρετικά δύσκολη, ιδιαίτερα για νέους εκπαιδευτικούς ή για όσους έχουν οικογενειακές υποχρεώσεις.
Οι μόνιμοι διορισμοί δεν θεωρούνται πλέον οικονομικά συμφέροντες
Όπως υπογραμμίζει η Corriere della Sera, η μονιμοποίηση μπορεί, παραδόξως, να αποδειχθεί λιγότερο συμφέρουσα από μια προσωρινή θέση κοντά στον τόπο κατοικίας. Ένας εκπαιδευτικός που εργάζεται ως αναπληρωτής στην περιοχή του μπορεί να έχει χαμηλότερη εργασιακή ασφάλεια, αλλά να αποφεύγει τα υπέρογκα έξοδα μετακίνησης και στέγασης.
Τα στοιχεία που παρουσιάζει η εφημερίδα είναι ενδεικτικά. Περίπου 300 εκπαιδευτικοί απέρριψαν μόνιμη θέση στην Τοσκάνη, ενώ άλλοι 383 αρνήθηκαν διορισμό στο Φριούλι-Βενέτσια Τζούλια. Στη Λιγουρία καλύφθηκαν μόλις 562 από τις 1.407 διαθέσιμες θέσεις. Την ίδια στιγμή, στη Λομβαρδία εξακολουθούν να υπάρχουν χιλιάδες κενές θέσεις, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για μία από τις πιο ανεπτυγμένες και πολυπληθείς περιφέρειες της χώρας.
Οι λόγοι για τις αρνήσεις δεν είναι αποκλειστικά οικονομικοί. Υπάρχουν προσωπικές, οικογενειακές και επαγγελματικές παράμετροι. Ωστόσο, η στέγαση αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα, καθώς η αποδοχή μιας μόνιμης θέσης συχνά απαιτεί μετακόμιση εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά. Όταν ο μισθός παραμένει σχεδόν ίδιος ανεξάρτητα από την περιοχή, η μετακίνηση σε μια ακριβή πόλη μπορεί να μετατρέψει την πολυπόθητη μονιμοποίηση σε οικονομική ζημία.
Το πρόβλημα είναι ακόμη πιο έντονο για τους εκπαιδευτικούς από τον Νότο. Για πολλούς από αυτούς, η προσωρινή εργασία κοντά στο σπίτι είναι οικονομικά βιωσιμότερη από έναν μόνιμο διορισμό στον Βορρά ή σε μια μεγάλη πόλη. Η διαφορά ανάμεσα στο κόστος ζωής στις δύο περιοχές μπορεί να είναι τόσο μεγάλη, ώστε να εξανεμίζει οποιοδήποτε όφελος από τη μονιμότητα.
Συγκατοίκηση και δύσκολες συνθήκες διαμονής
Ορισμένοι εκπαιδευτικοί αναζητούν εναλλακτικούς προορισμούς με χαμηλότερα ενοίκια. Άλλοι καταφεύγουν σε λύσεις που θυμίζουν περισσότερο φοιτητική ζωή παρά την έναρξη μιας σταθερής επαγγελματικής πορείας: συγκατοικήσεις, δίκλινα δωμάτια και προσωρινές μορφές διαμονής. Οι επιλογές αυτές, όμως, γίνονται ολοένα πιο δύσκολο να διατηρηθούν, καθώς η ζήτηση για οικονομικά καταλύματα αυξάνεται και οι διαθέσιμες λύσεις περιορίζονται.
Ο πρόεδρος του συνδικάτου εκπαιδευτικών ANIEF, Μαρτσέλο Πατσίφικο, χαρακτηρίζει ειρωνικό το γεγονός ότι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι περίμεναν επί χρόνια τη στιγμή της επαγγελματικής τους σταθεροποίησης, επιλέγουν τελικά να μην αποδεχθούν τη μόνιμη πρόσληψη. Όπως επισημαίνει, χρειάζεται μια ειδική δέσμη μέτρων για όσους εργάζονται εκτός έδρας.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται επίδομα για τους εκπαιδευτικούς που υπηρετούν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, φορολογικές ελαφρύνσεις για τα ενοίκια και μέτρα μείωσης του κόστους μετακίνησης. Θα μπορούσαν επίσης να εξεταστούν επιδοτούμενες κατοικίες ή συνεργασίες με την τοπική αυτοδιοίκηση, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι ελλείψεις προσωπικού είναι χρόνιες.
Τέτοιες παρεμβάσεις θα βοηθούσαν στην κάλυψη των θέσεων σε μικρούς δήμους, ορεινές περιοχές και απομονωμένα σχολεία, όπου η προσέλκυση εκπαιδευτικών είναι ακόμη δυσκολότερη. Παράλληλα, θα περιόριζαν τις ανισότητες ανάμεσα στις περιφέρειες και θα ενίσχυαν τη λειτουργία του δημόσιου σχολείου.
Ένα πρόβλημα που αφορά ολόκληρο το δημόσιο σύστημα
Η ιταλική περίπτωση δείχνει ότι η μονιμότητα από μόνη της δεν αρκεί πλέον για να εγγυηθεί την οικονομική βιωσιμότητα μιας εργασίας. Όταν ο μισθός δεν ανταποκρίνεται στο κόστος ζωής, ακόμη και μια σταθερή θέση μπορεί να μοιάζει λιγότερο ελκυστική από μια επισφαλή εργασία κοντά στην οικογένεια.
Το παράδοξο των εκτός έδρας μόνιμων διορισμών δεν αφορά μόνο τους εκπαιδευτικούς. Θέτει ευρύτερα ερωτήματα για την ικανότητα του δημόσιου συστήματος να κατανέμει το προσωπικό σε ολόκληρη την επικράτεια. Χωρίς ουσιαστική στήριξη στη στέγαση, στις μετακινήσεις και στο κόστος ζωής, οι μόνιμοι διορισμοί κινδυνεύουν να παραμένουν ανεκμετάλλευτοι και οι σχολικές ελλείψεις να διαιωνίζονται. unerquicklich
